Korporasııalar óńirlik turǵyda qurylǵany jón

ÁKK týraly alǵash ret Qazaqstan Prezıdentiniń 2006 jylǵy «Qazaq­stannyń álemdegi básekege barynsha qabiletti 50 eldiń qataryna kirý strategııasy» atty Joldaýynda aıtylyp, 2007 jyldap bastap olar quryla bastady. 2012 jylǵy 31 qazanda Úkimettiń qaýlysymen áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardy 2020 jylǵa deıingi damytý tujyrymdamasy maquldandy. Tujyrymdamanyń oryndaý kezeńi men kútiletin nátıjelerge sáıkes, ony iske asyrýdy eki kezeńde atqarý qajet.

Birinshi kezeńde (2013-2014 jyldar aralyǵy) Qazaqstan Respýblıkasy­nyń qoldanystaǵy zańnamasyna ÁKK qyzmetine qatysty máseleler bo­ıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engi­z­ilýi tıis edi. Alaıda qazirgi tańǵa deıin ÁKK qyzmetine qatysty zańna­malarda olqylyqtar bar. Máselen, ÁKK-niń zańnamalyq turǵyda quqyq­tyq statýsy anyqtalmaǵan, onyń maq­sat­tary, mindetteri, fýnksııalary jáne ókilettikteri aıqyndalmaǵan, sondaı-aq Úkimet qaýlylarynda ÁKK qyz­metterine qatysty qarama-qaı­shy­lyqtar bar.

Sonymen qatar birinshi kezeńde kor­po­­rasııalardyń shyǵynsyz deńgeı­ge kóterilýi qamtamasyz etilmedi. Statıs­tıkalyq málimetterge súıensek, sońǵy jyldary kópshilik ÁKK shyǵyn­dy bolyp qalýda. Máselen, 2014 jyl 12 ÁKK, 2015 jyly 6 ÁKK, 2016 jyly 6 ÁKK jyldy shyǵynmen aıaqtaǵan.

Ekinshi kezeńde de (2015-2020 jyl­dar) kútilgen nátıjeler óz jemi­sin bermedi. Máselen, ÁKK-lerdiń ınves­tısııalyq múmkindikterdi izdeýdegi belsendiligi jetkiliksiz bolýda, atap ótsek 2017 jyly «Baıqońyr» men «Jetisýda» – 2, «Aqtóbe» men «Esilde» – 3, «Kaspıı», «Pavlodar», «Soltústik» 4 qana ınvestısııalyq joba júzege asy­rylǵan. Sonymen birge ÁKK eks­port­qa shyǵarýǵa baǵdarlanǵan joba­lary­nyń áleýeti de tómen deń­geıdi kórsetip otyr, sondaı-aq ÁKK qol­daýymen qurylǵan jańa óndirister­diń birshamasy shyǵynǵa ushyrap, tıimsizdigin baıqatty.

О́z kezeginde bul atalmysh tujy­rym­dama qoıǵan mindetterdiń oryndal­maǵanyn kórsetti. Sonymen qosa kóptegen ÁKK-niń óńirdiń damý máse­lelerin emes, kópshilik jaǵdaıda aǵym­daǵy áleýmettik máselerdi sheshetin jergilikti atqarýshy organdardyń bólimshelerine aınalyp ketkendigi tájirıbede kórinis tabýda.

Osyǵan sáıkes, áleýmettik-kásip­kerlik korporasııalardy óz shyǵynyn ózi óteýi negizinde áreket etetin, jeke bıznestiń damýyna jáne isin jańadan bastap júrgen jas kásipkerlerge yqpa­lyn tıgizetin, sondaı-aq qarjy agenttigi statýsyn alyp, memlekettik resýrstardy qoldana otyryp qaryz berýdi júzege asy­ratyn óńirlik damý ınstıtýty ret­in­de qaıta qurý qajettigi týyndaǵan sııaqty.

О́ńirlik damý ınstıtýty retinde tıim­di áreket etýin qamtamasyz etý úshin ÁKK «óńirlik damý korporasııala­ry» retinde qaıta qurylyp, kelesideı qyz­met­terdi atqarsa oń nátıje berer edi:

1. О́ńirlik damý korporasııalaryn óńirdegi basym sektorlardy, ıaǵnı ındýs­trııalyq aımaqtardy, agroın­dýstrııalyq aımaqtardy, arnaıy-ekono­mıkalyq aımaqtardy, kóliktik-logıstıkalyq aımaqtardy damytý bo­ıynsha eń basty operatorǵa aınaldyrý;

2. Qarjy agenttiginiń statýsyn alýy jáne ekonomıkanyń belgili bir sala­­laryn­da óńirdegi ınvestısııalyq joba­lar­­dy jáne ınvestısııalyq saıasatty júze­ge asyrý aıasyndaǵy banktik opera­sııa­lardyń jekelegen túrleri boıynsha qar­jy agenttiginiń qyzmetin júzege asyrý;

 3. Jobalarǵa óz qarjysymen, jer telimimen, jer qoınaýyn paıdala­ný quqyǵymen, ıntellektýaldy menshi­gimen kire otyryp shaǵyn jáne orta bıznestiń jobalaryn qoldaýdy júzege asyrýy. Ulttyq kompanııalar sekildi satyp alýdyń erekshe júrgizý tártibin ÁKK saqtaý qalýy;

4. Jaıly ınvestısııalyq klımatty qalyptastyrý, ınvestorlardy izdeý jáne tartý, operasııalyq qyz­met kórsetý, bastapqy qujattaryn da­ıyn­daý, sheteldik ınvestorlar jú­giný­lerine shuǵyl túrde áreket etýdi qamtamasyz etý, uıymdastyrý, kelis­sóz­derdi, kezdesýlerdi júrgizý boıyn­sha operatorlyq qyzmetti júzege asyrýy;

5. Tıimsiz áleýmettik memlekettik baǵ­dar­lamalardy, sonymen qosa azyq-túlik taýarlarynyń óńirlik turaq­tan­dyrý qoryn qoldaný jáne qalyp­tastyrý baǵdarlamasyn júzege asyrýdan shyǵýy;

6.  О́ńirdiń ereksheligin, básekelestik áleýetin, kásipkerlik belsendiligin aı­qyndaý jáne anyqtaý boıynsha ope­ratorlyq qyzmetterdi júzege asyrýy.

7. Qatqyl paıdaly qazbalardy barlaý jáne óndirý, sonymen qatar bar­laý jáne óndirý boıynsha tikeleı kelis­­sózder júrgizý negizinde konkýrs ótkiz­beýge qatysty operasııalardy júrgizýge shart jasaý quqyǵyn ÁKK-ge berý.

Osyndaı aýqymdy isterdi júzege asyrý úshin aldaǵy ýaqytta «О́ńirlik damý korporasııalary týraly» sala­lyq zań ázirlep, ony qabyldaý arqyly korporasııalardyń quqyqtyq márte­besin, maqsattaryn, mindetterin, fýnk­sııalaryn jáne ókilettikterin aı­qyndaýdy zańnamalyq turǵyda bekitý, sondaı-aq salalyq normatıvtik quqyq­tyq aktilerdi tolyq túgendeý, ózgerister men tolyqtyrýlar engizý, sonymen qatar kezdesetin qarama-qaıshylyqtardy joıý oń nátıje beretini anyq.

Álimjan QURTAEV,

Senat depýtaty