Máýlen Áshimbaev: Strategııalyq mańyzy bar aýqymdy joba

Jalpy, jastarymyzdyń joǵary ǵylymı standarttarǵa saı bilim alýy qashanda Elbasymyzdyń basty nazarynda. Sondyqtan da táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy qıyn-qystaý kezeńge qaramastan talantty da talapty jas býyndy álemniń aldyńǵy qatarly oqý oryndaryna jiberip, olardyń sapaly bilim alýyna barlyq jaǵdaı jasaldy. Irgemiz nyǵaıyp, eńsemiz tiktelgen shaqta elimizde de sondaı oqý oryndaryn ashyp, otandyq bilim berý júıesiniń jan-jaqty damýyna jol ashyldy. Endi mine, sol ıgi isterdiń zańdy jalǵasy retinde Memleket basshysynyń tikeleı bastamasymen «Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy júzege asyrylyp otyr. Sondyqtan bul bastamany eń aldymen Elbasymyzdyń jastarǵa degen udaıy qamqorlyǵy men qoldaýynyń jemisi dep baǵa­la­ǵanymyz jón.

Áleýmettik jáne gýmanı­tarlyq salada álemdik shedevr sanalatyn ári dúnıe júziniń eń úzdik joǵary oqý oryndarynda oqytylatyn oqýlyqtardyń qazaq tiline aýdarylýy, sóz joq, mýltıplıkatıvti áser beretin aýqymdy bastama. О́z basym ǵylymǵa qatysy bar azamat retinde bul ıgi isti erekshe qýanyshpen qabyldadym. Sondaı-aq tarıhymyzda alǵash ret júzege asyrylyp otyrǵan bul bastamany táýelsizdigimizdiń jemisi jáne jeńisi dep te qabyldaýǵa ábden bolady.

Qolymyzǵa tıgen 18 oqý­lyq­tyń qaısysyn alyp qarasaq ta otandyq ǵylymnyń damýyna jáne bilim berý isiniń odan ári jetilýine ólsheýsiz úles qosatyn eńbekter ekenin ańǵa­ra­myz. Máselen Garvard ýnıver­sıtetiniń professory, ekono­mıst Nıkolas Gregorı Men­kıý men Vashıngton ýnıver­sı­teti bıznes mektebiniń dekany Mark Teılor jazǵan «Ekono­mıks» oqýlyǵynda qarjy daǵ­darysy men onyń sebepteri, daǵdarystan keıingi álem jáne jańa teorııalardyń paıda bolýyna qatysty tyń derekter keltirilgen. Ekonomıka qaı kezde de búkil álemniń eń bas­ty máselesi ekenin eskersek, bul oqýlyqtyń qanshalyqty mańyzdy ekeni aıtpasa da túsinikti. «Ekonomıkstiń» ataqty Oksford, Kembrıdj ýnıver­sıtet­terinde oqytylýynyń ózi-aq kóp jaıttan habar beredi.

Sonymen qatar josparlaý, júrgizý, uıymdastyrý jáne baqylaý isiniń qyr-syryn túsindiretin «Menedjment» atty oqýlyqty da erekshe atap óter edim. Garvard bastaǵan álemniń mańdaıaldy alty birdeı joǵary oqý ornynda oqytylatyn bul eńbekte jasyl tehnologııalardyń álemdik menedjmentke áseri, basqarý salasyndaǵy jedel ózgeristerge beıimdelý jáne taǵy basqa ózekti máseleler qamtylǵan. Davos Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmynyń negizin qalaýshy jáne prezıdenti, álemge áıgili ekonomıst, professor Klaýs Shvabtyń qalamynan týǵan «Tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa» kitabynyń da qazaq tiline aýdarylýy otandyq ǵylymnyń damýyna eleýli úles qosatyny sózsiz.

Jalpy alǵanda fılosofııa, áleýmettaný, psıhologııa, ekonomıka, menedjment, kásip­kerlik, dintaný, lıngvıstıka, má­denıettaný, antropologııa, jýr­nalıstıka ǵylymdaryn qamtı­tyn bul oqýlyqtar jastary­myzdyń álemdik ozyq úlgide bilim alýyna dańǵyl jol ashyp otyr. Sondaı-aq atal­ǵan kitaptar ózimiz ómir súrip otyrǵan qoǵamdy tanýǵa, álem­degi jańa tendensııalardyń máni men mańyzyn túsinýge mol múm­kindik beredi.

Jobanyń taǵy bir ıgiligi retin­de tilimizdiń damýyna qajet­ti ǵylymı mazmun men leksı­kanyń odan ári jetile túsýin aıtýǵa bolady. Otandyq oqý oryndarynyń álemdik bıikke kóterilýine, olardyń halyqaralyq deńgeıde jumys isteýine de mol múmkindik týyp otyr. Bul bastama elimizde aýdarma mektebiniń jandanýyna jáne ǵylymı termınologııanyń damýyna da oń áserin tıgizip jatqany anyq.

Ázirge tek jobanyń birinshi kezeńi ǵana aıaqtaldy desek, osy aralyqta aýqymdy jumystar atqarylǵanyn ańǵarý qıyn emes. Qazaq tiline aýdarylatyn oqýlyqtardy irikteýden bas­tap, olardyń avtorlarymen jáne patent ıelerimen kelis­sózder júrgizý, otandyq ǵalym­dardan kelip túsken usynys­tardy saraptaý, ár salaǵa qa­tysty termınderdi saralaý, mátin­derdi ádebı jáne ǵylymı redak­sııa­laýdan ótkizý jáne oqýlyq­tyń muqabasy men dızaı­nyna deıin júıeli ári tyńǵy­lyqty jumys júrgizilgeni anyq baıqalady. Aýdarma isine de kásibı bilikti mamandar jumyldyrylǵan. Eń basty atap ótetin jaıt, bul oqýlyqtardyń 40 paıyzǵa jýyǵy buǵan deıin de orys tilinde basylǵanyna qaramastan, barlyǵy qazaq tiline túpnusqadan aýdarylǵan.

Osy rette myna bir jaıtqa erekshe nazar aýdarǵan jón. Búginde álemdegi ǵylymı jańalyqtardyń basym bóligi aǵylshyn tilinde jarııalanady. Ony qazir eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Sondyqtan biz elimizde ǵylym men bilimdi damytamyz, álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna qosylamyz desek, álemdik ǵylym jáne bilim keńistigine batyl qosylýymyz kerek. Elbasymyz da osy máselege udaıy nazar aýdaryp, aǵylshyn tiliniń jan-jaqty áseri bar ekenin aıtyp keledi. Osy turǵydan kelgende qazaq tiline aýdarylǵan jańa oqýlyqtardyń mańyzy zor.

Elbasynyń tikeleı bastamasymen júzege asyrylyp kele jatqan bul ıgi isterdiń barlyǵy sapaly bilim men ozyq ǵylym arqyly halyqtyń jaǵdaıyn odan ári jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan jastarymyzdyń básekege qabiletti bolyp qalyptasýyna, ana tilimizdiń keń qanat jaıýyna jáne eń bas­tysy, otandyq ǵylymnyń ósip-órkendeýine mol múmkindik beretin jobanyń aldaǵy ýaqytta da laıyqty jalǵasyn tabýyna shyn nıetimmen tilektestigimdi bildiremin.

Máýlen ÁShIMBAEV,

«Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary