О́tkenge qarap, erteńimizdi kemeldendireıik

Táýelsizdikti ańsap, azattyq jolynda qan tógip, janyn qıǵan bozdaqtar armany aqyry oryndalyp, kók túrkiniń urpaǵy erkindik aýasymen tynystaǵaly da 20 jyl. Osy az mezgilde san ǵasyr álemge ámirin júrgizgen alyp memlekettermen boı ta­las­tyryp, bıik maqsattarǵa umtylýymyzdyń ózi árıne qyzyǵarlyq, ári qyzǵanarlyq. Demek, qazaq halqynyń tarıhy ózine ǵana tán basqa eshbir ultqa uqsamaıdy. Kú­ni keshe álem jurty bizdi «kósh­pen­diler» dep keldi. Al búgingi zertteýler bul tujy­­­rymnan bas tartýǵa májbúrledi. Ulan-ǵaıyr jerimizdiń ár shalǵaıynan tabylǵan kóne qalalardyń orny, shet elderdiń muraǵattarynan qolymyzǵa tıip otyrǵan dalamyz jaıly derek pen dáıek osylaı deýimizge múmkindik beredi. Elbasynyń danalyǵymen birge onyń ótkendi, búgindi, bolashaqty boljaı biletin kóripkeldigi men sarabdal saıasatyna únemi tánti bolyp kelemiz. Máselen, Táýelsiz­digimizdiń alǵashqy jyldaryndaǵy halyq­­qa arnaǵan Joldaýyn «Urpaqtar sabaq­­tas­tyǵy» dep atady. Ol kezde áli shekaramyz shegendelmegen, ekonomıkamyzdyń ne bo­­la­ry túsiniksiz, kimmen qandaı qarym-qatynas ornatarymyz da beımálim shaq edi ǵoı. Soǵan qaramastan Nursultan Ábish­uly Nazarbaev urpaqtar sabaqtastyǵyn uran etip kóterdi. Sol arqyly babalar armany asqaqtatylyp, búginimiz ben bo­la­shaǵymyzdy baǵamdadyq. О́tkenimizdiń rý­hy men qasıetin qazirgi urpaqtyń boıyna sińirý sol kezde-aq qolǵa alynǵan bolatyn. Elbasy kóp keshiktirmeı halyqqa «Qa­zaqstan – 2030» uzaq merzimdik Strategııa­lyq baǵdarlamasyn usyndy. Keńes óki­­­me­tiniń besjyldyq baǵdarlamalarynyń or­yndalmaǵanyn biletindikten uzaq merzimge arnalǵan bul qujatqa kúmánmen qara­ǵan­dar bolǵanyn nesine jasyraıyq. Erteńgi kúni bulyńǵyr bolyp turǵanda 30 jyldy boljaý, oǵan jospar qurý kópshilik úshin shyn máninde túsiniksiz jaı edi. Keıin uqtyq, bul jerde de Elbasy asa kóregendik tanytypty. Tuıyqtan shyǵar jol izdep shet elderge barǵanda Nursultan Ábishuly Qazaqstan degen memleketti estimegen bıznesmenderge «Qazaqstan-2030» baǵdarla­ma­syn tanystyryp, kez kelgen ınvestor­dyń múddesin qorǵaıtyn Konstıtýsııa bar ekenin, olardyń elimizge jasqanbaı kelýine jaǵdaı jasady. Osylaısha búkil álem­niń bıznes elıtasynyń elimizge qarjy áke­lýine, Qazaqstan ekonomıkasynyń aıaǵynan tik turýyna yqpal etti. Sol kezdegi qazaq qoǵamynyń damýyna áser etken eki dúnıe bolsa, onyń biri – Konstıtýsııa, ekinshisi – «Qazaqstan-2030» Strategııalyq baǵdar­la­masy dep senimmen aıta alamyz. Sodan keıin óz valıýtamyz shyqty, bank júıesi qalyptasty, alys-berisimiz nyǵaıdy. Qazaqstan halqynyń qudireti – onyń baıyptylyǵy men baısaldylyǵynda. Qa­­­zaq­­standyqtar ózderi saılaǵan Prezıdentine sendi, oǵan únemi qoldaý kórsetti. Kezdesken qıyndyqtarǵa shydap, Elbasynyń aıtqanyna toqtam jasady. Halyqtyń aq­yl-oıy, jan-dúnıesi, sabyrlylyǵy osy­­­dan baıqalady. Budan biz utpasaq, utylmadyq. Táýelsizdik jyldarynda qoǵam damýyn rettep otyratyn órkenıetke saı zańdar dúnıege keldi. Sonaý ǵasyrlardan kele jat­qan qonaqjaılyǵymyzdyń arqasynda elde tynyshtyq pen túsinistik saltanat qurdy. Bylaısha aıtqanda, ótken 20 jyldyń ishinde qazaq halqy ǵasyrlardan kele jatqan azattyq jolyndaǵy arnaly isterin sátti jalǵastyrdy. Jalpy, bılik máselesine birjaqty qa­raý­ǵa bolmaıtynyn ómirdiń ózi dáleldep otyr. «Qandaı mamandyq eń qıyn?» degen saýalǵa fılosoftar: «Sheshim qabyl­daı­tyn mamandyq», dep jaýap beredi eken. Mysa­ly, áskerı adam ómir men ólim ar­pa­lysqa túsken, Otan úshin sheshýshi sátte sheshim qabyldaıdy. Dáriger de solaı. Onyń qıyn­­­dyǵy osynda. Sheshim qabyldaý – ózińe jaýapkershilik alý degen sóz. Onyń ishinde se­niń biliktiligiń de, abyroıyń da, bolashaǵyń da synǵa túsip jatady. Qabyl­daǵan sheshi­miń durys bolyp shyqsa, alǵys alasyń, aby­roıyń artady. Al sátsiz bolsa, joq degende renishke qalasyń. Son­dyqtan Nur­sul­­­tan Ábishuly Qazaq eliniń bolashaǵy úshin jaýapkershilikti moınyna alǵannan keıin ja­nyna isker, izgi muratty azamattardy top­­­­tastyryp, memleketti qur­dymnan alyp shyq­ty. Bilgenge bul az sharýa bolmasa kerek. Adam eń aldymen ózin daıyndap, Ota­nynyń bir qajetine jaraýǵa umtylmasa, ortaǵa, qoǵamǵa qajettiligińdi qalaı sezi­ne­siń. «Men kóp bilemin», dep qarap otyr­sań, aınalańa elenbeýiń de múmkin. Máse­len, alǵan bilimińdi, biligińdi elińniń qa­je­tine jumsaýǵa óziń daıyn bolýyń kerek qoı. Qazaq memleketiniń qalyptasqany aıdaı aqıqat. Biz búginde damyǵan básekege qa­bi­­letti 50 eldiń qatarynan kórinýdi maq­sat etip otyrmyz. Indýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq joba, «Bıznestiń jol kartasy» sııaqty kópte­­­­gen ekonomıkalyq baǵdarla­ma­lar órisin keńge jaıdy. Alaıda bular­dyń ulttyq ıdeıa bola almaıtyny túsinik­ti. Oǵan ulttyq salt dástúr til, din, dil máselelerin toptas­ty­ryp, tárbıege basa nazar aýdarý qajet. Demek, qazaqtar ózderi úshin de, túrli etnos ókilderi úshin de, memleket úshin de jaýapkershilikti óz moınyna alýǵa jaýap­ty bolyp otyr. О́zgelerge: «Menimen qatar júr, birge bol. Qazaqstan meniń memleketim», degen oıdy sińirýimiz kerek. Bul Kons­­­tıtýsııaǵa da, órkenıet talaptaryna da, adamgershilik uǵymǵa da qaıshy kelmeıdi. Elbasy Qazaqstannyń órkendep-órleýi, ondaǵy ultaralyq tatýlyq pen dinaralyq túsinistikti qalyptastyrý jaýapkershiligi qazaq halqynyń moınyna júkteletinin jalyqpaı aıtyp keledi. Eldegi tynyshtyq pen beıbitshiliktiń saqtalýyna shyn mánin­de bizdiń ulttyń ulylyǵy, tózimdiligi ózek bolýda. Memleketimizde ómir súretin ózge ult ókilderin ózimizdiń mańaıymyzǵa qalaı toptastyrýymyz kerek degen másele kún tártibinen áli túsken joq jáne jaqyn arada túse de qoımaıtyn shyǵar. Shetel sarapshylary Qazaqstandy óz jolyn tapqan memleket dep kórsetip júr. Biz ishki reformalarymyzdy asa kóp zar­dap­syz júrgizip aldyq. Syrtqy saıasaty­myz da salmaqty. Alys-jaqyn elderdiń eshqaısy­men de qyrǵıqabaq emespiz. Ata-babamyz­dan muraǵa qalǵan keń-baıtaq jerimizdiń asty men ústindegi baılyq ıesi de, ıgiligin kórý­­shi de ózimiz. Tek Jara­tý­shy ıem osy ba­qy­tymyzdy uzaǵynan súıin­dirsin dep tileıik. Jalpy, álemde qalyptasqan túsinik boı­ynsha memlekettiń tolyq egemendigin aıqyndaıtyn bes shartty belgisi bolady. Olar halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan memlekettiń jerin, shekarasyn moıyndaý. Týdy, Ánurandy jáne Eltańbany bekitý, dıplo­matııa­lyq egemendik halyqaralyq saıasatty táý­elsiz júrgizý múmkinshiligi, ás­kerı egemen­­dik – agressor shabýylyn toıtarý, ózine jáne odaq­ta­­syna qaýip­siz­dikti qam­ta­ma­syz etý múm­­­­­­kin­digi, ekonomıkalyq egemendik – mem­­­­lekettiń óz kúshimen ór­kendeýine jetkilikti óndirisi jáne mádenı egemendigi bolýy shart. Al bizde búginderi osy talaptardyń barlyǵy da bar. Dese de, áli kóp eńbek sińirý qajet ekenin uǵy­nýymyz kerek. О́tken 20 jyldyń ishinde til táýel­siz­digin tolyq qalyptastyra almadyq. О́ıt­keni, 300 jyl bodandyqta bolǵan kezeńde qazaqtyń baıyrǵy jáne baı tiline degen qajettilik tómendedi. Búginge deıin ana tilimizdiń múmkindigine kúmánmen qarap, ony kúndelikti ómirde paıdalanýǵa «na­mys­tanatyn» urpaq ósti. Al til máselesi rýh táýelsizdigimen, sananyń azattyǵymen tikeleı balanysty. О́z elimizde ómir súre otyryp, ana tilde sóılemeýimiz, táýelsiz­di­gimizge kóleńke túsiretin jaıt. 75 elde Qazaqstannyń elshilikteri men ókilettikteri ornalasqan. Eli­miz byl­tyr Eý­­ro­padaǵy qaýipsizdik já­ne yn­ty­maq­­tas­tyq uıymyna tóraǵalyq etse, bıyl Islam kon­­ferensııasyna basshy­lyq jasap otyr. Osy aıtylǵandardan-aq Qazaqstannyń álem qaý­ymdastyǵyndaǵy ornyn ańǵarýǵa bolady. Otto fon Bısmark: «Áljýaz zańdarmen jáne jaqsy sheneýniktermen memleketti basqarýǵa bolady, al jaman sheneýniktermen eshqandaı da zań kómektese almaıdy», degen eken. Memlekettik qyzmetker qashan­d­a óz ornyn bilýi kerek. Biz, áskerıler sı­ıaq­ty Otan aldynda ant qabyldaımyz. Bul eń aldymen, óz múmkindigińdi, quqyǵyńdy shekteý degen sóz. Áskerıler otbasynan jyraq­ta kazarma men palatkalarda jatyp, qajet bolǵan jaǵdaıda eli úshin oılanbastan ja­nyn pıda etýge daıyn bolýy kerek bolsa, memlekettik qyzmetker qyzmet ba­byn paı­da­lanyp, óziniń jeke basyn kúıit­temeýge, paraqorlyqqa barmaýǵa, jeń ushy­nan jal­ǵasyp, áldekimderdiń múddesin qorǵamaýǵa mindetti. Iаǵnı, kásibı biliktilikten keıin ekinshi orynda onyń tazalyǵy turady. Qazirgi kezde Elbasynyń sybaılas jem­­qorlyqqa qarsy ymyrasyz kúres júrgi­zý­inde de sol halyq seniminen aıyrylmaý má­selesi tur. Memlekettik qyzmetkerdiń turmys jaǵ­daıy, áleýmettik deńgeıi ózgeden tómen bolmaýy shart. Olaı bolmaǵan jerde jemqorlyq beleń alatyny anyq. Jetisý jeri búginderi baıyrǵy eki ól­ke­niń basyn biriktirgen úlken oblys. Mun­da búginderi 8,5 myń memlekettik qyzmet­ker eńbek etedi. Solardy oqytyp, kásibı sheberligin arttyrý maqsatynda I. Jansú­girov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetinen memlekettik qyzmetke arnal­ǵan mamandar daıyndaıtyn bólim ashyldy. Onyń jetekshi professory da ózim jáne bilimgerlerge sabaq beremin. Búginderi bul bólimde 150 bilimger oqyp jatyr. Tórt jyldan keıin olar memlekettik úlgidegi dıplom alyp shyǵady. Bul jóninde Memlekettik qyzmet akademııasymen kelisim-shartqa otyrý kóz­­­­delgen. Osy baǵytta jumystar júrgizilip jatyr. Bolashaqta Bolon shartyna sáıkes – bakalavrıat, magıstratýra, doktorantýra júıe­sinen ótken jas memlekettik qyzmet­kerler daıarlanyp shyǵatyn bolady. Azııa bir zamanda álemdik saıasatta aı­ryqsha yqpaldy bolǵan. Jer dúnıeni ba­ǵyn­dyrǵan jahangerler de negizinen osy ólke­den shyǵyp otyrǵan. Oǵan mysal retinde Eý­ropada turaqtap qalǵan Atılla jaý­yn­gerlerin, Shyńǵys hannyń jeńilýdi bilmegen qoly men Ámir Temirdiń jo­ryq­taryn aıtsaq ta jetkilikti. Al tarıhtyń spıral syzyǵymen damıtynyn eskersek, qazaq da­la­synyń qaıtadan damyp, daq­pyrty álemge taraıtyn ýaqyty keldi. Mine, men elimniń bolashaǵyna osyndaı úmitpen qaraımyn. Baılyq júrgen jerde alakózdik qosa jú­redi. Munaıym bar degenshe jaýym bar deýge bolady. Alaıda, búgingi qazaq dıp­lomatııasy alpaýyt memleketterdiń ókil­de­rimen teń adam­daı sóılesip, el múddesin qorǵaýǵa múmki­n­digi jetedi. Munda Elbasy Nursultan Ábish­ulynyń álemdik deńgeı­degi abyroı-bede­li­niń yqpalyn da aıtpaı ketýge bolmaıdy. Memlekettik qyzmetke halyqtyń ishinen shyqqan, el múddesin qara basynan jo­ǵary qoıatyn ul-qyzdar kelse deımin. «Ha­lyq pen partııa – egiz uǵym» degen sııaqty, turǵyndar sheneýnik degen sózden sho­shyn­baı, qaıta olardy ózderine qamqorshy, qorǵaýshy dep qabyldasa, utarymyz mol. Bizdiń árbir qate qadamymyzdy syrttan baqylap, adasýymyzdy kútip otyrǵandar joq emes. Búginderi elimizde órip júrgen túrli dinı aǵymdar osynyń aıǵaǵy. Olar­dyń birde-bireýi Qazaq eliniń múddesin oılamaıdy. Kerisinshe, tý-talapaıyn shy­ǵa­r­yp, bólshek­tep alýǵa ázir. Halyqty bılikke qarsy qoı­yp, búlik jasaýǵa kúsh salatyny sondyqtan. Al biz olarǵa birligimiz ben danalyǵymyzdy qarsy qoıýymyz kerek. Mine, sonda ǵana memlekettiń tutas­tyǵyna syzat túspeıdi. Sodan keıin jas urpaqty bilimdi, máde­nıetti, ultjandy etip tárbıeleýge erekshe mán bergen jón. Adamnyń boıynda tektilik degen qasıet bar. Ony da der kezinde oıatpasa buıyǵy qalpynda qalýy múmkin. Bolashaq urpaǵymyz sol tektiliginen jazbasa deımin. Kún sanap mereı shaq jaqyndap keledi. Al, urpaǵymyz Alla jazsa, 50-100 jyl­dyq mereıli merekeni saltanatpen atap ótip jatsa, álem halqy osy qýanyshymyzǵa ortaqtasyp, birge toılasa ǵanıbet emes pe. Bizden keıingi urpaq osyndaı kúnge jetse dep armandaımyn. Mundaı baqytty qazaq halqy san ǵasyrlyq tarıhy ar­qy­ly jeńip alǵanyn da umytpaıyq. Serikbaı NURǴISAEV, Memlekettik qyzmet isteri agenttigi Almaty oblystyq aýmaqtyq basqarmasynyń bastyǵy, tártiptik keńes tóraǵasy.