Depýtat saýaly: Ulty qazaq estimeıtin jáne nashar estıtin balalar orys tilinde oqýǵa májbúr

Halyqty áleýmettik qor­ǵaý Qazaqstanda júrgizilip jat­qan áleýmettik saıasat­tyń mańyzdy basymdyqtary­nyń biri. Memleket halyq­­tyń áleý­mettik turǵydan áljýaz toptaryn qoldaý bo­ıynsha úlken jumystar júr­gizýde. Bul Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń 2015 jylǵy 20 aq­pan­da ra­tı­fıkasııalaǵan «Múge­dek­terdiń quqyqtary týraly» konvensııamen baılanystyrylady. Alaıda, ómir kórsetip otyr­ǵanyndaı, adamdardyń bul sanaty úshin atqarar jumys­tar áli de kóp. Sonyń ishin­de múmkindigi shekteýli adamdar úshin sapaly bilim alý óte qıyn, keıde tipti qoljetimsiz.

Álemge tanymal amerıkalyq zaǵıp ári qulaǵy estimeıtin jazýshy Helen Keller: «Soqyrlar zat­tardan, al estimeıtinder adam­dardan alshaq qalady», – dep jazǵan eken. Qazirgi ýa­qyt­ta erekshe bilim berý qa­jet­­­ti­likteri bar balalardyń sany bizdiń elimizde 147 396, ola­r­­­dyń ishinde estý qabi­leti zaqym­danǵandar – 6 357, (olar­dyń ishinde 1 917 – es­ti­meı­tinder, 4 440 – nashar estı­tinder), kórý qabileti zaqym­dan­ǵan­dar – 7091. Júrgizilgen zertteý­ler kereń balalardyń 70%-y estıtin ata-analardan týǵa­nyn anyqtaǵan. Sondyqtan bola­shaq­ta mundaı balalardyń paıda bolýyn boljamdaý múm­kin emes.

Elimizde nashar estıtin balalar tap bolatyn negizgi problemalar retinde tómendegilerdi ataýǵa bolady:

– estý jáne sóıleý qabi­leti zaqymdanǵan balalar­dy oqytýǵa arnalǵan oqýlyq­tar­dyń jáne ádebıettiń jet­kiliksizdigi;

– Bilim jáne ǵylym mınıstri­niń 2009 jylǵy 8 shildedegi №333 buıryǵymen bekitilgen oqytý baǵdarlamalary jumys istemeıdi. Sonyń saldarynan estý qabileti zaqymdanǵan balalarǵa arnalǵan arnaıy (túzetý) mektepter túlekteriniń kópshiligi ymmen sóılesý tilin meńgermegen;

– elimizde estimeıtin balalar men eresekterdiń baılanysýy men qatynasýyna arnalǵan mamandandyrylǵan klýbtar, oryndar joq;

– sýrdoaýdarma jáne kadr­lardy daıarlaý boıynsha ma­mandardyń naryqtaǵy qajet­tiligine taldaý jasalmaıdy;

– estý patologııasy bar balalar úshin qymbat turatyn hırýr­gııa­lyq operasııalar qol­jetimdi bolǵanymen, ońaltý shara­lary joq, al bul qym­bat ope­­ra­sııalar tıimdiliginiń tómen­­deýine, keıde paıdasyz­dy­ǵyna alyp keledi;

– memlekettik tilde oqytý baǵdarlamasy jáne arna­ıy oqytatyn ádebıet, qazaq tilin­de bekitilgen Daktıl álippesi joq. Ulty qazaq estimeıtin jáne nashar estıtin balalar orys tilinde oqýǵa májbúr;

Biz osy jáne basqa da máse­leler­diń sheshilý qajettigin kórsetip, Premer-Mınıstr­diń atyna depýtattyq saýal joldadyq.

Birǵanym ÁITIMOVA,

Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraıymy