Otandyq ken óndirisiniń flagmany

Jarty ǵasyrdan astam ýaqyttan beri jar­ty álemdi temir kenimen qamtamasyz etip kele jatqan «Sokolov-Sarybaı ken baıytý óndiris­tik birlestigi» AQ (SSKО́B) álemdegi iri kenish­terdiń birinen sa­na­lady. Jarty álemdi temi­r kenimen qamtamasyz etti degenimiz, sonaý keńes dáýirinde SSKО́B-tiń shıkizaty Odaq­tyń bar­lyq derlik metallýrgııalyq kombınat­taryna azyq bolatyn. Qazaqstan Respýblı­ka­sy Táýel­si­z­diginiń 20 jyldyǵy ishinde bul birlestik el eko­nomıkasyna nár beretin qýatty qaınarǵa aın­al­dy. 2006 jyldan beri «SSKО́B» AQ ENRC holdıngtik kompanııasynyń mańyzdy óndiristik qurylymy bolyp tabylady. Búginde SSKО́B dás­túrli Reseı rynogymen birge QHR-diń ry­no­gyna da temir rýdasy konsentraty men ónim­derin eksporttaýdy jyldan-jylǵa art­ty­ryp keledi. Qostanaı  óńiriniń iri óndiristik oshaǵy bo­lyp tabylatyn birlestik oblys or­ta­ly­ǵyn­daǵy JEO-nyń qýatyn arttyrý, metalloprokat kesheni­niń qurylysyn salý, sement zaýyty jáne Qashar fabrıkasynyń qu­ry­lysyn salý sııaqty iri ınves­tı­sııalyq jo­ba­lardy at­qa­ryp, jergilikti bıýdjettiń toly­ǵýy­na eleýli úles qosýda. Qazirgi tańda SSKО́B-ta 18 myńnan astam adam eńbek etedi. Aldaǵy ýaqytta ón­di­ristik birlestik temir kenin óndiretin álemdik  kompanııalardyń alǵash­qy on­dy­ǵyna kirýdi mejelep otyr.

О́NDIRISTIK BIRLESTIKTIŃ О́RKENDI О́RISI

Sokolov-Sarybaı ken baıytý óndiristik birlestigi óńirdiń jáne el ekono­mıkasynyń damýyna zor úles qosyp kele jatqan iri óndiris kesheni bolyp tabylady. Qazaqstan óz Táýelsiz­di­gi­niń 20 jyldyǵyn barlyq ba­ǵyt­tar boıynsha aıtýly ta­by­­starmen qarsy alýǵa da­ıyn­dalý ústinde. Búginde biz­diń respýblıkamyz ha­lyq­aralyq qaýymdastyq­tyń beldi de teń quqyqty múshesi, ja­­handyq básekelestikke qa­bi­letti memleket. Saıası jáne ekonomıkalyq turaqtylyq, tıimdi memlekettik basqarý, ult­aralyq kelisim elimizdi me­­kendep jatqan barlyq ult pen ulystyń tarıhy men salt-dástúrin qurmetteý, ın­no­va­sııa­ǵa umtylý, turǵyn­dar­dyń ıgiligin qamtamasyz etý, erteńge degen senimdi nyǵaıtý arqyly qazaqstan­dyq­tardyń kelesi urpaǵyna myqty múmkindik­ter týdyrý­da. Jetken jetistikterge toq­meıilsimeı, El­basy Nursultan Nazarbaev 2020 jylǵa deıin álemniń ınnovasııalyq eko­nomıka­synyń qataryna ený týraly aldy­myzǵa jańa maq­sat qoıyp otyrǵany da belgili. Sokolov-Sarybaı ken baıytý óndiristik birlestigi (SSKО́B) ENRC tobynyń qura­myn­da jyldan jylǵa óndiris qarqynyn art­tyryp, jańa zamanaýı tehnologııalar men jabdyqtardy batyl engizý arqyly álemdik temir keni rynogyndaǵy óz tuǵyryn bekite tústi. Búgingi tańda SSKО́B álemniń aldyń­ǵy qatarly ken óndirýshi kásiporyn­dary­nyń birinen sanalady. Kásiporynda jalpy quny 2,5 mlrd. AQSh dollarynan astam ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq jobalar júzege asyrylýda. Aıtýly jobalardyń biri retinde ken baza­syn keńeıtýdi ataýǵa bolady. Bul joba bizdiń kásiporynnyń strategııalyq mindet­teri­niń biri bolyp tabylady. Qazirgi tańda Oń­tústik-Sarybaı kenishiniń qurylysy, Qor­jyn­kól kenishin qaıta qurý, Sarybaı men Sokolov jer­as­ty kenishiniń ónimdiligin ulǵaıtý boıynsha jumystar júrgizilýde. Jańa ken oryn­daryn­daǵy óndiris pen ónimdiliktiń ul­ǵaıýyn eskere otyryp, birneshe jyldan soń, biz búgingi kór­setkishterden áldeqaıda asyp tú­semiz. Birlestiktegi jumys kenshilerdiń keleshek talaı býyn urpaqtaryna da jetedi. Ekinshi mańyzdy joba retinde qýat­ty­lyǵy jylyna 7 mln. tonna joǵary sapaly kon­sentratty baıytý kesheniniń qurylysyn atap ótýge bolady. 2014 jyly iske qosylýǵa tıis bul joba quramyndaǵy temirdiń úlesi 68,5 pa­ıyzdan kem emes konsentrat alýǵa múmkindik bermek. Konsentrattyń bir bóligi metall ónim­derin shyǵarýda qoldanylatyn bolady. Osy maqsatta SSKО́B-te qýatty­ly­ǵy jylyna 1,8 mln. tonna ystyqtaı jentektelgen temir ón­di­rý zaýytynyń qurylysy júrgizilýde. Bul ónimniń kóptegen tıimdi qa­sıetteri bar. Sonyń biri – jetkizýdiń lo­gıs­tıkalyq syzbasy. Osy­nyń esebinen biz óz ónimimizdi ótkizý rynogy men jetkizý she­ka­ra­syn anaǵurlym keńeıtip, alys-jaqyn shetelderge jónelte alamyz. Bul keshen arqasynda SSKО́B jańa damý satysyna kóteriletin bo­la­dy. Búgingi tańda birlestik shy­ǵaratyn ónimderde temirdiń úlesi 63 paıyz bolsa, bola­shaq­ta bul kórsetkish 93-94 paıyzǵa jetedi. Eń bastysy, birlestik jetekshisi retinde aıtarym, ja­ńa jumys oryndary ashylady. Keleshekte bul óndiriste eki myńnan astam adam eńbek etetin bolady. Taǵy bir atap aıtatyn másele, bul Qazaqstanda teń­de­si joq joǵary tehnologııalyq ká­siporyn bola­dy, munda ká­si­bı bilikti mamandar ǵana jumys atqarmaq. Bizdiń oblys úshin bul jobanyń júzege asýy ekonomıkanyń edáýir ósýi men aımaqtyń odan ári damýyna alyp keledi. Joǵary sapaly óndiristiń keńeıýine kúı­dirý mashınasynyń qurylysy da múmkindik týǵyzady. Bul joba júzege asyrylǵanda «SSKО́B» AQ barlyq taýarly óniminiń kó­le­min edáýir ulǵaıtyp, joǵary sapaly ónimder shyǵarýdy qamtamasyz etedi. Jańa óndiris keshenderin salý jáne qazirgi óndiristi qaıta qurý sharalary boıynsha keń kólemdi jumys­tar júrgizilýde. Búginde kásiporynnyń bar­lyq bólimshelerinde tehnıkalyq qaıta ja­raq­tandyrý óte joǵary qarqynmen júr­gi­zilý­de. Statıstıkalyq derekterge júginer bol­sam, 1994 jyly SSKО́B-tiń óndiris kó­lemi jyly­na 4 mln. tonna shamasynda bolsa, al bıylǵy jyldyń alǵashqy jartysynda ǵana bul kór­setkish 21 mln. tonnadan asyp tústi. Osydan bir jyl buryn SSKО́B bazasyn­da metall ılekteý zaýyty paıdalanýǵa berildi. Ká­­siporyn jańa bıikterdi baǵyndyryp, taý-ken óndirýshi dárejesinen metallýr­gııa­lyq ja­ńa satyǵa kóterildi. О́nimdiligi jy­ly­na 75 myń tonna bolatyn zaýyt ENRC ká­sip­oryndary men birlestikti metalılektiń qa­jet­ti túrleri­men to­lyq qamtamasyz etip otyr. Bul oqıǵa tek bizdiń qala úshin ǵana emes, Qostanaı aımaǵy úshin de óte mańyzdy oryn alady. Qazir So­ko­lov-Sa­ry­baı ken ba­ıy­tý óndiristik birlestigi ENRC kom­pa­nııa­synyń kúrdeli shyǵyn­dar baǵ­dar­lama­sy­na engizilgen basqa da súbeli joba­lar­dy júzege asyrýdy júrgizip jatyr. Olar­dyń maqsaty – jańa ónimniń shyǵýyn qamta­ma­syz etý jáne ótkizý rynogyn keńeıtý bolyp tabylady. Bizdiń kásiporyn Qostanaı óńiri ekonomı­ka­synyń myqty irgetasy bolýymen birge, táýel­siz elimizdiń damýyna súbeli úles qosa beretin bolady. Bizdiń «Nur Otan» partııa­sy­nyń eń iri uıymdarynyń biri retindegi basty maqsatymyz – kásiporyndaǵy eńbek adam­dary­nyń boıynda qýanysh, óz bolashaǵyna degen senim men turaq­tylyq jáne órkendeý sezimin qalyptastyrýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady. El Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev belgilep bergen qazaq­stan­dyq damý jolynyń bazalyq qundylyq­tary da osyǵan baǵyttalǵan. Muhamedjan TÝRDAHÝNOV, «SSKО́B» AQ prezıdenti.

* * *

MAŃYZDY QURYLYMDAR

Sarybaı ken basqar­masy. Quramyna Sokolov- Sarybaı jáne Ońtústik Sarybaı karerleri kiredi. Ashyq jumystar qa­zir­gi zamanǵa saı qýatty eks­ka­vatorlarmen jáne bur­ǵy­laý qondyrǵy­lary­men júr­giziledi.   Qashar ken bas­qar­masy. О́ndirý jumys­ta­ry TMD elderindegi jal­ǵyz «HITACHI» mar­kaly eks­ka­vatorlarmen já­ne «Ca­terpillar» fır­ma­synyń tıegishimen júr­giziledi.   Qorjynkól ken bas­qar­masy. Karerde iri-kesekti magnıtti ken arshý telimi jumys isteıdi. TMD elderinde mundaı ku­ryl­ǵy tek tórteý ǵana.    «Sokolov» shahta­sy. Ken­di eń tómengi deńgeı jıek­­terden, mınýs 330 metr­­di qosa alǵanda, óndiredi.   Ken daıyndaý já­ne kesekteý basqarmasy. Birlestiktiń barlyq karerlerinen keletin shıki ken­di qaıta óńdep, taýar­lyq temir kenin, konsentrat pen shekemtastar shyǵarady. Ken temir jol kó­­li­­gi basqarmasy. Ken mas­sa­syn tasymaldaý elektr­­len­gen temir jol kólik­terimen júrgiziledi.  Avtomobıl kóligi bas­qarmasy. Jylý elektr or­ta­lyǵy. JEO qýaty 267 MVt. quraıdy, bul kom­bı­natty elektr energııa­sy­men 80-90 paıyzǵa qam­ta­masyz etýge múmkindik beredi. Jóndeý-mehanıka­lyq zaýyty. 2010 jyl­dyń maýsym aıynda munda metall ılekteý kesheni iske qosyldy. Ol SSKО́B  usat­qysh deneler jáne qurylys ar­ma­týralaryna degen muq­tajdyǵyn to­ly­ǵymen qam­tamasyz etedi.

KÁSIPODAQ UIYMY UJYM MÚDDESI ÚShIN

Qazaqstannyń ken ónerkási­biniń flagmany – Sokolov-Sarybaı ken baıy­tý óndiristik birlestiginiń ta­rıhymen bite qaınasyp, qoıan-qoltyq jumys jasap kele jatqan kásipodaq uıymynyń atqaryp jatqan jarqyn isteri kópke úlgi. Kombınat quryly­sy alǵash bastalǵan kezde dúnıege kelgen kásipodaq uıymy onymen birge talaı-talaı asýlardan ótip, býyny bekip, qataıyp, úzdiksiz damyp ósip-ónip keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda biz ózi­miz­di eńbek adamynyń múddesin la­ıyq­ty qorǵaı alatyn bilikti uıym, iske qabiletti qurylym retinde ta­ny­ta bildik. «SSKО́B» AQ basshylyǵy men kásip­odaq uıymy birlese otyryp, ju­mys­­shy­larǵa tıisti eńbek jaǵdaıyn jasaý­dy, laıyqty ómir deńgeıi bo­ıyn­sha áleýmettik-eńbek quqyn qamta­ma­syz etýdi, demalysyn uıymdas­tyrý­dy, em­deý-saýyqtyrý sharalaryn ót­kizý­di, sportpen aınalysýyn, ardager­ler­diń, otbasylardyń, jas otbasylar másele­lerin oıdaǵydaı sheshýdi júıeli qam­ta­masyz etip keledi. Kásiporynda ujymdyq kelisim-shart jumys isteıdi. Bizdiń ujymdyq kelisim-shart elimizdegi eń úzdik­ter­diń biri dep sanalady. Kelisim-shart ujym qyzmetiniń barlyq salalaryn qam­tıdy. Jyl sanap áleýmettik paket ósip keledi. Qyzmetkerlerge bilimderin shyń­­daý­ǵa, emdeý-saýyqtyrý ortalyǵynda de­malý, tegin dárigerlik qyzmet, bir jasqa deıingi balaǵa járdemaqy alýǵa jáne taǵy da basqa áleýmettik qol­daý­lar kórsetiledi. Biz kásipodaqtyń qor­ǵaý fýnksııasyn kásiporynnyń órken­deýi­men tyǵyz baılanystyra otyryp, ken­shilerdiń ál-aýqatyn kóterýge ty­ry­sa­myz. О́ıtkeni, bulardy bir-biri­nen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Qyzmetkerler úshin «Rassvet» emdeý-saýyqtyrý ortalyǵy, kadrlardy oqy­typ, daıyndaý ortalyǵy, «Gornıak» má­de­­nı oıyn-saýyq ortalyǵy, «Gornıak» jas­tardyń sporttyq kesheni, stadıon qyzmet jasaıdy. Kásiporynnyń ardagerleri men zeınetkerleri de bizdiń nazardan tys qalyp kórgen joq. Olarǵa arnalyp eńbek ujymdarynda kezdesýler, jańa óndiris oryndaryna saıahat uıymdastyrylady, materıaldyq kómek kórsetiledi. Ujym senimi – bul erteńgi kúnge degen erekshe senimdilik, turaqty jumys, alǵa basý, ekonomıkalyq jáne óndiristik máselelerdi túsine bilý, aldyna qoıǵan maqsattardy oryndaý. Tatıana ShERSTOBITOVA, «SSKО́B» AQ kásipodaq uıymynyń tóraıymy.

JARTY JYLDA JETKEN JETISTIKTER

Temir kenin óndirý – 21,332 mln. tonna. Temir keniniń alǵashqy konsentratyn óndirý  – 8,783 mln. tonna.   Temir keniniń  taýarlyq konsentratyn óndirý – 3,680 mln. tonna. Temir kendi taýarlyq shekemtas óndirý – 4,326 mln. tonna. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamalar: Ken bazasyn  keńeıtý. Joba quny – 825 mln. AQSh dollary, aıaqtalý merzimi – 2015 jyl. О́nimdiligi jylyna 7 mln. tonna joǵary sapaly konsentrat baıytý kesheniniń qurylysy. Jobanyń quny – 455 mln. AQSh dollary, aıaqtalý merzimi – 2014 jyl. О́nimdiligi jylyna 5 mln. tonna kúıdirý mashınasy men qýat­­tylyǵy  jylyna  1,8 mln. tonna metaldanǵan ónim óndi­retin zaýyt qurylysy. Joba quny – 1 230 mln. AQSh dollary, aıaqtalý merzimi – 2014 jyl. Ekologııalyq baǵdarlama men eńbek qorǵaý jáne tehnıka qaýipsizdigi Kásiporynda quramyna tómendegiler kiretin menedj­ment­­tiń biriktirilgen júıesi isteıdi: ISO 9001 sapa menedjmenti júıesi, ISO 14001 qorshaǵan orta menedjmenti júıesi, OHSAS 18001 densaýlyq qorǵaý jáne eńbek qaýipsizdigi menedjmenti júıesi, SA 8000 áleýmettik jaýapkershilik menedjmenti júıesi. Halyqaralyq «Du Pont» kompanııasymen birge eńbek qaýip­sizdigin jaqsartý jónindegi «Lých» jobasyn engizý júrgizilýde.  Eńbek qorǵaý jáne qaýipsizdik tehnıkasy Eńbekti qorǵaý men qaýipsizdik tehnıkasyna jumsalǵan shyǵyn 2011 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 2,7 mlrd.teńgeni (18,7 mln. AQSh   dollary)  qurady. Eńbek qaýipsizdigin jaqsartý jónindegi «Lých» jobasyn engizý júrgizilýde. Osy joba sheńberinde 2011 jyldyń birinshi jar­ty­jyldyǵynda   15,25 mln. teńge (104,5 myń AQSh dollary) ıgerildi. SSKО́B-te menedjmenttiń biriktirilgen júıesi engizildi, onyń quramyna ISO 9001sapa menedjmentiniń júıesi men ISO 14001  qorshaǵan ortany qorǵaý júıesiniń menedjmenti, OHSAS 18001 densaýlyqty  jáne eńbek qaýipsizdigin qorǵaý menedjmen­ti­niń   júıesi   kiredi.

ÁLEÝMETTIK SALA

Qyzmetshilerge arnalǵan áleýmettik baǵdarlama: syıaqylar, materıaldyq kómekter; negizgi mamandyq jumyskerlerine arnaıy aqysyz tamaq; kóp balaly jáne múgedek balalary bar otbasylaryna kómek; jas mamandardy qoldaý; zeınetkerlerdi qoldaý. Ardagerler uıymdary jumys isteıdi. kompanııa esebinen qyzmetkerler balalaryna joǵary bilim alýǵa  múmkindikter bar. Kompanııanyń qarjylyq qamtamasyz etýimen qyzmetker­ler úshin kelesi  mekemeler jumys isteıdi: «Gornıak» mádenı-kóńil kóterý ortalyǵy; «Rassvet» emdeý-saýyqtyrý ortalyǵy; «Gornıak» jastar-sport kesheni; týrıstik demalys bazalary. Qyzmetkerler men olardyń otbasylarynyń músheleri úshin kompanııa mynadaı iri is-sharalar uıymdastyrady: týrıstik sletter, balalardyń jańa jyldyq erteńgilikteri, KVN festıvaldary, jazǵy jáne qysqy spartakıadalar.

DEREK PEN DÁIEK

1954 j. 30 maýsym – KSRO Mı­nıstrler Keńesi SSKО́B qury­ly­synyń bastalýy týraly qaýly shyǵardy. 1955 j. qańtar – Sokolov kenishinde ken óndirý jumystary bas­tal­dy. 1956 j. qarasha – Sarybaı kenishinde ken óndirý jumystary bastaldy. 1957 j. tamyz – Chelıabi metallýrgtaryna taýar keniniń alǵashqy eshelony jiberildi. 1966 j. shilde – shekemtas­tardyń mıllıonynshy tonnasy shyǵaryldy. 1967 j. shilde – shıki kenniń 100 mıllıon  tonnasy óndirildi. 1974 j. qazan – temir keni konsentratynyń 100 mıllıon tonnasy shyǵaryldy. 1975 j. maýsym – Sokolov jer asty kenishi paıdalanýǵa berildi. 1983 j. aqpan – Qorjynkól kenishiniń alǵashqy kezegi paıda­laný­ǵa berildi. 1985 j. shilde – Sarybaı keni­shiniń tereń deńgeı jıekterin ar­shýǵa arnalǵan temir jol tonnel­deriniń alǵashqy kezegi paıdalanýǵa berildi. 2007 j. mamyr – Ońtústik Sarybaı kenishin ıgerý jumys­tary bastaldy; 2009 j. qyrkúıek – altynshy energetıkalyq blokty salýǵa baı­lanysty JEO qýaty  267 MVt.-ǵa deıin ósti. 2010 j. 23 maýsym –  metall ılekteý zaýyty iske qosyldy. ________________________ Daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY.