Syrttaı oqýdyń saldary qandaı?

Keshe Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen Úki­met otyrysy ótti. Onda Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqyt­jan Jumaǵulov Elbasy tapsyrmasyna sáıkes kásiptik bilimniń qu­rylymy men damý úrdisine taldaý jasap, kásiptik jáne joǵary bilim berý sapasyn arttyrý sharalarymen tanystyrdy. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń tap­syr­masyna sáıkes, Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligi bilim salasy boı­ynsha álemdik tájirıbemen jete tanysyp, naqty zertteýler júr­giz­di. Taldaý jasaý barysynda álem boıynsha joǵary bilim alýshylar sany jyl saıyn artyp otyra­tyn­dyǵy belgili boldy. Joǵary bilimdi kadrlar daıarlaý jylyna 6% kórsetkishpen qarqyndy damyp keledi. 10 jylda joǵary bilim alý­shy jastardyń sany 65%-ǵa, ıaǵnı 65 mln.-ǵa ósken kórinedi. Bul kór­setkish, jalpy alǵanda halyqtyń bilim deńgeıin arttyrǵanymen, álemdik sarapshylar joǵary bilim­niń jappaı berilýi bilim sapasy­nyń tómendeýine ákelýi múmkin dep dabyl qaǵýda. Al damýshy elderde jumyssyzdyqtyń kóbeıýi oryn almaq. Osy oraıda Qazaqstannyń bul kórsetkishterdi basyp ozýy alań­datady. Sońǵy 10 jyl ishinde elimizdegi stýdentter sany 170%-ǵa ósken. Ekonomıkalyq turǵydan shy­naıy baǵa beretin bolsaq, Qa­zaq­standaǵy stýdentter sany tym artyq dep baǵalanady. Buǵan qan­daı úderister áser etedi degen su­raq­qa jaýap izdegen sarapshylar kúndizgi bilim berý júıesiniń ıns­tı­týttyq elementteriniń yqpalyn zerttegen. Sóıtse, kúndizgi joǵary bilim berý júıesi ekonomıkamyzǵa 21% orta bilimdi, 41% kásiptik-tehnıkalyq, 38% joǵary bilimdi mamandardy daıarlap beredi eken. Bul damýshy elderdiń kópshiliginiń qyzmetkerler qurylymyna sáıkes. Alaıda bizdiń joo-lardaǵy syrt­taı oqý júıesiniń bolýy jaǵ­daı­dy túbegeıli ózgertip otyr. Sebebi, qazaqstandyq joǵary bilimdi stýdentterdiń teń jartysyna jýy­ǵy (46%) syrttaı alady eken. Biz jastardyń jartysyna jýyǵyn tehnıkalyq jáne kásiptik bilim ma­mandyqtaryna oqytamyz, biraq olardyń árbir ekinshisi (45%) ma­man­dyqtary boıynsha jumys is­teý­diń ornyna joǵary oqý oryn­da­ryna ketip jatady. Nátıjesinde kásiptik-tehnıkalyq bilimi bar jumysshylar ekonomıkaǵa qajetti mólsherde tartylmaı qalady da jyl saıyn qyzmetkerlerdi tolyq­ty­rýshylardyń qataryndaǵy olar­dyń úlesi 27 %-ǵa tómendeıdi, dedi B. Jumaǵulov. Taǵy bir jaǵymsyz faktor bar. Daıyndyǵy az jáne úlgerimi tómen jastar bul joldy joǵary bilim alýda UBT-dan aına­lyp ótý úshin jáne qysqartylǵan baǵdarlamamen oqytýǵa az qarajat jumsaý úshin paıdalanyp jatady. Osylaısha joǵary bilimdi mamandar sany kúrt artady. Bul eko­no­mı­kanyń qurylymyna sáıkes emes, ári halyqqa bilim berý qury­lymyn teńdestire almaıdy. Bul jaǵdaı retke keltirýdi qajet etip otyr. Sondyqtan bıyl birqatar sharalar qolǵa alyndy. «Bilim tý­raly» Zańǵa ózgerister engizilip, joo-lardyń jańa klassıfıkasııa­sy anyqtaldy. Olardy halyqara­lyq jáne ulttyq akkredıtasııadan ótkizý engizilýde. Bıyl syrttaı oqý kontıngenti joǵary talaptar qoıylý arqyly 43 myńǵa qys­qardy, dedi ol. Mınıstr kásiptik bilim berý júıesindegi tepe-teńsizdikti 3 ba­ǵyt­ty keshendi sharalar arqyly she­shýdi usyndy. Alǵashqysy – elimizdegi 148-ge jýyq joo sanyn 100-ge deıin qysqartý. Olardy birden qysqartý múmkin emes, son­dyqtan bul úderis 3-4 jyl ishinde júrgiziledi. О́z áleýetterin bekite túsý úshin joo-lardy biriktirýge, keıbirin kolledjderge aınaldyrý­ǵa jaǵdaı jasaımyz, dedi ol. Bul sharalar kásiptik-tehnıkalyq bilim alǵandardyń jappaı joǵary oqý oryndaryna syrttaı bilim alýǵa aýysýyna jol bermes úshin qaras­tyrylyp otyr. Sondaı-aq mınıstr orta mektep bazasynda bilim alǵan­dar­dyń birden syrttaı oqýǵa tú­sýi­ne tyıym salýdy usyn­dy. Sony­men qatar, tehnıkalyq jáne kásibı bilim berý oryndary tú­lekteriniń joǵary oqý oryn­da­ry­na túsý kezinde mindetti túrde or­ta­lyq­tan­dyrylǵan testileý engizý usy­ny­sy da jasaldy. Búginde kolledjder men tehnıkalyq jáne kásibı bilim berý oryndaryn aıaqtaǵandar joǵary oqý ornyna eshqandaı emtıhansyz qabyldanýda, dep atap kórsetti B.Jumaǵulov. Baǵdarlamanyń búgingi kúnge qajettiligi joǵary ekendigin aıta kele Úkimet basshysy Kárim Mási­mov mınıstrge 3 baǵytqa basa nazar aýdarýdy mindettedi. Birinshiden, usynylyp otyrǵan ońtaı­lan­dy­rýǵa jatatyn joǵary oqý oryn­darynda bilim alyp jatqan stýdentter zardap shekpeýi qajet. Iаǵ­nı, bilim ala bastaǵan stýdent­ter­diń basqa joǵary oqý oryndarynda sol oqýyn jalǵastyrýyna jaǵdaı jasaý qajet. Sondaı-aq Elbasy aı­qyndaǵan elimizdiń damý baǵyt­ta­ry­na joo-lardyń mamandyqtary men bilim alǵan stýdentterdiń áleýeti sáıkes kelýi kerek, ıaǵnı bilim alǵan stýdentter jumys úde­risine áleýetti túrde aralasýy qa­jet. Úkimet basshysynyń úshinshi nazar aýdarǵan máselesi, joǵary oqý oryndaryna baǵyttalatyn re­sýrstardyń qaıda jumsalatyn­dy­ǵy boldy. Iаǵnı, bul qarjylar Memleket basshysy atap ótkendeı, ǵylymdy damytýǵa, bilim berý sa­pasyn arttyrýǵa jaratylýy kerek. Úkimet otyrysynan keıin jýrnalıster saýalyna jaýap berý kezinde Bilim jáne ǵylym mınıstri B. Jumaǵulov 3-4 jyldan keıin eli­mizde 100-ge tarta oqý oryn­da­ry qalatyndyǵyn, bıyldyń ózinde 12 joǵary oqý orny qysqaratynyn jetkizdi. Venera TÚGELBAI.