Smaǵul Elýbaıdyń ssenarııimen túsirilgen kıno týyndynyń mazmuny tereń, taqyryby tyń. Psıhologııalyq drama janrynda túsirilgen atalmysh kartına qazaq qoǵamynyń kókeıkesti máselelerine negizdelgen. Fılmniń oqıǵasy eki keıipker arasynda órbıdi. Bir-birine múldem qarama-qaıshy beınedegi keıipkerler. Ábil men Qabyl arhetıpi ispetti. Aıdar Asanbaı somdaǵan Rýslan – Almaty qalasynyń jetimder úıinde ósken, ata-ana meırimin kórmegen, boıyn adamzatqa degen yza men óshpendilik kernegen, tili men dininen tamyr úzgen jigit. Kózin shel basyp, kıe men qasıetten jurdaı. Rýslan Ánes áýlıeniń basyndaǵy kıeli aǵashty órtep jiberedi. Al akter Ádilet Topaev somdaǵan Mámbet – tarıhy men dástúrin, tili men dinin saqtaǵan, júregi ıman men meıirimge, atamekenine degen qurmetke toly, shetelden kelgen qandasymyz. Mámbet myna jalǵan dúnıede adasyp júrgen pendege jol silteýge, qutqarýǵa kelgen jaryq kúsh syndy.
Kórermen fleshbek arqyly Rýslan men Mámbettiń osy kúnge qalaı jetkenin kóredi. Beıkúná sábı Rýslan dúnıe esigin ashqan kúnnen bastap meıirimsizdik pen qatygezdikke ushyrap, taǵdyr taýqymetin basynan keshiredi. Qos keıipkerdiń beınesi arqyly qazirgi qoǵamdaǵy qaıshylyqty, keńestik kezeńniń zardaby aıqyn kórinedi. Rýslan óz týǵan jerinde bola tura tamyrynan úzilgen, al Mámbet taǵdyr taýqymetimen atamekennen alshaq ósse de rýhanı tamyry tereńde jatyr.
Fılmdegi qoıýshy-operator Aleksandr Rýbanov pen qoıýshy-sýretshi Djal Ibragımovtiń de jumysyn erekshe atap ótýge bolady. Aq pen qaranyń arpalysyn, zulymdyq pen meırimdilikti, ótken men búgindi kıno tiliniń quraldary arqyly sheber kórsete bilgen. Fılm tolyǵymen tabıǵatta túsirilgen, ekranda «adam» jáne «tabıǵat». Keıipkerler bir jaǵynan tabıǵat aldynda dármensiz, panasy kók aspan, tósegi qara jer. Tabıǵat óz baýyryna balalaryn basyp alyp, barynsha qorǵaǵysy keletindeı áser qaldyrady. Osy atmosferany ekranda kórsetken operator men sýretshiniń úlesi orasan zor. Shóldi dalanyń panoramalary, túrli rakýrstar, jaryq pen kóleńkeniń qubylýy arqyly kórermenge negizgi oıdy jetkizýge yqpal etedi. Túsirilim Almaty oblysynyń Jarkent qalasy mańyndaǵy Aǵash kóliniń jaǵalaýynda ótken.
Fılm atmosferasynyń ashylýyna sazger Ádilhan Baıysbaevtyń qosqan úlesi de aıtarlyqtaı. Kórkem beınelik qatarǵa áýen ózindik dınamıka berip otyrady. Áýenniń ózi fılmniń negizgi ıdeıasyn tolyqtyra túsedi. О́tkenimiz ben búginimiz bir arnaǵa toǵysyp, ulttyq aspaptardyń súıemeldeýimen etno-rok stılindegi áýen fılmniń mazmunyn tereńdete túsken.
Oazıs – shól daladaǵy sýly, ósimdikteri men aǵashtary bar, qumdy shólde joǵalǵan jolaýshy úshin ólimnen qutqaratyn jumaq meken. Rýslan men Mámbet shól dalada osyndaı bir oazıske túsedi. Rýslan úshin – polısııadan qashyp, pana bolǵan jer bolsa, Mámbet úshin – kıeli, qasıetti atameken. Atasy Ánes áýlıeniń amanatyn oryndaýǵa kelgen Mámbetke oazıs – ata dápterindegi ilim-bilim. Al haq oazıs fılmniń sońǵy kórinisinde: maqsatyna jetken Mámbet túıeler kerýenimen alys kókjıekte saǵym sııaqty kóringen altyn kúmbezdi, azan shaqyrǵan meshitke qaraı jol tartady.
Alma AIDAR,
T.Júrgenov atyndaǵy
Qazaq ulttyq óner akademııasynyń aǵa oqytýshysy, kınotanýshy, PhD doktory
