Sózdiń parqy men istiń retin túsinetin ortany túgel eleń etkizgen, eldik murat pen múddeni maǵyna turǵysynan múlde jańa deńgeıge shyǵarǵan bul bastama barsha zııaly qaýymdy, ǵylym men bilimge janashyr ortany erekshe shabyttandyryp, arǵy-bergi tarıhymyzda, buryn sońdy bolmaǵan asa aýqymdy sharýaǵa jumyldyrdy. Ásirese bul táýelsizdik túlekteri – jas qaýym qulshyna qoldap, erekshe yqylas tanytqan, órkendi iske aınaldy. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn zor yqylaspen qabyldap, ony iske asyrýǵa shyn nıetpen kirisken ortanyń ishinde ózim de barmyn.
Baǵdarlamada atalǵan alty arnaıy jobanyń qaı-qaısysy da jeke memlekettik baǵdarlama bolýǵa laıyq dara bastamalar. Degenmen de, menińshe, solardyń biri de biregeıi, sóz joq – «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» boldy. О́ıtkeni kez kelgen qoǵamnyń kúshi bilimde, al kez kelgen tildiń qýaty – ol tildegi mazmunda. Olaı bolsa, bul bastama tildiń qaýqary men qoǵamnyń áleýetin de bıikke kóteretin tegeýrindi tetikke aınaldy.
Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha, osy jobany iske asyrý úshin úkimettik emes jáne kommersııalyq emes negizde jumys isteıtin «Ulttyq aýdarma bıýrosy» quryldy. Búgin osy asa jaýapty ári ózindik qıyndyqtary da kóp jumystyń alǵashqy nátıjesimen tanystyrýdyń sáti keldi.
«100 oqýlyq» jobasy jarııalana salysymen elimizdiń joǵary oqý oryndarynan jalpy sany 800-den asa aýdarylýy kerek degen oqýlyqqa usynys kelip tústi. Mamandardan quralǵan arnaıy jumys toby aýdarylatyn oqýlyqtarǵa qoıylatyn mynadaı talaptardy anyqtady: máselen, oqýlyq dúnıe júzindegi mańdaıaldy 100 ýnıversıtettiń baǵdarlamasynda bolýy qajet; keminde 3 basylym kórýi tıis; mazmuny ózekti, ári ıdeıalyq turǵydan beıtarap bolýy kerek; sonymen birge oqýlyq zaman talabyna saı, ınteraktıvti úlgide oqyp-úırenýge múmkindik berýi qajet.
Osyndaı talaptar negizinde fılosofııa, áleýmettaný, psıhologııa, til bilimi, antropologııa men dintaný, jýrnalıstıka, ekonomıka men kásipkerlik salalaryn qamtıtyn alǵashqy 18 oqýlyq irikteldi. Tańdalǵan oqýlyqtardy jınaqtap aıtsaq, bul kitaptar álemniń 42 elinde, 34 tilde basylyp, jalpy taralymy 47 mıllıonnan asqan. Mundaı oqýlyqtardy memlekettik baǵdarlama aıasynda aýdaryp, tegin taratý – álemde balamasy joq tájirıbe. Bul deńgeıdegi bir oqýlyqty qurastyryp, baspaǵa daıyndaý quny 500 myńnan 3 mıllıon dollarǵa deıin jetedi. Sondyqtan da oqýlyqtardyń baǵasy ádette óte joǵary. Máselen, professor Menkıýdiń «Ekonomıks» atty oqýlyǵyn amerıkalyq stýdentter 280 dollarǵa satyp alady. Sol sebepti oqýlyqty ózge tilge aýdaryp basýǵa da avtorlar óte qatań baqylaý jasaıdy. Osyny eskere otyryp, biz aýdarma jumysyna elimizdegi irgeli oqý oryndaryn, gýmanıtarlyq baǵyttaǵy ǵylymı-zertteý ortalyqtarynyń mamandaryn keńinen tartýǵa tyrystyq.
Aýdarmany meılinshe sapaly shyǵarý úshin jumysqa tájirıbeli aýdarmashylar men joǵary oqý oryndarynyń ustazdary shaqyrylyp, ǵylymı redaksııa jasaýǵa elimizdiń belgili ǵalymdary, ádebı redaksııaǵa qarymdy qalamgerler, bilikti redaktorlar men baspagerler tartyldy. Qazir bul jumysqa jalpy sany 200-ge tarta maman qatysýda. Sondaı-aq ǵylymı aýdarma isi jolǵa qoıylǵan elderdiń tájirıbesi muqııat zertteldi. Ilgeri aýdarma tehnologııasynyń biri, dúnıe júziniń 180 myńnan asa aýdarmashy mamany qoldanatyn arnaıy elektrondy platformaǵa qosyldyq.
Elbasy únemi atap kórsetip júrgendeı, aýdarmanyń tilin jatyq, uǵynyqty etý maqsatynda aýdarma erejeleri men qaǵıdalary daıyndalyp, bekitildi. Atap aıtsaq, jańa termınderge balama izdeýde qarabaıyrlyqqa urynbaý; uǵymdar men túsinikterdi halyqaralyq ǵylymı jáne kásibı leksıkadan alshaqtatpaı, maǵynalyq sáıkestigin saqtaý; mazmunǵa nuqsan keltirmeı, grammatıkalyq qurylymdardy meılinshe jeńildetý; mysaldar men keısterdi, sýretter men keskinderdi múmkindiginshe qazaqstandyq balamalarmen almastyrý sııaqty ustanymdar kelisildi. Osyndaı negizde qazirdiń ózinde joba sózdigine 3 myńnan asa ǵylymı termın, uǵym men túsinik jınaqtaldy. Olardyń birsypyrasy burynnan qoldanysta bar, endi bir bóligi múlde jańa sózder men halyqaralyq qoldanystaǵy túpnusqasyn saqtaı otyryp, tilimizge engen uǵymdar. Sondyqtan bul joba jańa bilim men tyń tehnologııaǵa jol ashyp qoımaı, jańa uǵymdar men túsinikter arqyly ǵylymı leksıkamyzdy baıytyp, qazaq tiliniń áleýetin de arttyrýda.
Raýan Kenjehanuly,
«Ulttyq aýdarma bıýrosynyń» dırektory
