Naqty iske nyq qadam

Eýropa men Azııa medıasynyń altynshy forýmynda BAQ-tarǵa qatysty mańyzdy máselelermen qatar, Eýrazııa ıdeıasynyń naqty júzege asa bastaǵany týraly jan-jaqty áńgime qozǵaldy Astananyń «Redısson» qonaqúıinde Eýropa men Azııa me­dıa­synyń altyn­shy forýmy (EAMF) bas­tal­dy. Eki kúnge so­zylatyn forým «20 jyldyq Táýelsizdik: BAQ jáne qoǵam» degen uransózben ótýde. Forýmnyń jumysyna TMD men Baltyq boıy elderinen jáne Grýzııadan 250-ge jýyq mass-medıa ókil­deri, onyń ishinde postkeńestik keńistiktegi medıa-ındýs­trııa­nyń jetekshi top-menedjerleri, blogerleri men sarapshylary qatysýda. Bul forým alǵash ret osydan bes jyl buryn, 2006 jyly Más­keýde ótken edi. Sodan keıin taǵy da úsh ret ózi ómirge kelgen osy qalada bolyp ótti. Al byltyr ol Ýkraınanyń astanasy Kıev qa­la­syn­da boldy. Bıyl estafeta Astanada jalǵasyp otyr. Forým­nyń birneshe jyldan bergi negizgi uıymdastyrýshysy Reseıdiń «RIA Novostı» aqparat agenttigi bolyp keledi. Forýmda kóte­ri­letin negizgi taqyryptar – osy za­manǵy aqpa­rat­tyq tehnolo­gııa­lar­dyń shuǵyl damyp jatqan jaǵ­daıyndaǵy sy­naqtarǵa me­dıa­nyń tótep berý joldary. So­ny­men birge, mem­le­ke­taralyq eko­nomıkalyq birles­tik­terdiń damý perspektıvalary týraly pikirler de ortaǵa sa­ly­na­dy. Keden odaǵy jáne onyń Bir­tutas eko­no­mıkalyq keńistik­ke ulasýy eýr­azııalyq BAQ-tar basshylarynyń búgingi kúnderi talmaı kóteretin taqyryptaryna aınalǵany belgili. О́ıtkeni, qo­ǵam­nyń negizgi tiregi bolyp taby­latyn ekonomı­ka­nyń damýy eshkimdi de beı-jaı qaldyrmasy belgili. Forýmdy uıymdastyrý­shy­lar­dyń pikirlerine qaraǵanda, ol – TMD, Baltyq boıy elderi jáne Grýzııanyń BAQ ókilderi úshin postkeńestik keńistikte balamasy joq aıryqsha únqatysý alańy. Ol burynǵy KSRO respýb­lı­ka­la­ry jýrnalıstik qaýymdas­ty­ǵy­nyń basyn qospaq bolǵan negizgi maqsatyn múltiksiz oryndap keledi. Halyqaralyq jıyndarda mindetti túrde qoldanylatyn aǵyl­shyn tili de munda joq, mun­da bárimiz de erkin meńgergen orys tili jumys tili bolyp tabylady, deıdi uıymdastyrý­shy­lar onyń ereksheligi qatarynda. EAMF-2011-diń aqparattyq áriptesteri qataryna «Mır» mem­leketaralyq teleradıokom­panııa­sy, Reseı memlekettik «Golos Rossıı» radıotaratý kompanııasy jáne qazaqstandyq «Nur-Medıa» holdıngi, «Kazahstanskaıa pravda» gazeti, «Habar» respýblıkalyq telearnasy, «Qazaqparat» aq­pa­rat agenttigi enipti. Keshe «Redısson» qonaqúıinde fo­rým­nyń saltanatty ashylý rásimi bol­dy. Onda Prezıdent Nursultan Na­zar­baevtyń quttyqtaýyn oqý úshin alǵash­qy sóz Prezıdent Ákimshiligi Basshy­sy­nyń orynbasary Baǵlan Maılybaevqa berildi. Biz sizderdi Qazaqstan astana­syn­da qarsy alyp otyrǵanymyzǵa qýa­nyshtymyz. Osyndaı alqaly jıyn­nyń Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyq mereıtoıy qarsańynda ótip otyr­ǵany da qýantady. Forýmda kóteriletin ta­qy­ryptar buryn KSRO quramynda bo­lyp, qazir táýelsiz elder atanyp otyr­ǵan memleketterdiń arasyndaǵy qa­rym-qatynastardy jaqsartýdy kóz­degen eken. Men Astana forýmy óziniń osy maqsatyna jetip, jyly qaty­nas­taǵy pikir alysý alańyna aınalar degen úmit­temin, dedi óziniń kirispe só­zin­de Baǵlan Asaýbaıuly. Sonymen qatar, ol osy jıyndy uıymdastyrǵan «RIA «Novostı» aqparat agenttiginiń bas dırektory Svetlana Mıronıýkke belsendiligi úshin rızashylyǵyn bildirdi. Sóziniń sońynda qatysýshylardyń bá­ri­ne jemisti eńbek tilegen B.Maı­ly­baev odan ári Prezıdent Nursultan Na­zar­baevtyń quttyq­taýyn oqyp berdi. TMD jáne Baltyq boıy elderinen f­o­rýmǵa kelgen BAQ-tyń kórnekti ókil­deri­ne ystyq sálem joldaımyn. Qazaq­stannyń jas elor­da­synyń táýel­siz elderdiń aqparattyq áriptestigi jaıyn­da «Táýelsizdikke – 20 jyl: BAQ jáne qoǵam» degen uransózben ótkizilip otyr­ǵan forýmdy uıymdas­tyrýǵa tań­dal­ǵandyǵynyń sımvoldyq máni bar. 16 jeltoqsanda Qazaq­stan óz Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyn atap ótedi. Osy jyldardyń bárinde Qa­zaqstan TMD elderiniń ózara jaqyn­dasýynda jetekshi ról atqaryp keldi. Bizdiń bastama­myzben jáne belsendi qatysýymyzben EýrAzEQ, UQShU, Keden odaǵy quryl­dy. Baýyrlas elderdiń biraýyzdan qol­daýynyń arqasynda Qa­zaqstan EQYU tóraǵasy bolyp saı­lan­dy. Osynyń bári bizdiń elderimizdiń ara­syndaǵy ózara se­nimniń joǵary­ly­ǵyn jáne ynty­maq­tas­tyq bolashaǵy­nyń jarqyn ekendigin kórsetedi. Bıyl altynshy ret ótkizilip otyr­ǵan Eýropa jáne Azııa elderi BAQ ókil­deriniń medıa forýmy TMD men Bal­tyq boıy elderiniń ózara ynty­maq­tas­tyǵy men damýynyń ózekti máselelerin taldaıtyn bedeldi pikir almasý alańy­na aınalyp úlgerdi. Osyndaı kezdesýler bizdiń ıntegrasııalyq úderis­teri­mizdiń damýyna óziniń eleýli áserin tıgizedi, deı kelip quttyqtaýdyń sońynda Prezıdent forýmǵa qatysýshylarǵa ta­bysty jumys tileıdi. Quttyqtaýdy oqyp bolǵan soń Baǵ­lan Maılybaev ózi tarapynan jýyrda Máskeý qalasynda Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı memleketteri basshy­lary­nyń «Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa týraly» deklarasııa men «Eý­ra­zııalyq ekonomıkalyq komıssııa» jó­nin­degi kelisim-shartqa qol qoıǵanyn eske salyp, biz Eýrazııalyq odaqtyń týyp kele jatqandyǵynyń kýágerleri bo­lyp otyrmyz, dedi. Biraq osynaý odaq týra­ly alǵashqy ıdeıany Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Naza­r­baev­tyń 1994 jyly-aq kótergenin keıbir TMD elderi umytyp qalǵan sekildi. Osy oraıda, bastamanyń kimnen shyq­qa­nyn únemi, ásirese, sońǵy kúnderi jıi aıtyp otyr­ǵan reseılik áriptes­teri­mizge rızashy­ly­ǵy­myzdy bildiremiz, dedi ol. Osydan keıin sóz forýmǵa qatysý­shylarǵa arnalǵan Reseı Federa­sııa­synyń Prezıdenti Dmıtrıı Medve­dev­tiń quttyqtaýyn oqyp berý úshin Reseıdiń Baılanys jáne kópshilik kommýnıkasııa mınıstriniń orynbasary Alekseı Malınınge berildi. Dmıtrıı Anatolevıch óziniń forýmǵa qatysý­shy­larǵa quttyqtaý sálemin joldap otyr­ǵanyna jáne onyń Reseıdiń dos eli – Qazaqstannyń elordasynda ótkizilip otyrǵanyna qýanyshty ekenin aıtypty. Odan ári D.Medvedev búgingi kúni, kommýnıkasııa men jańa tehnologııalardyń shuǵyl kóbeıip kele jatqan ýaqytynda BAQ aýdıtorııasynyń aıtarlyqtaı art­qanyn eske salypty. Ásirese, qoǵam­nyń jas ókilderi medıakeńistiktiń belsendi qatysýshysyna aınalyp keledi. Internet basylymdar sany kún ótken saıyn ósýde. Blogsferasynyń yqpaly da kú­sheıe túsýde. Osyndaı jaǵdaıda jýrnalıst mamandardyń jedel jumys is­teýi­niń mańyzy arta túsedi. Biraq bar­lyq ýaqytta da aqparattardyń naqty ári shynshyl ekendigi jumys sapa­sy­nyń eń mańyzdy krıterııi bolyp qala beredi. Árıne, jýrnalıst kózqarasy keń bo­lýy­men qatar, óziniń jumysynda tózim­dilik pen basqalardyń quqyn syı­laý qaǵıdattaryn umytpaýy kerek. Siz­der­diń forýmdaryńyzda kóterilgen bas­tamalar is júzine asyp, halyq­ara­lyq qatynastardyń jandanýy men jaq­sarýy­na óz úlesin qosady degen senimdemin, delingen quttyqtaýda. Sóz kezegi ózine berilgende Baı­la­nys jáne aqparat mınıstri Asqar Ju­ma­ǵalıev forýmnyń ózara pikir almasýda, tájirıbe jınaqtaýda jáne qajetti aqpa­ratpen almasýda óte paıdaly sa­naı­ty­nyn aıta kelip, forýmǵa qatysý­shy­larǵa jáne ony uıymd­astyrý­shy­larǵa úlken alǵysymdy bildiremin, dep bastady ózi­niń sózin. Mundaı forým osydan 20 jyl buryn uıymdas­tyrylǵan bolsa, árıne, búgingi kóptegen máse­le­ler aıtylmas edi. Sonyń ishinde áleý­met­tik tapsyrys, BAQ-qa qoıylatyn talaptar, Internet máselesi degenderdi ol ýaqytta áli eshkim bile de qoı­maı­tyn. Al qazirgi jaǵdaı múlde basqasha, deı kelip, Qazaqstandaǵy ınternet re­sýrstardyń, sandyq televı­zııa­nyń bú­gin­g­i ahýaly týraly aqparat berip ótti. 2015 jylǵa deıin Qazaqstan aýmaǵy tolyǵymen sandyq teledıdarǵa kóshi­ri­ledi. Onyń alǵashqy qadamy – jer­serigindik sandyq teledıdardy biz bú­gingi kúni iske qosyp úlgerdik. Ol Qa­zaq­stan­nyń barlyq aýmaǵyn qamtyǵan. Al efırlik sandyq teledıdarǵa keletin bol­saq, aldymyzdaǵy eki aıda biz ony­men Astana, Almaty, Qaraǵandy jáne Jezqazǵan qalalaryn qamtymaqpyz. Al 2014 jyldyń aıaǵyna deıin eldiń bar­lyq aýmaǵyn qamtıtyn bolamyz. Sóı­tip, biz­diń halqymyz sapaly sıg­nalǵa ǵana emes, ózderine qajetti bar­lyq arna­lar­ǵa qol jetkizetin bolady. Odan ári mınıstr Astanadaǵy Esil­diń sol jaǵalaýynda telearnalarǵa ar­na­lyp salynyp jatqan 75 myń sharshy metrlik ǵımarat týraly aıtty. Ol álem­degi eń sapaly jabdyqtarmen qam­ta­ma­syz etilip, arnalardyń bizdiń hal­qy­myz­ǵa barynsha anyq sıgnaldar jetkizýine múm­kindik beretin bolady, dedi A.Ju­maǵalıev. Internet týraly aıt­qan­da ol Qazaqstan halqynyń 41 pa­ıy­zy ony qol­danatynyn jetkizdi. Búgingi kúni dás­túrli BAQ-tar ózderiniń ju­mys­taryn qalaı jandandyrýdy, qalaı tabys tabýdy oı­lap júr. Osyǵan oraı bizdiń mınıstrlik tarapynan tıisti kómekter jasalady. Sonyń ishinde saıt­taryn ashýǵa kómek beremiz. Munda alǵashqy jetistikterge qol jetkizip, qarajat taba bastaǵandary da bar. Árıne, Qazaq­stan­d­aǵy BAQ-tyń bar­lyq tehnıkalyq múmkindikteri men pro­b­le­malaryn bul jerde aıtýdyń qajettigi joq shyǵar, degenmen, men osy máse­le­lerde de ózderi­ńizdiń tájirı­be­leri­ńiz­ben bóliskenderi­ńizdi qalar edim, dedi sóziniń sońynda Asqar Jumaǵalıev. Kelesi sóz Halyqaralyq jýrnalıster federasııasynyń prezıdenti Djım Býmellaǵa berildi. Ol da ózi tarapy­nan forýmdy uıymdastyrýshylarǵa al­ǵy­syn jetkizdi. Men, dedi ol, 130 memleketten 6 myń jýrnalıst múshesi bo­lyp tabylatyn halyqaralyq uıymdy bas­qa­ramyn. Osydan eki jyl buryn Más­keýde bolǵan forýmda da sóılegen edim. Sol kezde álemdik ekonomıkalyq daǵ­da­rystyń BAQ-qa tıgizetin zardaby tý­ra­ly aıtqan bolatynbyz. Sol sóz shyn­dyq­qa aınalyp, Amerıkanyń tu­raq­ty jumys istep kele jatqan bir­qa­tar BAQ-tary daǵdarystyń keseline ushyrady. Olardyń bul keselge ushy­raýynyń bir sebebi – BAQ-ty barynsha irilendirip, ınvestısııalyq kapıtal­dar­dy quıý arqyly bir ortalyqqa sho­ǵyrlan­dyr­ǵan­dyqta jatyr dep oılaı­myz. Bul, árıne, aksıonerlerdiń múd­de­sin ǵana oı­laǵan shara bolatyn. Biz­diń oıy­myz­sha úlken mass-medıalar­dyń tyǵy­ryq­tan shyǵatyn amaldary­nyń jýrnalıs­tı­kanyń damýyna keri áserin tıgizetin jaqtary kóp. Atap aıtqanda, olardyń reporterlerdi qys­qar­typ, korrespondenttik tirekterdi jabýlary BAQ-tar­dyń sapasyna keri áserin tıgizedi. Ame­rı­kanyń zertteý ortalyqtarynyń ha­baryna qaraǵanda, mundaı sharalar úl­ken BAQ korpora­sııa­lary aksııalary­nyń arzandap, óz­deri­niń ekonomıkalyq tyǵyryqqa tirelýine ákelip soqqan. Árıne, damyǵan Batys elderinde oryn alǵan mundaı oqıǵalar damýshy elderde bolǵan joq. Tipti, olardyń BAQ-tary jandanyp, kúshti quralǵa aınala bastady. Sonyń ishinde Úndistan, Qytaı, Brazılııa elderinde gazet shy­ǵa­rý ındýstrııasy buryn bolyp kórmegen jetistikterge jetip jatyr. Sóziniń so­ńynda sheshen BAQ-tyń jarqyn bola­shaǵy – dástúrli jýrnalıstıkany san­dyq sıgnaldarmen ushtastyrǵan joǵa­ry tehnologııada ekenin aıtty. Odan ári Internetti qoldaný tetikteriniń ar­tyq­shylyqtaryn jetkize kelip, bolashaqta jýrnalıstıkanyń dástúrli ádisteriniń óz­gerýi múmkin ekenine nazar aýdardy. Sony­men birge, ol qarjylandyrý qaǵı­datyn ǵana eskerý senim qaǵıdatynyń joǵalýy­na ákelýi múmkin ekendigin jetkizdi. Osydan keıin sóz TMD Atqarýshy hatshysy Sergeı Lebedevtiń quttyqtaý sózin oqý úshin Atqarý komıtetiniń aq­parattyq-saraptamalyq departamenti­niń dırektory Aleksandr Zavarzınge berildi. Quramyna 11 memleket enetin bizdiń uıymymyz TMD sheńberindegi BAQ-tardyń ózara is-qımyl jasaǵanyn qalap, onyń jandanýyna úlken kóńil bólemiz, delingen quttyqtaýda. Memleket basshylary keńesiniń janyndaǵy aq­parattyq jáne gýmanıtarlyq-ynty­maqtastyq jónindegi keńes sekildi qu­rylymdar bul iske naqtyly kómek berip, ózara áreketterdiń únemi bolyp tu­rýyna jaǵdaı jasaýda. Sonyń ishinde teledıdar arqyly aqparat taratýda mem­leketaralyq «Mır» teleradıo­kom­panııasy búgingi kúni tabysty jumys istep otyr. Biz BAQ jumysynyń ma­ńy­zyn eskere otyryp, búgingi kúni Eýrazııa keńistigindegi ıntegrasııalyq úde­ris­terdiń keńinen aıtylǵanyn qalar edik. Sonyń ishinde TMD-dan basqa EýrAzEQ, UQShU, ShYU, Keden odaǵy sekildi uıymdar jumysynyń jan­da­nýyn­da, olardyń jumysyndaǵy oń ná­tı­jelerdiń Eýrazııa keńistigindegi ha­lyqtarǵa jetýinde BAQ-tyń qyzmeti zor. Búgingi kúni jalpyǵa ortaq aq­pa­rattyq keńistik qurý jáne ony damytý Belarýs, Qazaqstan jáne Reseı sııaqty úsh dostas el irgetasyn qalaǵan Eýra­zııa­lyq odaqtyń damýyna ıgi áserin tıgizerine senimdimin, deı kelip, quttyq­taýy­­nyń sońynda Sergeı Lebedev fo­rým­­ǵa qaty­sý­shylarǵa jemisti eńbek tilepti. Sóz kezegi ózine berilgende Reseıdiń «Golos Rossıı» radıokompanııasynyń tóraǵasy Andreı Bystrıskıı tyń­daý­­shy­lar aýdıtorııalarynyń aıyrma­shy­­lyq­tary týraly aıtty. Búgin biz ult­tyq múdde sheńberinen shyǵyp, bári­miz­ge ortaq problemalardy aıtýǵa tıispiz. Sóıtip, ulttyq shektelýden attaýy­myz kerek. Árıne, osy kúni Internet arqy­ly da ulttyq sheńberge keptelýden bosadyq. Biraq biz Internet arqyly bir-birimizdi kózbe-kóz kórmeımiz, al myna jerde bir-birimizge tikeleı oıda júrgen máselelerimizdi aıtýǵa bolady, dedi ol. Odan ári sheshen BAQ-tyń qa­rajat tabý múmkindigine toqtaldy. Oǵan mysal retinde amerıkalyq Bı-Bı-Sı-di aýyzǵa aldy. Jylyna 20 mlrd. dollar tabys tabatyn osyndaı BAQ ulttyq múddeni ǵana kúıttegen sheń­ber­ge tirelip qalsa, onyń aqparaty osyn­shalyqty qarjy ákelmes edi, dedi ol. Osydan keıin sóz Búkilreseılik qoǵamdyq pikirdi zertteý ortalyǵynyń (BQZO) bas dırektory Valerıı Fe­dorovqa berildi. Ol aýdıtorııany post­keńestik keńistiktegi 12 el múshesi bolyp tabylatyn «Eýrazııa monıtorıngi» atty zertteýlerdiń sońǵy kezderdegi nátıjelerimen tanystyrdy. Sonyń ishin­de sheteldik BAQ-tardy qan­sha­lyq­ty kóp kóresiz, oqısyz, estısiz degen suraqtan eń aldyńǵy oryndy Qazaq­stan ókilderi alypty. Qazaqstandyq respondentterdiń 34 paıyzy sheteldik BAQ-ty kóretin, estıtin jáne oqıtyn bolyp shyqqan. Al Ýkraınada bul úles – 16, Armenııada – 11 jáne Reseıde 6 paıyz ǵana bolǵan. Sheteldik BAQ-tyń artyqshylyqtary men kemshilikterin anyqtaý úshin qoıylǵan suraqtarda da Qazaqstan ókilderi alda bolǵan. Olar sheteldik BAQ-tyń shynshyl ekenine kóbirek ılanady. Suralǵandardyń 17 pa­ıyzy osyny ataǵan. Bul suraq bo­ıyn­sha bizden Moldova ǵana alda. Mine, osyndaı neshe túrli suraqtar boıynsha júrgizilgen zertteýler forýmǵa qatysý­shylardyń nazaryna usynyldy. Eýrazııa odaǵy degen sózdi aıtqanda TD-lar arasynan bizdiń memleketara­lyq «Mır» teleradıokompanııasy aýyz­­ǵa aldymen iligedi, dep bastady óziniń sózin onyń qazirgi tóraǵasy Radık Ba­tyr­shın. Odan ári sheshen tarıh­qa sholý jasap, TMD-nyń qurylý sebebi KSRO-nyń beıbit jolmen bólinip, ornyna táýelsiz memleketterdiń qury­lýyna qyzmet etkenin eske saldy. Osy kezde Prezıdent N.Nazarbaevtyń ıntegra­sııa­lyq úderister týraly ıdeıalar qoz­ǵaǵanyn, onyń bárine de tıimdi bola­ty­nyn dáleldegenin jáne onyń is júzinde Keden odaǵy jáne Birtutas ekono­mı­kalyq keńistik qurýǵa ulasqanyn atap ótti. Sońǵy qurylym Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqqa da jol ashyp otyr. Osy isterdiń bárinde Prezıdent N.Na­zar­baevtyń úlken eńbegi bar. Quryl­ǵa­ny­nyń 20 jyldyǵyn aldy­myzdaǵy jy­ly atap ótetin bizdiń elaralyq «Mır» teleradıokompanııasy da Prezıdent N.Nazarbaevtyń usynysymen qu­rylǵan edi. Ol qazir postkeńestik keńis­tiktegi aldyńǵy qatarly BAQ-tyń birine aınaldy. Bizdiń tehnıkalyq múm­kindigi­miz 136 mln.-dyq aýdıto­rııa­ny qamtyǵan. Kompanııa sheńberinde ult­tyq TV-lar­dyń basyn qosqan klýby­myz da bar. Qazaqstannan oǵan «Qazaq­stan» TRK men «Era TV» engen. Olar ózderiniń jarnasyn tólep, klýbqa engen soń bizdiń arna arqyly sıýjetterin bere alady. Búginge deıin 8 myńnan artyq osyndaı sıýjetter ótti, dedi Radık Batyrshın. Sóziniń sońynda ol «EAMF-2012-niń eń jaqsy medıajobasy» atty kon­kýrstyń qorytyndysyn jarııalady. Ony qazaqstandyq «Habar» telekom­pa­nııasynyń «Proryv-Serpin» atty job­a­­sy jeńip alǵan eken. Forým ba­ry­synda Radık Batyrshın men «RIA «Novostı» bas dırektory Svetlana Mıronıýk ekeýi jeńimpazǵa arnalǵan júldeni «Habar» agenttigi» AQ bas­qarma tóraǵasy Aıdos Úkibaevqa tabys etti. Osydan keıin forým jumysyna úzilis jarııalandy. Al úzilisten keıin «EAMF-2011» arnaýly qonaǵy, belgili kınorejısser Nıkıta Mıhalkov sahna­ǵa shyqty. Ol Eýrazııashyldyq ıdeıasy týraly óz túsinigin aıtyp, odan ári osy forýmǵa kórsetý úshin arnaıy ákelgen «Orys fılosofy Ivan Ilın» atty derekti fılmin kórsetti. Fılmde 1883 jyly týǵan orys fılosofy Ivan Ilınniń taǵdyry men shyǵarma­shy­lyǵy sóz bolady. Fılm avtorynyń pa­ıymdaýy boıynsha, ol KSRO-nyń ta­raı­tynyn 40 jyl buryn aıtyp ketken. Germanııa men Shveısarııada emıgra­sııa­da bolyp, ýnıversıtetterde sabaq bergen jáne 140-qa jýyq eńbek jazǵan. KSRO kezinde onyń esimi atalmaǵan, óıtkeni, ol «aq gvardııa» qozǵalysynyń qatysýshysy jáne belsendi múshesi bolǵan. Fılmnen keıin rejısser N.Mıhalkov jýrnalısterdiń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Tústen keıin forým jumysy «Qa­zaq­stan ekonomıkasy – 20 jyldyq ta­bys­tar, bolashaqtyń kórinisi» degen ta­qyryptaǵy jalpy otyryspen jal­ǵas­ty. Ony «Samuryq-Qazyna» UÁQ pen «RIA «Novostı» birlese otyryp da­ıyn­daǵan eken. Munda forým qonaq­tary­na Qazaqstannyń ekonomıkalyq, saıası, áleýmettik tabystary keńinen kórsetildi. Baıandama jasaǵandar qa­tar­ynda Premer-Mınıstrdiń oryn­basary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev, «Sa­m­uryq-Qazyna» UÁQ» AQ bas­qar­ma tór­a­ǵasy Tımýr Qulybaev, «Qaz­Mu­naıGaz» UK AQ basqarma tór­aǵa­sy Bolat Aq­sholaqov jáne t.b. boldy. Forýmnyń keshki jumysy pikirtalas sessııalarynda jalǵasty. Sonyń ishinde «Jańa jáne dástúrli BAQ pen olardyń ózara birigýi, ajyraýy, trans­forma­sııa­sy» degen taqyryptaǵy birinshi ses­sııa­nyń moderatory Ýkraına J­o­ǵarǵy Rada­synyń depýtaty, belgili jýr­nalıst Irına Gerashenko, «Medıa­tuǵyrnamany da­my­tý jáne qoǵamdyq úderister» atty ekinshi sessııanyń mo­deratory Qazaq­stan­nyń KTK telear­na­synyń bas dırektory Arman Shoraev boldy. Búgin forým óz jumysyn sek­sııalyq otyrystarda jalǵastyrady. Jaqsybaı SAMRAT, Asqar TURAPBAIULY. ________________________________________________

PROBLEMA KО́P, BARLYǴYNA BIRDEI JAÝAP JOQ

Eýropa jáne Azııa medıa forýmy osymen tórtinshi ret ótkizilip otyr. Onyń Astanada uıymdastyrylýy elimizdiń Eýrazııalyq ıntegrasııaǵa qatysýymen de túsindiriledi. Biz atalǵan forýmnyń mańyzy men maqsatyn ashyp kórsetý maqsatynda MMÝ-diń Postkeńestik keńistikti zertteý jónindegi aqparattyq-saraptamalyq ortalyǵynyń dırektory Alekseı VLASOVPEN jolyǵyp, áńgimelesken edik. – Siz qazirgi ót­ki­zilip otyr­ǵan medıa forýmnan ne kútesiz? – Ústimizdegi jyldyń 18 qa­ra­shasynda Más­keý­de qabyl­dan­ǵan sheshimnen keıin Eýrazııalyq ıntegrasııa jobasynyń ja­ńa ke­zeńin jedel túrde aqparattyq qol­daý qa­jet­tigi mindeti qo­ıyl­dy. Onda Eýrazııalyq eko­nomı­ka­lyq odaqqa múshe elder­diń ǵana emes, sonymen qatar, osy uıymǵa kirýi múmkin elderdiń medıa kúsh­terin jumyldyrý qaras­tyryldy. Meniń aıtyp otyr­ǵa­nym, Orta­lyq Azııa elderi men Ýkraına, tipti Ońtústik Kavkaz elderi. Forýmda bul jónin­de ashyq aıtýy­myz kerek, seksııalarda osy sııaq­ty mańyzdy degen máseleler talqylanatyn bolady. Forým­nyń maqsaty men mańyzy da osynda bolsa kerek. – Osy oraıda ıntegra­sııa­lyq jobalardy nasıhat­taýda­ǵy buqaralyq aqparat qural­dary­nyń róli qaısy deı ala­syz? – Buqaralyq aqparat qural­dary­nyń basty máselesi osy jo­bany qoǵamdyq qol­­daýǵa ıe etý­diń joldary qaı­sy degen turǵy­da­ǵy suraqqa jaýap izdeý. О́ıt­ke­ni, qa­zir­gi tańda memleket bas­shy­lary ta­rapynan bar­ly­ǵy da jaq­sy degenge saıa­dy, al onyń qan­­sha­lyq­ty sátti joba eken­di­gin qa­ra­­paıym tilmen jetkizý kemshin soǵyp jatyr. Reseıde de, Qa­zaq­standa da qarapaıym halyq bizge eýrazııalyq ıntegrasııa ne beredi degendi onsha túsine bermeıdi. Bul – buqaralyq aq­pa­rat qu­ral­dary­nyń basty mindeti. Adam­­dar­ǵa eýrazııalyq keńistikte bıznes jasaýdyń tıimdi ekenin túsi­nikti de qarapaıym mysalmen jet­k­ize bilý kerek. – Postkeńestik keńistikte me­dıa rynok qanshalyqty da­myǵan? – Kórip otyrǵanymyzdaı, keı­­bir elderde orys tildi keńistik tipten tarylyp barady. Ortalyq Azııa elderi men Qazaqstannyń bu­ǵan qatysy joq. Máselen, Oń­tústik Kavkaz óńirinde bul úderis oryn alýda. Rynok barynsha bá­se­keli bola bastady. Qazirgi tań­da bul óńirlerge aǵylshyn tildi, túrki tildi buqaralyq aqparat qu­raldary kele bastady. Son­dyq­tan da qoǵamdy jumyl­dyrý­shy tetik kim bolady degen zańdy suraq týyndaıdy. Qandaı taqy­ryp, qandaı til, qandaı tetikter men quraldar qoldanylýy kerek? Munyń barlyǵynyń medıa forým aıasynda talqydan ótkizilýi mańyzdy. Paneldik otyrys­tar­dyń birinde álemdik ekonomı­ka­lyq daǵdarys jaǵdaıyndaǵy me­dıa­nyń ómir súrýi jaǵdaıy tal­qy­lanady. Bul da medıa rynok­tyń damýyna ózindik áserin tıgizetin bolady. Problemalar óte kóp, alaıda onyń barlyǵyna jaýap berile qoıǵan joq. – Aqparattyq qaýipsizdikti aıtqan kezimizde qaperge ult­tyq qaýipsizdik máselesi ora­lary belgili. Siz osy másele týraly ne der edińiz? – Eger ulttyq qaýipsizdik má­se­­lesin alar bolsaq, onda lań­kes­tikti, ekstremızmdi ashyp kórsetý jýrnalıstik etıkaǵa baryp tireledi. Árı­ne, bul jerde memlekettik saıasat­qa da qatysy bar. О́ıt­keni, memleket qaýipsizdikti qam­ta­masyz etý maq­satynda terror­lyq oqıǵa qa­laı ja­rııa­lanyp jat­qanyn qada­ǵalaýy tıis. Osy turǵydan kelgende buryn Re­­seı aýmaǵynda oryn alyp jata­ty­n oqıǵalardyń Aty­raý men Taraz­da qaıtalanýyna baı­­l­anysty osy óńirler turǵyn­daryna ózimniń qol­daýymdy bildirgim keledi. Esh­bir jaǵdaıda bul taqyrypty óz múd­desine paıda­lanýǵa tyrys­paý kerek, bul aby­roı ápermeıdi. Árı­ne, bul jýrna­lısterdiń kásip­qoı­ly­ǵy men etı­ka­syna da baılanysty.

* * *

AÝDITORIIаǴA BAǴDAR JASAÝ KEREK

Medıa forým barysynda «RIA «Novostı» aqparat agent­tiginiń bas dırektory Svetlana MIRONIýKTI áńgi­me­ge tartqan edik. – Osy forýmnyń ereksheligi nede? – Biz forýmdy jańa úlgide jasaýǵa tyrystyq. Bizge mundaı sharalar ózimizdiń «RIA Novostı­diń» damý joldaryn kórsetý úshin kerek shara. Árip­tes­terdiń pikirleri barysynda biz alda jasaıtyn «jol kartasynyń» nobaıyn túze­miz. Shynynda, óz sala­synyń bilgir mamandary aıtqan pikirler ár­qashanda qundy bolary sózsiz ǵoı. Bıylǵy forýmnyń ereksheligi qatarynda men úsh túrli jańa pishindi qoldanyp otyrǵanymyzdy aıtar edim. Biz sonyń biri retinde belgili kınorejısser Nıkıta Mı­halkovty shaqyryp otyrmyz. Ol – kez kelgen aýdıtorııany baýrap alatyn aıryqsha daryndy adam. Onyń ústine qazirgi kezde ol reseılik kóptegen BAQ-pen kıkil­jiń halde. Sondyq­tan N.Mıhalkov olar týraly shynshyl da týra ári qyzyqty pikirler aıtar degen úmittemiz. Máskeý men Astana ara­syndaǵy telekópir arqyly ony­men kezdesýdi reseılik kórer­mender de tamashalaıtyn bolady. Bizdiń bıylǵa ázirlegen taǵy bir jańa pishinimiz ınteraktıvti pikirsaıys bolmaqshy. Ony belgili telejúrgizýshi Svetlana Sorokına júrgizedi. Tań­da­ǵan taqyrybymyz BAQ-tyń áleýmet­tik jaýapkershiligi dep ataldy. S.Sorokına buryn teledıdar ar­qy­ly osyndaı tok-shoýlar ótkizip júrgen bolsa, endi jandy aýdıtorııamen pikirsaıys ótkizip, BAQ-tyń áleýmettik jaýapkershiligi tý­ra­ly áńgime qozǵaıtyn bolady. Bıyl­ǵy forýmǵa daıyndaǵan úshin­shi erekshelik: barlyq aýdıtorııany pikirsaıysqa qatystyrý. Ol qan­daı jolmen iske asyrylady deıtin bolsańyz, bylaı: zalǵa biz tegin mobıldi telefon ornatyp qoı­dyq. Sol arqyly shyǵyp sóı­le­gen adam týraly pikirlerińizdi bildirip, daýys beresiz. Sóıtip, biz bir taqyrypqa sóılegen she­shen­niń sózi qanshalyqty sátti shyqqanyn anyqtaıtyn bolamyz. – Kelesi forýmda da ózindik erekshelikter bolatyn shyǵar? – Biz qazir «EAMF-2012» ót­kizýdiń aldyn ala josparyn jasaý ústindemiz. Onyń eń úlken erek­sheligi sol – ol Shyǵys el­deriniń birinde bolmaq. Biz solaı uıǵaryp otyrmyz. Ázirge qaı el ekeni belgisiz. Áriptes bolamyn de­gender bol­sa, kez kelgen usy­nys­ty qa­ras­­tyramyz. О́ıtkeni, Ba­tystan góri shyǵystyq oı-pı­ǵyl­dar qazir qy­zyq­ty kórinedi. Shyǵystyq el degenge TMD aýma­ǵymen ǵana shektelmeımiz, ol kez kelgen azııalyq el bolýy múm­kin. Al jumys tili tý­raly aıtatyn bolsaq, oǵan aǵyl­shyn tilin ataýǵa ázirmiz. Al ekinshi jumys tili – orys tili bolady. Sony­men birge, kelesi forýmǵa Shyǵys Eýropada­ǵy áriptesteri­miz­di de shaqyr­maq­shymyz. – «RIA Novostıdiń» bola­shaq­taǵy damý joldary týraly aıta ketseńiz. – Damý úrdisi qandaı bolýy kerektigin bizdiń árip­testerimiz aıtyp keledi. Meniń olarǵa alyp-qo­sa­rym joq. О́ıtkeni, bári de sol baǵdarda bolary sóz­siz. Aqpa­rat­ty jetkizý ádisterin jetildire túsýi­miz qajet. Munyń ózi óndiris tehnologııalaryn ózger­týdi talap etedi. О́zgeris degen bizdiń erkimizden tys bolatyn dúnıeler ǵoı. Biz tek solarǵa tósele bilýimiz kerek. – Ulttyq medıalardyń pro­ble­malary nede dep oılaısyz? – Árıne, tilde ǵoı. Til úı­rený­di eńsere almasaq, jańa bıikterge jetemiz dep oılaý qıyn. Son­dyq­tan ulttyq medıalar problema bizdiń aınalamyzda emes, problema bizdiń ishimizde dep uq­qan­dary durys. Medıa degenimiz­diń ózi de orta ǵoı. Osydan 3-5 jyl bu­ryn ǵana medıa-landshaft basqasha edi, qazir múlde ózgerip ketti. Qa­zir kez kelgen bloger ózin­she bir BAQ. Onyń da su­ra­nys­tary, ta­bys­tary bar. Biraq árqashan orta­nyń qalaǵan nárse­sin isteýiń kerek, sonda jetistikterge jetesiń. Al ortany óz qa­laýy­ńa ba­ǵyn­dy­ra­myn deseń, odan túk te shyq­paı­tyn sekildi. Qazir bári de ózgerip jatyr. Ról­derimiz de, domı­nant­tary­myz da... Menińshe, dástúrli jýrnalıstıka qazir óler shaǵynda sııaqty. О́ıtkeni, olar eń basty qaǵı­datty, ıaǵnı aýdıtorııanyń su­ra­nysyna tósele almaı­dy. Mine, osyndaı pikirlerdi eskeretin bolsa, ulttyq medıa da tabystarǵa jetedi dep oılaımyn.

* * *

FORÝMNYŃ BERERI MOL

Alekseı SYBÝLKO, Belarýs Res­pýblıkasy Ulttyq baspasóz ortalyǵy dı­rektorynyń orynbasary. Astanada ótip jatqan Eýropa jáne Azııa medıa forýmynyń jańadan sha­ńy­raq kótergen ásem de aıshyqty qala – Astanada ótkizilýi barshamyzǵa qýa­nysh syılady. Qonaq­jaı qazaq jerinde bas qosýymyzdyń áseri uzaq jyldarǵa saqtalady. Al endi atalǵan sharanyń mańyz­dylyǵyna toqtalyp ótsem deımin. Medıa forým postkeńestik keńistiktegi jýrnalıstik birlestikter: jýrnalıster odaǵy, basy­lym­dar jáne ózgeleri arasyn­da­ǵy baı­la­nystardy nyǵaıtýǵa ıgi yq­pa­lyn tıgizetin bolady. Osy oraıda atalǵan sharaǵa elektron­dy bu­qa­ralyq aqparat qural­dary­nyń, ba­sylymdar men agent­tikterdiń, ınternet basylym­dar­dyń ókilderi shaqyrylyp otyr­ǵan­dyǵy qýan­ta­dy. Sońǵy kezde halyqaralyq ma­ńyz­dy sharalarǵa Internetpen ju­mys isteıtin elektrondy buqa­ra­lyq aqparat quraldarynyń bas­shylary, Internetpen tikeleı ju­mys isteıtin blogerler shaqyryla basta­dy. Osy oraıda Belarýste, Ýk­raına men Qazaqstanda medıa rynok baıaý damyp otyrǵandyǵyn aıta ketý kerek. Al Reseıdiń keıbir medıa alpaýyttary eýropa­lyq, tipti amerıkalyq BAQ-tar­men bá­se­k­elese alady. Buryn Ba­tys­qa qa­rap, solardan úırenýge talpynsaq, endi kórshiles reseılik medıa al­paýyt­tar­dan da úı­renýge bolaryna kózi­miz jetip otyr. Sondyqtan biz ýa­qytpen sa­nasyp, ozyq tájirı­be­ler­di ózi­mizde qoldanýǵa tyrysý­damyz. Aqparat salasyndaǵy ulttyq qaýipsizdik máselesin kótergende árbir eldiń ortaq bir uqsas­tyq­tary bolady. Alaıda aqparattyq qaýipsizdikti qam­ta­masyz etýde sál de bolsa ózg­e­she­likter bar. Aq­pa­rat salasynda soq­­qy­nyń qaı tus­tan bo­laryn boljap bilý qıyn. Qazirgi tańda negizgi soqqy Internet salasy ta­rapynan júr­giz­lý­de. Ásirese, ja­ńa teh­nologııa­lar­ǵa negizdelgen nemese qazirgi jaǵ­daı­­ǵa be­­ıimdelgen áleý­met­tik jeliler soń­ǵy aı­larda álem­­di dúr­liktirýde. Bar­­lyq áleýmettik qar­sy­ly­qtar sol jelilerde jastar tara­pynan qalyp­tastyrylyp, qoǵamǵa joldama alyp jatady. Qaýipter sol jaq­tan shyqqanymen, ony bol­dyr­maý jáne keıbir sharalar ar­qy­ly oryn alýy múmkin zardap­tar­dyń aldyn alý kerek. Belorýssııada medıa rynok aı­tar­lyqtaı óz deńgeıinde da­myp otyr. Internet tehnologııa men In­ter­net ındýstrııasy aı­tar­lyq­taı jolǵa qoıylǵan. Bizde memleket tarapynan birqatar zań­dar qabyldanyp, sonyń nátı­je­sinde kez kelgen basylymnyń Internette elektrondyq nusqasy bolýy kerektigi qatań talap etiledi. Bul talap barlyq buqara­lyq aqparat qu­raldaryna qatys­ty bolǵan­dyq­tan, barlyq telearna nemese ózgesi bol­syn óz saıt­tary men blok­ta­ryn ashyp alǵan. Onyń qansha­lyq­ty oqyrmandar men tyńdar­man­dar­ǵa qajettigin aıtýdyń ózi ar­tyq. Sońǵy birneshe jyl qatary­nan Belorýssııada Internet damýy qarqyn alyp otyr. 3G Interneti úsh jyl ishinde qoǵamymyzǵa dendeı ense, endigi másele ony taǵy bir satyǵa kóterip tur. Eger máli­met­terge júginer bolsaq, 9,5 mıllıon turǵynnyń 3 mıllıony Internetti belsendi tutynýshy esebinde tur. Árıne, biz Batys Eýropa elderinen, tipti Reseıden qalyp qoıdyq. Biraq sonyń ózinde qazir shıraq qımyldap, ındýstrııaly derjavaǵa ilesýge tyrysýdamyz. Mine, osyndaı kezde tájirıbe al­masýǵa múmkindik týǵyzatyn As­tanadaǵydaı forýmdardyń qa­jet­tigin sezinesiń. Olaı bolsa, atalǵan shara bizge kerek jáne onyń bereri mol.

* * *

INTEGRASIIа ISPEN DÁLELDENÝI TIIS

Qarapaıym turǵyndarǵa Eýrazııalyq ıntegrasııa jobasynyń ómirsheńdigin dáleldi mysaldarmen jetkizý – buqaralyq aqparat quraldarynyń mindeti. Osy oraıda, biz Búkilreseılik qoǵamdyq pikirlerdi zertteý ortalyǵynyń bas dırektory Valerıı FEDOROVPEN jolyǵyp, birqatar suraqtarǵa jaýap alǵan bolatynbyz. – Valerıı Valerevıch, Eýropa já­ne Azııa medıa fo­rýmynyń Qazaq­stan­da, sonyń ishinde Astanada ótýine kóńilińiz tola ma? – Qazaqstan – bu­rynǵy Keńes Odaǵy quramyndaǵy jeriniń kólemi jáne turǵyn­darynyń sany bo­ıyn­sha jetekshi memleket. Eger ekonomı­ka­synyń damýy jaǵynan keler bolsaq, onda da aldyńǵy orynda tur. Sonymen qatar, Qazaqstan Bir­tutas ekonomıkalyq keńistik qurǵan elderdiń biri. Osy turǵy­dan kelgende, Astananyń Eýropa jáne Azııa medıa forýmyn ótkizý úshin tańdalýyn durys sanaı­myn, negizdelgen jáne oryndy dep bilemin. Kelesi forýmnyń ótetin orny áli belgilene qoıǵan joq. Onyń jumysyna da qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldary belsene atsalysady dep senemin. – Eýrazııalyq ıntegrasııa máselesin belsendi túrde nasıhattaýda buqaralyq aqparat quraldarynyń róli qandaı? – Umytpasam, Prezıdent Nur­­sultan Nazarbaev Eýrazııalyq odaq týraly 90-shy jyldardyń ba­synda aıtqan bolatyn. Sodan beri qanshama jyl ótti, onyń ara­synda kóptegen shýly jobalar usynylyp jatty. Biraq barlyǵy nátıjesiz aıaqtaldy. Sonyń sal­dary bolýy kerek, qazir adamdar eýrazııalyq ıntegrasııa máse­lesi­ne qyzyǵýshylyq tanytýǵa onsha qulyqty emes. О́ıtkeni, onyń jumys istep ketetinine onsha sene qoı­maı­dy. Áli de eýra­zı­ıa­lyq ıntegrasııanyń olardyń ómirine qa­laı­sha áser etetini tý­raly tolyq túsinik qa­lyptasa qoımaǵan. Atal­ǵan qurylym olar­­dyń ómir sapa­syna oń yqpal ete me, joq pa degen m­á­sele túsiniksiz qal­pyn­­da qalyp tur. Olaı bolsa, buqaralyq aqparat qu­ral­darynyń halyqqa barynsha tú­si­nik­ti ári naqty mysaldarmen jet­kize bilýdegi róli orasan der edim. – Ony halyqqa barynsha túsinikti tilmen jetkizýdiń tetigi retinde siz neni aıtar edińiz? – Eýrazııalyq ıntegrasııa jo­basy tek bılik elıtasynyń, pre­zıdentterdiń ǵana emes, búkil el­diń, ulttyń, tipti halyq­tar­dyń jobasy bolýy shart. Olaı bolsa, osy jaǵyn barynsha jetkizý, sóı­lesý qajet. Sondyqtan da mu­nyń jáı sóz emestigin naq­ty istermen kórsetý arqyly dáleldegen oryn­dy. Ekinshiden, bul ózgeris­ter­diń barlyǵy da tur­ǵyndardyń turmysyn jaq­sar­tý­ǵa ıgi yqpal etetinin ba­ryn­sha ashyp kórsetý qajet. Eger bul máseleni Eýra­zııalyq odaqqa mú­she memleketter buqaralyq aq­pa­rat quraldary aldyna qoıar bol­saq, onda onyń sheshimi jaqyn ýaqytta bolýy tıis. Eýrazııalyq odaq jobasynyń ońdy sheshimine oń yqpal etetin qoldaý barlyq elder tarapynan júzege asaryna sengim keledi.

* * *

JAÝAPKERShILIK SENIM UIаLATADY

Vladımır SKAChKO, «Kievskiı telegraf» qoǵamdyq-saıası aptalyq gazetiniń bas redaktory. Eýropa jáne Azııa medıa forýmy – 2011 at­ty halyqaralyq shara­nyń bereri mol ekendigine eshkimniń de talasy bola qoımas. Keńes Oda­ǵy ydyraǵannan keıin ara­myz aıtarlyqtaı al­shaqtap ket­ti, endigi másele – sony ba­rynsha jaqyndatý. Medıa forým eń aldymen ara­lasýǵa múmkindik berse, ekinshiden, tájirıbe almasýǵa óte qajet. Biz Internetpen dostyq, tipti jeke qarym-qatynastarmen baı­la­nysta bolsaq ta, eshqaısysy betpe-bet áńgimelesýge jetpeıdi. Júrekten júrekke jetetin jyly ráýishtegi aralasýdy eshqandaı da Internet almastyra almaıdy. Bir kezderi uly otanymyz sanal­ǵan Keńes Odaǵynyń ydyraýy­men bizder ár túrli damý jolyna tústik. Bireýleri alǵa ketse, keıbiri tipti artta qa­lyp qoıdy. So­nyń bar­lyǵyn da ashyq aı­týymyz kerek. Sonymen birge, eshkim de adam­dar­dyń qalyp­ta­sýyn­daǵy bu­qa­ra­lyq aq­parat qu­ral­dary­nyń rólin ysyryp qoıǵan emes. Nege bir-birimizden ajy­raýy­myz nemese qosylýymyz kerektigin halyqqa jan-jaqty túsin­dirý oryndy desek, sol údeden shyǵyp otyrmyz ba? Muny jýrnalısterden basqa eshkim de túsi­nikti tilmen jetkize almaq emes. Tipti, oǵan blog pen elektrondy jýrnal oqyrman­dary­nyń da shamalary kelmeıdi. Sondyqtan osyndaı halyqara­lyq forýmdar jýrnalısterdiń el­der­degi ótip jatqan úderis­terden shet­keri emes ekendigin sezdirtedi. Men ózim «Kievskiı tele­graf» qoǵamdyq-saıası aptalyq gazetiniń bas redaktorymyn. О́ki­nish­ke qaraı, gazet ústimizdegi jyl­­dan bastap, elektrondyq pishinde jaryq kóre bastady. Qa­ǵaz­ǵa basylyp shyǵýdan bas tar­týy­myz daǵdarystyń áserinen bol­ǵandyǵyn aıta ketsem deımin. Qalaı bolǵan kúnde bul jaǵdaı gazetimizdiń damýyna esh kedergi keltire alǵan joq. Elektrondy nusqaǵa ótisimen gazette jańa­lyq­tar ǵana emes, sonymen qatar, kóptegen tarıhı, tanymdyq jáne ózge de dúnıeler kóptep basyla bas­tady. Saıası, ekonomıkalyq já­ne ózge de salalardaǵy sarap­tama­larymyzdy salyp, kóptegen beıne jáne ózge de kórkemdik qural­dar­men bezendirýdi keńinen qoldaný­da­myz. Al endi medıa rynoktyń da­mýyna kelsek, ony áli de qarqyn­dy deýden aýlaq­pyn. Ár eldiń buqaralyq aqparat quraldary jeke-dara ózderinshe kúı keshýde. Buqaralyq aqparat quraldary óz halqynyń ulttyq sana-seziminiń ósýine jaýapkershiligin sezinýi kerek. Bir jaǵynan bul – óte mańyzdy. Ekinshiden, ulttyq buqaralyq aqparat quraldary ulttyq múdde turǵysynan onyń qorǵalýyna, ultshyldyqqa, ná­sil­dik tózbeýshilikke jaýaptyly­ǵyn sezinýi tıis. Árıne, mundaı keleńsizdikter kórinisi Ýkraına men ózge de elderde kezdesip qa­lyp jatady. Internasıo­nal­dyq álemde keıbireýler nege osylaı­sha jaman turyp jatyrmyz deg