Úsh tilge úıretý sabaqtaryn qurý jáne ony oqytý maǵynasyn irikteý kezinde birqatar ustanymdy eskertý qajet. Basty ustanymnyń biri – tárbıe men oqýdy biryńǵaı úrdiske biriktirý. Bul «Til damytý úsh tildik sabaqtarynyń negizgi maqsaty retinde ǵana bolady» degendi bildiredi. Alaıda sabaqta sheshiletin mindetter bul maqsatpen shektelip qalmaıdy. Úsh tildi sózderdi, sóılemderdi, dıalog, monolog úlgilerin mehanıkalyq qaıtalaı berý jolyn emes, jalpy belsendi túrde sóıleý arqyly úıretý kerek. Til úırenýde oıyndardyń paıdasy zor. Oıyn balalardyń tildi úırenýge degen senimin oıatady. Róldik oıyndarda barlyq balaǵa birdeı ról tıedi de, mindetti túrde aralasyp sóılesedi. Balalar belsendi jumys istep, bir-birine járdem berip, jumysyn muqııat tyńdap, ózderin jáne qatarlastaryn baǵalaıdy, tárbıeshi tek baǵyttaýshy bolady.
Al qazirgi balalardyń qabilet-qarymy qalaı? О́z basym balalardyń bilimge qyzyǵýshylyǵy aıryqsha jáne shet tilderin meńgerýge degen qabileti basymyraq ekenine kýá bolyp júrmin. Qarapaıym kúndelikti sabaqty úsh tilde júrgizse, bala boıynda kúnde qaıtalanatyn sózder jattandy sózge aınalyp, sanaǵa erte jastan toqyla beredi. Jahandyq evolıýsııaǵa qadam basqan HHI ǵasyr ǵylym men tehnologııanyń maıyn shaǵyp, jiligin ishetin, adam emes, zattyq qurylǵylar basqaratyn álemde ómir súrýge jeteleıdi. Biz de bul jańalyqqa beıimdelip, básekege túsýimiz qajet. Ǵasyr qazanyn qaınatatyn – biz, sorpasyn ishetin – bizdiń urpaǵymyz. Sol sebepti aldymen myqty qazan, óshpeıtin otyn, taýsylmas sý kózi kerek. Mundaǵy qazan – táýelsiz jerimiz, óshpeıtin otyn degenimiz – sanadaǵy aqyl, bilim, al taýsylmas sý kózi degenimiz – zaman suranysyna saı jańa tehnologııa. Iаǵnı ony biz óndirip, qyzyǵyn urpaǵymyz kórýi abzal.
Osyndaı kemel jetistikke jetýdiń birden-bir kilti – birneshe til bilý jáne ony el ıgiligi úshin tıimdi qoldaný. Sanadaǵy aqyl, qajyrly tózim mektepke deıingi tárbıelenýshiden bastalady. Eldiń kóptildiligi búgingi jas órennen bastaý alady. Sońǵy jyldary «Balapan-2020» baǵdarlamasy júzege asyrylyp, Batys Qazaqstan oblysynda balalardyń balabaqsha kezeginde turýy eselep azaıdy. Búginde óńirde balabaqsha kezegi joqqa jaqyndady dese de bolady. Jyl saıyn qala, aýdan deńgeıinde 200-den astam orynǵa arnalǵan balabaqshalar qoldanýǵa berilip, memleketke mol úles qosýda. Onda úsh tilmen qarýlanǵan joǵary oqý oryndarynyń túlekteri bilim berip, jańa tehnologııamen jańashyldyqqa bet burýda.
Osy topta ózim de barmyn. Qazirgi tańda №49 «Aqnıet» bóbekjaıynda tárbıelenýshilerge úsh tilde jańasha ádisterdi qoldanyp júrmin. Bir jyl buryn shetelden alyp kelgen bilimimdi el ıgiligi úshin, jas órenderge arnap jatqanymdy maqtan etemin. Aǵylshyn tili arqyly balanyń til kemistigin túzeýge bolatynyn búgingi ǵalymdar dáleldep otyr. Olardyń qatarynda ózim de tájirıbe jasap, balalarǵa til múkistiginiń aldyn alý sharasyn qolǵa aldym. Mine, shet tilin erte bilý bala boıyndaǵy aqyldylyq pen tabandylyqqa bir qadam jaqyndatatyn jol sekildi. Birneshe til bilý – jańasha kózqaras pen jańasha oılaýdyń altyn kópiri.
Aıda JANTО́REQYZY,
M.О́temisov atyndaǵy BQMÝ-diń 4-kýrs stýdenti
ORAL
