Onyń aldynda Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaev elimizde engizý merzimi 2020 jylǵa deıin shegerilgen mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesin bir jyl buryn tolyǵymen iske qosýǵa ýáde berip, Prezıdentten atalǵan reformany 2019 jyldan bastap engizý úshin ruqsat suraǵan bolatyn. Elbasy bul usynysty jan-jaqty qoldady. Endeshe kelesi jyldan bastap densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý máselesi boıynsha ázirge adamzat balasy oılap tapqan eń ozyq joba – mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi Qazaqstanda da jumys isteı bastaıtyn bolady.
Búginde álemniń damyǵan elderinde densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrýdyń synnan ótken úsh negizgi úlgisi bar. Olar: lıberaldy-rynoktyq úlgi, ıaǵnı aqyly medısına (AQSh); áleýmettik saqtandyrý úlgisi (GFR, Fransııa, Aýstrııa, Shveısarııa, Belgııa, Gollandııa , Shvesııa, Japonııa, Kanada), ıaǵnı mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý; bıýdjettik qarjylandyrý úlgisi (Ulybrıtanııa, Irlandııa, Italııa, Portýgalııa, Grekııa, Danııa). Osylardyń ishindegi ómir tájirıbesinen ótken eń tıimdi de ádiletti úlgi mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesi bolyp tabylady. Bul júıe durys jumys isteıtin bolsa, elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynyń ýaqyt talabyna saı damýyna da, halqymyzdyń tolyqqandy medısınalyq qyzmet túrlerimen qamtamasyz etilýine múmkindik týady. Alaıda osy bir ádiletti de ozyq júıeniń Qazaqstanda durys jumys istep ketetindigine kóńil kúpti, kúdik kóp. «Aýzy kúıgen úrlep ishedi» degendeı, MMS júıesin engizemiz dep budan buryn da bir ret mańdaıymyz tasqa tıgen edi. Sol bir ómirlik synnan sabaq almaǵan sııaqtymyz. Ádiletti júıeniń durys jumys istep ketýine elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn tolyq jaýlap alǵan aqyly medısınalyq qyzmet kórsetý úrdisi ashyq kedergi keltiretin túri bar.
Jasyratyny joq, búginde Astana men Almatynyń jáne elimizdiń barlyq iri qalalarynyń nebir aıtýly ǵımarattaryna ornalasyp alǵan jekemenshik medısınalyq ortalyqtar adam densaýlyǵy jolyndaǵy «bıznesti» qyzdyryp-aq tur. Qazirdiń ózinde elimizde jyl saıyn kepildi tegin medısınalyq kómek túrlerine bıýdjetten bólinetin mıllırdtaǵan qarjynyń basym bóligi osy jekemenshik ortalyqtardyń jutqynyna jutylyp jatyr. Sebebi memlekettik kepildi tegin medısınalyq kómek kórsetý kólemine qandaı qyzmet kiretinin qarapaıym halyq túgili, emhanalar men aýrýhanalarda qyzmet etetin dárigerlerdiń ózi de bilmeıdi. Halyqqa memlekettik tegin medısınalyq qyzmet kórsetý úshin bıýdjetten bólinetin qarjynyń qandaı tıimdilik berip jatqanyn Densaýlyq saqtaý mınıstrligindegi mamandar da túsinbeıdi. «Basqa túsken baspaqshyl» demekshi, basy aýyryp, baltyry syzdaǵandar amalsyz kredıt alyp emdelip jatyr. Jaqynda aýyldan bir tanysymyz keldi. Qoly men aıaǵy qaltyraıtyn bolypty. Sony Astanadaǵy «Doktor Hachatýrıannyń medısınalyq ortalyǵy» degen mekeme emdeıdi eken. Bir aı boıy kúndizgi stasıonarǵa qaralyp, em-dom qabyldady. Sol úshin shuǵyl túrde bankten kredıt alyp, bes júz myń teńgeni qolma-qol tóledi. Alaıda qabyldaǵan emniń shıpasy bolmady. Keıin anyqtalǵanyndaı,jekemenshik medısınalyq ortalyq syrqattyń barlyq túri úshin aǵzany tazalaý tásilin qoldanady eken.
Kúni keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda «Mindetti medısınalyq saqtandyrý qory» UAQ basqarma tóraıymy Elena Bahmýtova, «2019 jyldan bastap elimizdiń turǵyndaryna medısınalyq qyzmettiń eki paketi – tegin jáne aqyly qyzmet túrleri kórsetile bastaıdy. Iаǵnı birinshi paket – bul barlyq turǵyndarǵa birdeı kórsetiletin kepildi tegin medısınalyq qyzmet. Onyń ústinde áleýmettik saqtandyrýmen qamtylǵan turǵyndarǵa kórsetiletin medısınalyq qyzmet. Bul eki paketpen qamtylmaǵan medısınalyq qyzmet túrlerin turǵyndar aqyly túrde, óz qaltalarynan qarjy tólep baryp alatyn bolady», dep atap kórsetti. Bul ne jumbaq? Búkil el bolyp, memleket bolyp, uzaq daıyndyqpen kiriskeli otyrǵan MÁMS júıesi tolyq engiziletin bolsa, osy medısınalyq saqtandyrý júıesiniń kóleminde halqymyzǵa joǵary sapaly kepildi medısınalyq qyzmet kórsetilýi kerek qoı. Ony taǵy da satylap bólýdiń ne úshin qajeti bar?!
Jalpy, «aqyly qyzmet» nemese aqsha júrgen jerde «áleýmettik» degen uǵymnyń tynysy ashyla qoımaıdy. Densaýlyq saqtaý salasyna kirgeli otyrǵan jańa júıe – «áleýmettik medısınalyq saqtandyrý» dep atalady. Endeshe áleýmettik ádilettilik úshin, adamnyń birinshi baılyǵy – densaýlyǵy úshin qoldanysqa engizilgeli otyrǵan jańa júıe – MÁMS-ke «aqyly qyzmetti», ıaǵnı jekemenshik medısınany jolatpaý kerek.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
