2011 jyldyń 17 qarashasynda Qazaqstannyń áýe keńistigine halyqaralyq standarttar boıynsha ushý eshelondaryn bólýdiń jańa kestesi engizildi jáne bir mezgilde joǵarǵy áýe keńistigindegi tikeleı eshelondaý aralyǵyn qysqartýǵa kóshý júzege asyryldy. Bul áýe qozǵalysyn uıymdastyrýdyń jahandyq júıesin ıgerýdiń asa úlken qadamy bolyp tabylady.
Aralyqtardy qysqartýǵa kóshý Halyqaralyq Azamattyq avıasııa uıymynyń barlyq talaptaryna sáıkes keledi jáne álemdik deńgeıdegi júıemen úılesim tabýǵa, shyǵyndardy únemdeýge múmkindik beredi. «Qazaeronavıgasııanyń» bas dırektory Sergeı QULNAZAROV tilshiniń osy oraıdaǵy suraqtaryna jaýap berip, atalǵan istiń mán-jaıyn túsindirgen edi.
– Sergeı Dabysuly, 2011 jyldyń 17 qarashasynda Qazaqstannyń áýe keńistiginde tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesi engizildi. Onyń mánisi nede?
– Barlyq memleketter áýe keńistigindegi halyqaralyq standarttar men úderisterdi ózderinde qoldanýǵa mindetti ekendigi aıan. Bul jaǵdaı bir esepten túsinikti de bolsa kerek. Degenmen olardy engizý ońaılyqqa soqpaıdy. Problemalardyń barlyǵy da osydan týyndaıdy. Máselen, ushý eshelondaryn bólýdiń bizde qoldanylyp kelgen kestesi álemdik tájirıbege sáıkes kelmegen edi. Osyǵan baılanysty áýe kemeleriniń ekıpajdary óńirlerge ushý kezinde 10 myń 100 metr, 11 myń 100 metr bıiktikke kótergen kezderinde edáýir qıyndyqtarǵa tap bolyp jatatyn. Onyń ústine tikeleı eshelondaý júıesiniń ózi búkil álemde qoldanylatyn, ásirese joǵarǵy áýe keńistigindegi aralyqqa qoldanylatyn talaptarmen birizge túsirilýi tıisti bolady. Osyǵan baılanysty halyqaralyq talapty júzege asyrý maqsatynda elimizdiń Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi Halyqaralyq azamattyq uıymymen kelise otyryp, oǵan kóshýdiń merzimin aıqyndady. Eshelondaýdyń halyqaralyq júıesine kóshý kúni bolyp 2011 jyldyń 17 qarashasy belgilendi.
– Bul júıe nelikten erterek engizilmedi jáne oǵan kóshý úderisi sonshalyqty kúrdeli me?
– Birinshiden, kez kelgen halyqaralyq standart talabyn engizý úshin eń aldymen oǵan tıisti daıyndyq jumystary qajet. Osyǵan oraı, bizdiń memleketimizdiń Aeronavıgasııalyq damý baǵytynda sońǵy 10 jylda aıtarlyqtaı alǵa basqandyǵyn, bul bizge atalǵan júıeni engizýge múmkindik bergendigin maqtanysh tutatyndyǵymdy aıta ketsem artyq bolmas. Eger ótken kezeń ishinde atqarǵan isterimizge taǵy bir kóz salatyn bolsaq, biz odan salany modernızasııalaý isinde kóptegen isterdiń júzege asqandyǵyn kóremiz. Bútindeı aıtqanda, Astana, Almaty, Aqtóbe jáne Shymkent qalalarynda áýe qozǵalysyn basqarýdyń zamanaýı avtomattandyrylǵan ortalyqtarynyń qurylǵandyǵy jáne olardyń halyqaralyq deńgeıde jumys isteı alatyn mamandarmen qamtylǵandyǵy bizge halyqaralyq talaptardy engizý múmkindigin usyndy. Sondaı-aq buǵan áýe keńistigi men marshrýttar jelisin uıymdastyrýdyń joǵarǵy deńgeıine qol jetkizgenimiz de edáýir dárejede yqpal etti.
– Osyǵan oraı taǵy bir suraq. Atalǵan halyqaralyq talapty oryndaýǵa bizdiń áýe qozǵalysyn basqarý júıemiz ben «Qazaeronavıgasııa» qyzmetkerleri qanshalyqty daıyn edi?
– Eń aldymen aıtarym, tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesine kóshkendigimizdiń ózi Qazaqstanda áýe qozǵalysyn jahandyq deńgeıde uıymdastyrýdyń ázirligi bar ekendigin kórsetip berdi. Máselen, bul úshin eń aldymen búkil álem boıynsha ushý saparlaryna shyǵatyn áýe kemeleriniń ekıpajdaryna qajetti qural-jabdyqtardy álemdik standarttarǵa sáıkestendirýimiz qajet edi. Bul úderisti biz atqarǵan bolatynbyz. Mine, osynyń ózi-aq úlken daıyndyq deńgeıin kórsetse kerek.
Búkilálemdik qyzmettik birlestik – bul áýe qozǵalysyn basqarý qaýymdastyǵy qol jetkizýge tıis basty másele. Bul úshin ulttyq sheshim halyqaralyq deńgeıde ıntegrasııalanǵan jáne birizdendirilgen bolýy shart. Mundaı jaǵdaıda áýe kemesi ushý tıimdiligin arttyra jáne shyǵyndardy azaıta otyryp, bir óńirden ekinshi bir óńirge bir marshrýt boıynsha ushyp bara alady. Biz áýe qozǵalysyn basqarýdyń ózimizdegi júıesiniń qazirgi zamanǵy osy talapqa sáıkestigin tekserip kórdik.
Atalǵan iske baılanysty áýe qozǵalysyn basqarý ortalyqtarynyń qural-jabdyqtaryn tikeleı eshelondaýdyń jańa ólshemderine yńǵaılastyrý jóninde úlken jumys kólemi júzege asyryldy. Eger maǵan senseńiz aıta keteıin, bul tipten de ońaı jumys emes. Ol úshin biz aldymen bizdiń mamandarymyz ben qural-jabdyqtar jetkizýshilerdiń jumysyn úılestirip alýymyz qajet edi. Biz osyny istedik. Munyń syrtynda joǵarǵy áýe keńistigindegi tikeleı eshelondaý aralyqtarynyń tikeleı aralyqtaryn 500 metrden 300 metrge deıin qysqarta otyryp, 8 myń 500 metrlik qabattan 12 myń 500 metrlik qabatqa deıin qysqartý talap etildi. Bul ólshemderge ózgerister engizý úshin áýe qozǵalysyn basqarý ortalyqtaryn qamtý baǵdarlamasyna oń ózgerister engizildi. Munan keıin tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesine kóshýge daıyndalýdyń mańyzdy sáti qyzmetkerlerdi jańa úderister boıynsha jumys isteýge oqytý men úıretý boldy. Áýe qozǵalysyn uıymdastyrý uıymdarynyń barlyq qyzmetkerleri osy úderisti trenajerlar arqyly oqyp, úırendi. Mundaı oqý-jattyǵý jumystary «Qazaeronavıgasııanyń» kásiptik daıarlaý ortalyǵynda ǵana emes, sonymen qatar halyqaralyq avıasııalyq ortalyqtarda da júrgizildi.
Biz bul iske 2004 jyldan bastap qyzý daıyndala bastaǵan edik. Árbir maman áýe qozǵalysyn basqarýdyń qysqartylǵan tikeleı eshelondaý aralyqtaryn qoldana otyryp, jańa jaǵdaıda jumys isteýdiń arnaýly kýrstarynan ótýge, dıspetcherlik trenajerlerde jattyǵyp, oqyǵandary boıynsha daǵdylanýǵa mindetti boldy. Qazaqstandaǵy 590 avıadıspetcherdiń 310-ny joǵarǵy áýe keńistiginde áýe qozǵalysyn uıymdastyrý isimen aınalysady. Mine, osylardyń 210-i shetelderdegi aeronavıgasııalyq qyzmet kórsetýdiń halyqaralyq ortalyqtarynda oqytyldy. 2011 jyldyń 17 qarashasyna qaraı 590 mamannyń barlyǵy birdeı tıisti ázirlikterden ótkizilip daıyn turdy. Tek sońǵy 4 aıdaǵy, tamyz ben qarasha aralyǵyndaǵy jattyǵýdyń jalpy sany 4 800 saǵatty qurady.
Mine, osynyń barlyǵy qosyla kelip, eshelondaýdyń jańa júıesine eshbir kedergisiz jáne qaltarys-bultaryssyz ótýimizge múmkindik berdi. Osynyń nátıjesinde jańa júıege kóshýimizge baılanysty áýe qozǵalysynda eshqandaı bir shekteýler oryn alǵan joq. Belgilengen ýaqytta, ıaǵnı 2011 jyldyń 17 qarashasyndaǵy Grınvıch ýaqyty boıynsha 00 saǵatta tehnıkalyq quraldardyń barlyǵy jańa ólshemderge ózgertildi. Sóıtip, dıspetcherlar bir sátte áýe kemeleriniń qozǵalysyn ushýdyń tıisti eshelony boıynsha qamtamasyz etýge kiristi.
– Sergeı Dabysuly, sizdiń pikirińiz boıynsha, tikeleı eshelondaýdyń jańa júıesine kóshýdiń qandaı artyqshylyqtary bar?
– Engizilgen ózgeristerdiń artyqshylyqtary birden kózge urady desem de bolady. Álemdik avıasııada qoldanylatyn ushý eshelondaryn bólýdiń jańa júıesine kóshý – ushý qaýipsizdigin edáýir arttyrady. О́ıtkeni, ushý eshelondaryn taǵaıyndaý úderisi endi standartty bolyp tabylady. Ekıpajdarǵa Qazaqstannyń áýe keńistigindegi ushýlardy oryndaý kezindegi burynǵy erekshelikterge nazar aýdaryp otyrý endi qajet bolmaıdy. Buryn bizdiń ekıpajdarymyz ushý kezinde eshelondaý júıesiniń aıyrmashylyqtaryn únemi eskerýge májbúr bolyp, bul jaǵdaı edáýir mazasyzdyq týǵyzatyn. Bylaısha aıtqanda, úlken problema bolatyn. Endi ol joıyldy.
Sondaı-aq joǵarǵy áýe keńistigindegi tikeleı eshelondaý aralyqtarynyń qysqarýy endi áýe kemelerin ótkizý múmkindigin edáýir dárejede jaqsarta tústi. Munyń ózi ushý deńgeıiniń neǵurlym qolaılylyǵyn meılinshe tańdap alýǵa múmkindik beredi. Áýe qozǵalysyn basqarý úderisi neǵurlym tıimdi bola túsedi. Áýe kemesiniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin ushý bıiktigin ózgertý oqıǵalary kóp azaıady. Eger tikeleı eshelondaýdyń eski júıesi kezinde áýe qozǵalysyn basqarý aımaǵynda 300-400 ushýǵa 20-dan 30-ǵa deıin áýe kemesin belsendi barlaý oqıǵasy kezdesse, endi joǵarǵy áýe keńistiginde qysqartylǵan aralyqtardy qoldana otyryp, eshelondaýdyń jańa júıesine kirisý arqyly biz bul oqıǵalardyń sanyn beske deıin tómendettik. Sonyń ózinde qaýipsiz aralyqtardy qurý úshin belsendi barlaýdyń 2 oqıǵasy ǵana boldy.
Sonymen qysqartylǵan aralyqtardy engizý degenimiz – bul eń aldymen ushýdy qaýipsiz jáne tıimdi uıymdastyrý degen sóz. Eger eshelondaýdyń eski júıesi kezinde otyn taýsylýyna oraı ekıpajǵa kezekti tıimdi eshelondy tańdaý úshin 2000 metrlik bıiktikti qamtamasyz etý qajet bolsa, jańa júıe boıynsha bul talap endi 600 metrden aspaıdy. Munyń ózi ushýdyń tıimdiligin jaqsartyp, qorshaǵan ortaǵa artyq jaǵylǵan otynmen lastamaýdyń áserin, ıaǵnı SO 2 artyq emıssııasyn azaıtady. Osylardyń barlyǵy qosyla kelip, bizge áýe keńistigin tıimdi etýdiń, jańalyqtardy engizýdiń múmkindigin beredi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Alekseı JÝKOV.
