Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
2026–2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamany Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyqtary jónindegi ýákil jáne salalyq mınıstrliktermen birlesip daıyndaǵan. О́tken aptadaǵy Úkimet otyrysynda aıtylǵandaı, atalǵan tujyrymdama balalardyń negizgi quqyqtaryn qamtıtyn tórt baǵyttan turady, bul – balalardyń qaýipsizdigi, bilim, densaýlyq, otbasyna jáne áleýmettik qorǵaýdaǵy quqyqtary. Tıimdilikti baǵalaý úshin 10 ındıkator qarastyrylǵan, al tujyrymdamany naqty iske asyrý 158 is-shara arqyly qamtamasyz etiledi.
Baspasóz jıynynda sóz alǵan Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Shynar Aqparova bes jyldyq kezeńge arnalǵan is-sharalardy qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 1,3 trln teńgeni quraıtynyn aıtty. Onyń sózine qaraǵanda, tujyrymdamada eń aldymen «Adal azamat» baǵdarlamasy aıasynda «Zań jáne tártip» ustanymyn keńeıtý kózdelgen. Bul ár balanyń ómiri, oqýy jáne damýy úshin qaýipsiz ortany qamtamasyz etedi. «Taza Qazaqstan» aksııasy balalardy tárbıeleýdiń ıdeologııalyq platformasy retinde negizge alynady.
«Mektepterde pedagog-psıholog saǵatyn engizý, zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan balalarǵa 40 kómek kabınetin ashý, psıhologııalyq dıagnostıka úshin biryńǵaı sıfrlyq platformany iske qosý jáne erekshe qamqorlyqty qajet etetin balalarǵa tolyq mentorlyq qoldaý jasaý is-sharalary josparlanǵan. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, bilim berý uıymdarynda terrorızmge qarsy qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin týrnıketter ornatyldy, lısenzııalanǵan kúzet qyzmeti jumys isteıdi, dabyl batyrmalary men beınebaqylaý júıesi basqarý ortalyqtaryna qosylǵan. Kúzet qyzmetine qoıylatyn talaptar bekitildi, bul mektepterdiń qaýipsizdigin arttyrady. Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly aıasynda aqyldy tehnologııalardy engizý josparlanyp otyr: beınejazbalardy taldaý arqyly býllıngti anyqtaý jáne qaýipti bolýy múmkin tulǵalardy ýaqytynda taný múmkindigi paıda bolady, bul qaýip-qaterlerdi der kezinde boldyrmaýǵa múmkindik beredi», dedi Sh.Aqparova.
Vıse-mınıstrdiń baıandaýynsha, balalardyń quqyqtary men múddelerin tıimdi qorǵaý kóbinese mamandardyń biliktiligine baılanysty. Qazir balalardy qorǵaý júıesin 14 myńnan asa qyzmetker qamtamasyz etedi. Bul – qamqorshylyq organdarynyń qyzmetkerleri, pedagog-psıhologter jáne áleýmettik pedagogter. Aımaqtarda qurylatyn balalardyń quqyqtaryn qorǵaý basqarmalarynyń qyzmeti zań júzinde retteldi. Tujyrymdama aıasynda 20 basqarma qurylady. Ár balany jeke qoldaý maqsatynda qamqorshylyq organdarynda keıs-menedjer qyzmeti engiziledi. Pedagog-psıhologter men áleýmettik pedagogterge jańa talaptar belgilenip, olar jyl saıyn oqytýdan ótedi. Sonymen qatar qamqorshylyq organdarynyń mamandaryna jyl saıyn 200 bilim berý granty bólinedi. Qazir 4 óńirde (Astana qalasy, Aqmola, Aqtóbe, BQO oblystary) balalardyń quqyqtaryn qorǵaý basqarmalary quryldy, qalǵan óńirlerde bıylǵy naýryzǵa deıin ashylady.
«Tujyrymdama aıasynda balalardy tasymaldaý standarttaryn jańartý, «Balalar qaýipsizdigi terezesi» respýblıkalyq aksııasyn júrgizý josparlanyp otyr. Balalardyń qaýipsizdigi týraly ata-analardy SMS arqyly habardar etý engiziledi. Qaýipsiz shomylý oryndary jelisi keńeıtilip, balalarǵa júzý daǵdylary júıeli túrde úıretiledi. Jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń quqyqtaryn qorǵaý aıasynda ınternattyq tárbıe modelinen otbasylyq tárbıege kóshý júzege asyrylyp jatyr. Balalar úıleriniń sany azaıyp, 82% balalar otbasylarda tárbıelenip júr. Olardy qoldaý jáne óz betinshe ómirge daıyndaý úshin 360 tálimger tartylǵan. Tujyrymdama aıasynda jetim balalar men ınternat túlekteriniń qoǵamǵa beıimdelýin qamtamasyz etý úshin tálimgerlikti damytý josparlanǵan. Sonymen qatar qabyldaýshy ata-analar mektepterin transformasııalaý, 111 uıymnyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, 100 kásibı qabyldaýshy otbasyny oqytý, Respýblıkalyq jetim balalar derekter bazasyn jańartý jáne barlyq pedagogterdi jetim balalarmen jumys isteýge oqytý kózdelgen», dedi Sh.Aqparova.
Brıfıngte baıandalǵandaı, qazir Qazaqstanda otbasylardaǵy medısınalyq-áleýmettik qaýipterdi anyqtaý maqsatynda ámbebap progressıvti patronaj modeli aıasynda shamamen 4 myń meıirger jumys isteıdi. BUU Qory men IýNISEF-tiń tehnıkalyq qoldaýymen 36 jattyqtyrýshy daıarlanyp, 2,5 myń meıirger oqytyldy. Bıyl patronaj kómegi árbir otbasyǵa qoljetimdi bolýy úshin aýyldyq jerlerdegi meıirgerlerdi oqytý josparda bar. Bul týraly Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý departamentiniń dırektory Maǵrıpa Embergenova málimdedi. Onyń aıtýynsha, búginde patronajdyq esep sıfrlandyrylyp, GPS-navıgasııa jáne fototirkeý múmkindigi engizildi. Sonyń nátıjesinde patronajdyq baqylaýdyń qamtý aýqymy men sapasy jaqsaryp, vedomstvoaralyq ózara is-qımyl 36%-ǵa artty. Úı jaǵdaıynda balalar ólimi 22%-ǵa, al balalardy stasıonarlarǵa kesh jatqyzý kórsetkishi 5%-ǵa tómendedi.
«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda Qazaqstanda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek (AMSK) kórsetetin 655 jańa nysan salyndy. Eldiń ár óńirinde 15 jetekshi oblystyq balalar aýrýhanasyn qaıta jańǵyrtý jumystary jalǵasyp keledi. Sonymen qatar zamanaýı perınataldyq ortalyqtar jelisin salý boıynsha sharalar qabyldanyp jatyr. Qazir Astana qalasynda perınataldyq ortalyqtyń qurylysy júrip jatyr, al Shymkent qalasy men Túrkistan oblysynda perınataldyq ortalyqtardyń jobalaý jumystary aıaqtaldy. Mektep medısınasy – búginde aýrýlardyń aldyn alý men minez-qulyqtyq qaýip faktorlaryn basqarýdyń mańyzdy quraly. Búginde barlyq oqý oshaǵy MSAK uıymdaryna bekitilgen, olardyń bazasynda 6,5 myń medısınalyq pýnkt jumys isteıdi», dep tolyqtyrdy M.Embergenova.
