«Eki qolǵa bir kúrek...». Jetisý óńirinde jumyssyzdar 1 paıyzǵa azaıdy

Árıne bul úshin el azamat­ta­rynyń jumyspen qamtylýy tolyq­taı sheshimin tabýy kerek. Ásirese aımaq­tardaǵy turǵyndardyń kún­kó­ris úshin kúresýine qoldaý bil­di­rip qana qoımaı, turaqty tabys kózin tabýyna jaǵdaı jasaý memlekettik saıasattyń negizi min­de­­ti retinde júzege asyryla be­re­­tini anyq. Súıinerligi, óńir­ler bul jaýapkershilikti abyroı­men at­qaryp otyr. Onyń bir dále­lin ja­ńadan ashylǵan jumys oryn­da­­rynyń sanymen ólshep aıtýǵa ábd­en bolady. Mysalǵa, Almaty ob­ly­synda 2017 jyly 26 240 adam­dy eńbekpen qamtýǵa arnalǵan tu­raq­ty jumys orny ashylǵan eken. Bul degenińiz aımaqtaǵy jan­danǵan óndiristi ǵana emes, ja­ńa­dan ashylǵan kásiporyn neme­se shyt jańa qyzmet kórsetý ny­san­da­rynyń sany artyp, óńirdegi sha­ǵyn jáne orta bıznestiń de alǵa jyl­jýynyń nátıjesin kórsetedi. Álem­niń ókpesin qysqan daǵdarys ýaqytynda elimizde qandaı da  bir kásiporynnyń ashylýy men ondaǵy «nólden» bastalǵan ónim óndirý úrdisiniń iske qosylýy maqtanysh sezimin oıatýy kerek. Jáne osy óndiris oshaqtarynda otandyq eńbek kúshi jumyspen qamtylyp, jergilikti shıkizatty tutyný jolǵa qoıylsa, tipten quba-qup.

Jaqynda Qarasaı aýdanynda bolǵan saparymyzda «Almaty ónimderi» atty kondıterlik fab­­rı­kanyń óndiris sehyna bas suq­qanbyz. Búginde tutyný nary­ǵyn­da «A Product» brendimen tanymal bolǵan kásiporynnyń ónimi jo­ǵary suranysqa ıe. Kórshiles Re­seı, Qytaı men alys shetelder­ge de tátti-dámdi kondıterlik ónim túr­lerin jóneltip otyrǵan kásip­oryn­­nyń óndiristik qýaty jylyna 13 myń tonna daıyn ónim shyǵarýǵa esep­telgen. О́nimderi Ortalyq Azııa el­derine, Reseıdiń 13 qalasyna já­ne Germanııa men Belarýske eksport­talady. Astyn syzyp aı­ta­ı­yq: kásiporyn 500 adamdy ju­mys­pen qamtyp otyr. Jáne ju­mys­shylar men qyzmetkerlerdiń bar­lyǵy derlik Qarasaı aýdanynyń tur­ǵyndary eken. Suranysqa ıe maman­dardy kásiporyn qarjysyna oqy­typ, qaıta daıarlap alady. Adam kapıtalyna degen qurmettiń bir túri bul da. Qazir fabrıka keńeıip, jańǵyrtý baǵdarlamasy negizinde qosymsha sehtardy iske qosýdyń qamynda. Buıyrsa, taǵy da jumys kúshi qajet bolatyny anyq. Demek, aýdannyń eńbek naryǵynda suranys artady. Ári osy «A Product» konfet pen pechenege qajetti un men qant­ty, basqa da shıkizatty oblys aý­maǵynan tasymaldaıdy. Iаǵnı kór­shi­les aýyldardyń eginshileri men dı­qandarynyń da jumysy jandanyp tur degen sóz. Osylaısha, aýyl sharýashylyǵyndaǵy klasterlik júıeniń damýyna da bir ǵana óndiris sebepker bola alady eken. Nátıjesinde myńdaǵan adamnyń eńbegi janyp, nápaqa tabýyna jol ashylady.

Aıtpaqshy, bul Qarasaı aýda­nyn­daǵy jalǵyz óndiris orny emes. Dál osy «A Product» zaýytynyń irgesinde «Almaty-Steklo» JShS za­ý­yty da jumys istep tur. Soń­ǵy úlgidegi sıfrly teh­no­lo­gııa­men jumys isteıtin zaýyt túr­li pishindegi shyny ydystar men quty­lar­dy quıyp shyǵarady. О́n­di­ris­tiń múmkindigi jylyna 120 mıllıon danaǵa deıin tapsyrys oryn­daýǵa jetedi. Munda da bes júz­ge jýyq adam jumys isteıdi. Bir aýdandaǵy eńbek naryǵyna degen suranystyń mysaly osy. Sosyn oblysta dál osy ónerkásip salasynda 2017 jyly 65 jańa kásiporyn ashylyp, buǵan deıin jumys istep turǵan 30 nysan keńeıtilgen bolatyn. Sonyń negizinde tek óndiriste ǵana qosymsha 1 800 jańa jumys orny ashyldy deıdi derekter.

Biraq bul Jetisýda jumys­syz­dar joq degendi bildirmeıdi. О́t­ken jyly óńirdiń ókiletti organ­daryna 48 390 adam «eki qolǵa bir kúrek» surap júgingen eken. So­lar­dyń ishinen 32 362 adam­ǵa ǵa­na eń­bek ótilin jalǵaýǵa múmkin­dik tý­ypty. Munyń syrtynda qoǵam­dyq jumysqa  tartylǵan 10 120 adam taǵy bar. Bul tizimge megapolıs ma­ńyn­daǵy aýdandardyń tur­ǵyn­da­ry kirmeı qalýy da múmkin. О́ıt­ke­ni Almatynyń qara bazaryn­da qan­sha adamnyń arba súırep júr­genin tap basyp eshkim aıta almas. Olardyń arasynda Talǵar, Ile, Qarasaı, Jambyl, Eńbekshiqazaq aýdan­da­rynyń turǵyndary jetkilikti. Demek, oblysta ózin ózi jumyspen qamtıtyn toptyń da qarasy edáýir bolyp qalady...

Oblysta memleket tarapynan beriletin qarjylaı kómekke muq­­­taj otbasylardyń da sany az emes eken. Byltyr jalpy somasy 3149,3 mln teńge bolatyn áleý­me­t­tik kómek túrleri 146,9 myń adam­ǵa kór­­­setilgen.  Bul qarjynyń 768,6 mln teńgesi az qamtylǵan otba­sy­­lar­daǵy 18 jasqa deıingi 37,7 myń  ba­laǵa tólense,  104,3 mln teń­­ge memlekettik ataýly áleý­met­tik kó­mek retinde 2,6 myń adamǵa be­ril­­gen.

Sóz basynda Almaty obly­syn­daǵy 26 240 adamdy eńbekpen qam­­t­ýǵa arnalǵan turaq­ty jumys or­­ny ashylǵanyn aıtqanbyz. Ma­man­­­dardyń deregi boıynsha, bul­ kór­setkish aımaqtaǵy ju­mys­­syz­dyq deńgeıin 4,7 paıyz mól­she­rinde anyqtap, burnaǵy kezeń­men salystyrǵanda 1 paıyzǵa tómendegenin aıtady. Iаǵnı 2016 jyly jetisýlyq jumyssyzdar armııasy jalpy eńbek naryǵynyń 4,8 paıyzyn quraǵan eken. Árıne bolmashy bolsa da ilgerileý bar...

Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»

Almaty oblysy