Sonyń biri – 1770 jyly Semeı óńirindegi Abyraly jerinde týyp, 1850-shi jyldary dúnıeden ótken Janaq Saǵyndyquly. Bul adam aqyndyǵynyń syrtynda qazaqtyń eski joly men sharıǵı dástúrin de jaqsy bilgen. О́ıtkeni jas kezinde Túrkistan óńirindegi Qarnaq medresesinde bilim alyp, ári qaraı Tashkentte dáris úırengen eken.
Janaq aqyn orta júz orysqa tolyq baǵynǵan 1820-shy jyldary el aralap kele jatyp, úlken jıynǵa kez bolady. Astynda adam qyzyǵarlyq shubar aty bar eken. Jıyn ústinde eldiń bir shonjary aqynnyń astyndaǵy atyna qyzyǵady. Aýdaryp ala-ıyn dese bar qazaqqa aty málim Janaqtan jasqanady. О́zi de bir aılaker qý eken, shubar attyń mańynda aınalsoqtap júrip esinegen kezinde tańdaıyndaǵy barmaqtaı qara qaldy kórip qalady.
Ozbyr pende dereý daý salady. «Myna Janaqtyń minip júrgen shubar atty qunan shyǵarynda qoldy bolǵan meniń jylqym. О́zime qaıtarsyn». Janaq ań-tań: «Eı, aǵaıyn, bul Aqtoǵaı Arqadaǵy pálen degen baıdyń bıesinen týǵan qulan. Myna pendeniń sózi túbirimen jalǵan», deıdi. Aqyry daý órship bıge júginedi.
Tórge jaıǵasqan tóbe bıler, «seniń qandaı datyń bar» dep áýeli shubar atqa jala japqan jigitten suraıdy. Ol: «Bul shubardyń taı kúninde aýzyna ury tis shyǵyp sony sýyrǵan edim. Sonda kózim shalǵan ústińgi tańdaıynda qap-qara qaly bar-tyn...». Bıler atty aldyryp aýzyn ashyp qarasa shynynda barmaqtaı qara qal tur. Bári «endi sen ne aıtasyń» degendeı Janaqqa qaraıdy.
Janaq aqyn bul iste bir shıkilik baryn bilip tur, biraq qoldan keler qaıran joq. Bylaı depti: «Bir shartym bar, bul jigit «mynaý meniń shyn joǵalǵan atym edi» dep Allanyń atymen ant ishsin de, alyp kete bersin». Anaý da anturǵan eken, Allanyń atymen ant iship shubardy jetelep júre beredi.
Atynyń ústinen er-turmanyn sypyryp alyp, ony qolyna ustap turyp qalǵan Janaq aqyn:
Janyn bergen Janaqtyń shubaryn jer,
Myna adam shubardy meniki der,
Jaqsy atymdy jalǵanǵa satyp alǵan,
Iа, Alla zalymnyń jazasyn ber,
– dep, duǵasyn oqyp betin sıpaıdy da qala beredi.
Atty alǵan jigit aýylyna ketip bara jatyp, joldaǵy bulaqtyń basyna túsedi. Shylbyryn beline myqtap baılap bulaqtan sekirip ótpekshi bolǵanda shalqasynan túsedi. At úrkip-týlap, shonjardy súıretip denesin tastan-tasqa soǵyp saý tamtyq qaldyrmaı shashyp tastapty.
Osy oqıǵaǵa kýá bolǵan jurt «bul pende Allanyń atymen jalǵan ant ishti, sodan bolyp mundaı pálege jolyqty» birden úkim etipti. Aqsaqaldar Janaqqa kelip, «qaraǵym seniń isiń aq eken, jalǵanshynyń jazasyn Alla berdi, endi óz atyńdy óziń al» degen de, Janaq aqyn «jalǵanshynyń jazasyna sebep bolǵan jylqyǵa endi meniń er salǵanym jaramas, Alla taǵalanyń «zulymdyqqa ushyraǵan adamnyń duǵasyn qabyl etemin» degenin bilemin. Sol qabyl boldy, maǵan dúnıeniń qajeti joq» dep shubar atty ólgen jigittiń janazasyna soıdyrypty.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
