Buǵan ne qosýǵa bolady? Oıdy oı qozǵaıdy. Sáýir aıynda Aqtóbe qalasynda respýblıkalyq aqyndaır aıtysy ótkizildi. Oǵan qatysqan jyr júırikteri Aqtóbe spırt jáne araq-sharap jóninen de respýblıka óńirleri arasynda aldyna eshkimdi shyǵarmaı kele jatqanyn ótkir tilmen ilip jibergeni bar. Árıne aqıqattanattap kete almaısyń. Aıtysker aqyndar shyndyqty aıtty. Aıtalyq jyr janpozy Bolatbek Orazbaev aqtóbelik áriptesi Ershat Qaıboldınge: ákimine aıtyp, araq zaýyttaryn japtyrmaısyńdar ma dep tap berip edi. Nıet árıne durys qoı, áıtse de shyndyqtyń beti men kózine týra qaraıtyn bolsaq, oblystyq bıýdjetke salyq tólemderin tólep otyrǵan araq óndirisiniń jabyla qoıýy ekitalaı. Onyń ústine spırt pen araq óndirisiniń ıeleri atymtaı jomarttyq tanytyp, jarty mıllıardtan kem emes qomaqty somaǵa Mádenıet jáne sport nysandaryn turǵyzýǵa qarajat bólip jatsa, qaıdan jabylady? Jabylmaıdy eshqashan. Sondaı-aq aıtysker aqyn aıtqandaı mundaı óndiristerdi jabý nemes japtyrý jónindegi tetik pen tutqa oblys ákiminiń qolynda turǵan joq. Bul tusta bir ǵana máselege taban tireýge bolady. Araq óndirisiniń zııandy ári ýly qaldyqtary atmosferalyq aýamen qorshaǵa ortaǵa zııanyn tıgizbeýge tıis. Bul úshin ozyq tehnologııa men arnaıy qondyrǵynyń qajettigi aıan.
Oblys ortalyǵynda jaz aılary kezinde jaǵymsyz jáıttiń taǵy bir tórkini –sarqyndy sýlardy tazartý deńgeıiniń tómendiginen týyndaıdy. Ekinshiden sý burý júıelerine sarqyndy sýlardy aǵyzý tártipteri men normatıvteri saqtalmaı júrgeni de joǵaryda aıtylǵandaı teris kórinisterge ákelip soqtyrýda. Sonda qalaı bolǵany? Zııandy qaldyqtar tasqyny osylaı jalǵasa bere me? Munda basy ashyq saýaldar irinshi kezekte óndiristik kásiporyndardan shyǵatyn qaldyq sýdy káriz júıelerine tazartyp aǵyzý qajettigin kórsetedi.
Qalaı degende de Aqtóbe qalasynda tabıǵattyń ystyq maýsymynda jaǵymsyz ıisti boldyrmaý máselesi ótkir kúıinde tur. Buǵan baılanysty búgingi kúnderi qandaı is-sharalar belgilengen degen máselege qaraı oıyssaq –Aqtóbe oblysy boıynsha ekologııa departamenti men «Aqbulaq» AQ birlesip qolǵa alǵan jobalar aýyzǵa birinshi oralady. Qazirgi kezde olar aı saıyn syrtqa shyǵarylatyn sýdan synamalar alyp, ondaǵy zııandy zattardyń mólsherin anyqtaý jumystaryn júrgizýde.
Bul jóninde qalyptasqan tártip pen kelisim boıynsha máseleniń mánisi taldaý nátıjelerine baılanysty shesheilmek. Iаǵnı zıyndy zattar belgilengen shekten asyp ketken jaǵdaıda, buǵan jol bergen kásiporyndar ónerkásiptik sýdy sý burý júıesine aǵyzýyn toqtatýǵa tıis. Sonymen birge atalǵan óndiris oryndary zııandy zattar mólsherin azaıtý jóninde de tıisti sharalar qabyldaý qajet. Eger bul qoıylǵan talaptar oryndalmaı, aıaqsyz qalatyn bolsa, «Aqbulaq» AQ sol kásporyndarǵa kórsetetin qyzmetin toqtatatyn bolady. Osy oraıda Aqtóbe oblysy boıynsha ekologııa departamentinen alynǵan naqty derekterge súıensek, oblys ortalyǵynda 2016 jyly 54 jáne ótken 2017 jyly 47 kásiporyn zııandy zattardy mólsherden tys tastaǵanyna kóz jetkizemiz. Al bıylǵy jyldyń I toqsanynda Aqtóbe qalasynda 43 kásiporyn qorshaǵan ortany lastaýǵa júzderi janbapty. Bul derektiń ózi munda zııandy qaldyqtar tastaýdyń tasqyny toqtalmaq túgili, odan ári ósip kele jatqanyn kórsetedi.
-Olarǵa qoldanystaǵy nusqaýlyqtarǵa sákes ekologııa departamenti tarapynan tıisti sharalar qoldanyldy. Sondaı-aq aýany lastaý mólsherin tómendetetin qondyrǵylar qondyrýǵa nusqamalar berildi, - dedi gazet tilshisine Aqtóbe oblysy boıynsha ekologııa departamenti jetekshisi Jaqsyǵalyı Imanqulov.
Mamandardyń málimdeýinshe búgingi áńgimemizdiń basty arqaýyna aınalǵan ónerkásipte paıdalanylǵan shaıyndy sýlardy sý burý júıelerine aǵyzýdyń óz tártibi bar. Mundaı úderistiń aldynda lastanǵan sý tıisti tazartýdan ótkizilýi kerek. Atalǵan qaǵıda arnaıy buıryqpen bekitilgen. Solaı bola tursa da buǵan deıingi júrgizilen saraptama qorytyndylary qaladaǵy óndiristik oryndardyń basym kópshiligi bul talaptardy belden basyp júrgenin aıqyndap berdi. Munyń eń basty kúrdeli jaǵy –zııandy zattardyń kárizge jınalatynynda bolyp shyqty. Sonyń saldarynan jazdyń ystyq kúnderinde kárizder shirı bastaıdy eken. Mundaı jaǵdaıda aýaǵa jaǵymsyz ıis taralmaǵanda qaıtedi.
Túpteı kelgende bul aıtylǵandardyń bári óndiris tehnologııasyn jańǵyrtýǵa jáne saraptamalyq jumystardyń deńgeıin tereńdetýge tirele beredi. Osy oraıda jergilikti ókiletti organdar Reseıdiń Qazan qalasyndaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ujymymen qoıan-qoltyq tyǵyz baılanysta jumys júrgizýdi kózdep otyr. Bul rette Aqtóbede kúkirtti sýtekti zalalsyzdandyratyn «IVKAZ» katalızatoryn paıdalaný joldary qarastyrylǵan. Al ázirge reseılik mamandardyń kómegimen bul tehnologııanyń tıimdi tustary sarapqa salynýda. Aldaǵy ýaqytta atalmysh tehnologııa oń nátıje kórsetken jaǵdaıda dereý qoldanysqa engizilmek.
Temir Qusaıyn,
"Egemen Qazaqstan"
Aqtóbe
