Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý – memleket basshysy mindettegen basym baǵyttyń biri. Batys Qazaqstan oblysynda da bul salada oń ózgerister kóp. Oraldaǵy «Kvant» JShS – jıhaz jáne turmystyq zattar shyǵaratyn irgeli kásiporyn. Osy salada 15 jyldan beri qyzmet etip kele jatqan fabrıkada osydan eki jyl buryn quny 1,1 mlrd. teńge turatyn jańa seh ashylǵan bolatyn. Osynyń nátıjesinde óndiris artyp, ótken jyly kásiporyn 57 myń dana jıhaz shyǵardy. «Kvanttyń» ónimderi sońǵy kezde Reseı Federasııasy men Qyrǵyz Respýblıkasyna da tanymal bola bastady, - deıdi JShS quryltaıshysy Mıhaıl Pshenıchnyı.
Fabrıkada búginde jalpy sany 250 jumysshy qyzmet etedi. JShS dırektorynyń orynbasary Iýrıı Rogodınniń aıtýynsha, fabrıka janynan taǵy bir óńdeý sehyn ashý josparda. Kásiporynda qazirdiń ózinde eń jańa stanoktar jumys istep tur, mundaǵy eńbek ónimdiliginiń joǵary bolýy, ónim sapasynyń syry osynda.
Kásiporyndy aralap kórip, jıhaz buıymdarymen, eńbek ujymymen tanysqan Memleket basshysyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysy, sonyń ishinde ónerkásip sektorynyń, shaǵyn jáne orta bıznestiń qazirgi ahýaly men perspektıvalary jóninde baıandap berdi. Memleket tarapynan jasalyp jatqan júıeli qoldaýdyń arqasynda óńirde ónerkásip salasy damyp keledi. Shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysýshy kásiporyndar sany artyp, olardyń qyzmetinen memleket qorjynyna túsetin salyq túsimi de kóbeıgen.
Osy jerde Memleket basshysyna ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda óńirde júzege asyrylyp jatqan jobalar tanystyryldy. Atap aıtqanda, fın tehnologııasy boıynsha turmystyq qatty qaldyqtardy qaıta óńdeý júıesin jańǵyrtý, iri qara men usaq maldyń terisin óńdeý, nan jáne makaron ónimderin óndirý, hımııa óndirisi, dızel otynynyń komponentterin gıdrotazalaý jónindegi jobalar bar. Ásirese «ICM Recycling» JShS-niń jylyna 100 myń tonna qaldyq óńdeý jobasy ekologııalyq zalalsyzdandyrýdan bastap turmystyq qaldyqtardan bıogaz alý, qaıta óńdeý, osylaısha paıda tabýǵa deıingi tizbekti qamtıdy. 2017-2023 jyldar aralyǵyna josparlanǵan bul jobanyń quny 1,7 mlrd teńgege baǵalanǵan, biraq ol júzege asqan kezde ózin ózi eselep aqtaıtyny qazirdiń ózinde kúmán týǵyzbasa kerek.
Budan keıin Elbasy «Jaıyq Agro LTD» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń zaýytyna bardy. Taýyq etin óndirýge jáne daıyndaýǵa mamandanǵan «Jaıyq Agro LTD» JShS ótken jyly ǵana iri jobany júzege asyrǵan edi. Jylyna 7,2 myń tonna qus etin daıyndaıtyn kásiporyn Batys Qazaqstan oblysynyń ishki suranysyn tolyǵymen qamtamasyz etedi. Fabrıkanyń 10% ónimi eksportqa shyǵarylady. 150 adam turaqty jumyspen qamtylǵan kásiporyn ǵımaratynda Elbasy óńirdegi ózge de agrosektor kásiporyndarynyń, atap aıtqanda «Mıasodel» jáne «Kýbleı» brendteriniń et ónimderin daıyndaýmen jáne óndirýmen aınalysatyn jergilikti kásiporyndardyń jumysy týraly aqparatpen tanysty.
Budan keıin Memleket basshysy «Batys Qazaqstan mashına jasaý kompanııasy» aksıonerlik qoǵamyna bardy. Bul jerde Qazaqstan Prezıdenti kómirsýtegi shıkizatyn óndirý jáne tasymaldaý salasynda paıdalanylatyn qurylǵylar men jabdyqtar jasaý barysyn aralap kórdi. Kásiporynda azamattyq maqsattaǵy buıymdardan bólek, qorǵanys ónimderi – atys qarýy men oq-dári úlgileri de shyǵarylady.
Elbasy Oral qalasynyń Jańa alańynda oblys ortalyǵynyń damý josparymen tanysyp, Assambleıa múshelerimen jáne zııaly qaýym ókilderimen kezdesti. Sondaı-aq 10 myń oqýshy men jastar túrli baǵyttaǵy úıirmeler men alańdarda bas qosatyn Oqýshylar jáne jastar saraıynda balǵyn boksshylarmen, jastar serkelerimen kezdesti. Osy saraıdaǵy Danııar Eleýsinov atyndaǵy boks ortalyǵynda jattyǵyp júrgen kishkentaı sportshylar Elbasyna Olımpıada chempıony Danııar Eleýsinov sııaqty álemdik jarystarda ozyp shyǵamyz dep sert berdi. Jas bokshylardyń ótinishimen Prezıdent estelik sýretke tústi.
Osy saraıda Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov Memleket basshysyna óńirde densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salasynda júzege asyrylyp jatqan sıfrlandyrý jobasy týraly aıtyp berdi.
Ǵ.Ospanqulov «muǵalim balaǵa tek sabaq berýmen, dáriger tek naýqasty emdeýmen aınalysatyndaı qolaıly jaǵdaı týdyrýymyz kerek» deı kele, búginde Oral qalasy turǵyndarynyń 100%-ynda elektrondy densaýlyq tólqujaty bar ekenin, naýqas dárigerge onlaın kezekke jazylyp, ýaqytyn únemdeıtinin, naýqastan alynǵan analız nátıjesi arnaıy bazaǵa birden tirkelip, ony qaıta-qaıta jańǵyrtý qajettiligi joıylǵanyn, «Jedel járdem» kólikteri spýtnıktik baılanyspen jáne arnaıy planshetpen jabdyqtalyp, GPS baǵdarlama boıynsha qaı jerde júrgeni kórinip turatynyn, osynyń nátıjesinde «Jedel járdemge» qońyraý shalǵan ýaqyttan dárigerlik kómektiń jetý merzimi 12 mınýttan 9 mınýtqa deıin qysqarǵanyn, taǵy basqa oń ózgeristerdi baıandap berdi. Mundaı oń ózgeris bilim salasyna da tán. Máselen, Oral qalasy jáne aýdan ortalyqtaryndaǵy bilim mekemeleri tolyǵymen keń jolaqty ınternet jelisimen qamtamasyz etilgen. Jas bosanǵan ana perzenthanada jatyp-aq mobıldik qosymshalar arqyly sábıine kýálik alyp, tirkeýge turǵyzady, memleket tarapynan beriletin jórgekpul da osylaı rásimdeledi, balabaqsha kezegine turý, kezektiń jyljýyn ashyq baqylaý da onlaın rejımde kórinip turady. Aıta keteıik, Batys Qazaqstan oblysynda 3-6 jas aralyǵynda balalardy balabaqshamen qamtý 99,9%.
Memleket pen jekemenshiktiń áriptestigi negizinde oblys aýmaǵynda 43 balabaqsha ashylyp, qyzmet etip tursa, bıyl qosymsha 15 jekemenshik balabaqsha ashylmaq. «Osylaısha óńirdegi búldirshinderdi balabaqshamen qamtý tolyq júzege asady» deıdi oblys basshysy Altaı Kólginov.
О́ńirde Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip atqarylyp jatqan «Kúndelik» jobasynyń negizinde oqýshylardyń mektepke sebepsiz kelmeýi 70 paıyz qysqarǵan. Bilim sapasy da 15 paıyz artypty. «Munyń bárine ata-ananyń balasynyń úlgerimin qashyqtan baqylaı alýy, mekteptegi oqý úderisin, ul-qyzynyń oqý úlgerimin kúndelikti kórip otyrýy áser etti» dedi Elbasyna bilim salasyndaǵy ahýaldy baıandap bergen Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵ.Ospanqulov.
Prezıdent shalǵaı aýyldardaǵy shaǵyn komplektili mektepterdiń jaǵdaıyna kóńil bólip, olardyń sanyn barynsha azaıtýdy tapsyrdy. «Iri eldi mekenderde, aýdan ortalyqtarynda ınternat úılerin salý kerek. Balalar tolyqqandy, jan-jaqty bilim alatyn mektepterde oqýy tıis» dedi Elbasy.
Batys Qazaqstan oblysynda bul baǵytta túıindi máseleler bar. О́ńirdegi orta bilim beretin mektepterdiń 60 paıyzy – shaǵyn komplektili. Aýyl mektepteri men qala mektepteriniń bilim sapasyn teńestirý, aýyl balalaryna barynsha zamanaýı bilim berý maqsatynda ınternetsiz, oflaın qyzmet kórsetetin «Bilimbook» satyp alynǵan. Bul noýtbýkterdiń jadynda 100 myń dana vıdeomaterıal bar, ol baǵdarlama ár jarty jyl saıyn jańartylyp turady. Osylaısha shalǵaı aýyldaǵy shaǵyn mektepter de ınternettiń bar-joǵyna alańdamaı, «Bilimbook»-ke júktelgen Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde oń tájirıbeden ótken sabaq baǵdarlamasyn paıdalanyp otyr eken.
- Batys Qazaqstan oblysy sıfrlandyrý boıynsha basqa óńirlerdiń kópshiliginen ozyp ketken eken, jaraısyzdar! - dedi Elbasy rızashylyqpen.
Elbasy budan keıin bir top jańashyl jastar jetekshilerimen kezdesti. «AQJAYIQ» telearnasynyń redaktory Nına Pavlycheva «100 jańa oqýlyq» jobasy boıynsha jaryq kórgen «Medıa etıka» kitabyn qazaq tilinde oqyp shyqqan soń alǵan áserin baıandap berdi. Osy jerde kóp adam kútpegen oqıǵa boldy. Ushqysh kıimin kıgen jas jigit 1991 jyly qarasha aıynda túsirilgen beınejazbany kórsetip, osydan 27 jyl buryn bolǵan kezdesýdi Elbasynyń esine saldy.
...Qazaqstan Táýelsizdigin jarııalar qarsańynda, qarasha aıynda Nursultan Ábishuly Batys Qazaqstan oblysyna jumys saparymen kelgen edi. Terekti aýdanynyń Ańqaty aýylyna, qazaqtyń asyl tuqymdy aq bas sıyryn ósiretin irgeli sharýashylyǵyna arnaıy at basyn burǵan Elbasy sol aýylda ómir esigin jańa ashqan náresteniń shildehanasyna tap bolǵan. Qýanyshty toıǵa qutty qonaqtyń tap kelýin jaqsy yrymǵa joryǵan Saqpaevtar otbasy sábıdiń esimin Nursultan dep qoıýdy uıǵarypty. Sóıtip, kıiz úıde ótken toıda Prezıdent náresteniń týý týraly kýáligine óz qolymen sábıdiń aty-jónin jazyp qaldyrǵan edi. Tarıhı beınejazbada dál osy sát beınelengen eken.
- Myna jerdegi kishkentaı sábı – menmin, - deıdi búginde zińgitteı jigit bolǵan Nursultan Saqpaev. - Oral avıasııalyq oqý ornynda ushqysh mamandyǵyn ıgerip júrmin. Bolashaqta bilimimdi jalǵastyryp, avıasııa salasynyń bilikti mamany bolǵym keledi.
Elbasy jastar ókilderimen emen-jarqyn áńgimelesip, olardyń zamanaýı ozyq tehnologııany jappaı ıgerýi qajettigin, álemdik deńgeıdegi básekelerge qabiletti bilikti maman bolýyn eskertti. Elimizde jastardyń bilim alýyna, damýyna memleket tarapynan mol múmkindik jasalyp otyr.
- Mektepter men ýnıversıtetter ǵylymmen aınalysýǵa baǵdarlanyp otyr. Qazirgi jaǵdaıda adam ómir boıy bilim alýǵa tıis. Bes-alty jyldan keıin búgingi kóptegen mamandyq joıylyp, ornyna jańa mamandyqtar paıda bolady. Bizdiń bar úmitimiz – jastarda. Qarqyndy damyp kele jatqan álemnen qalyp qoımaýymyz úshin ne isteý kerektigin sizder árdaıym oılap júresizder dep senemin, – dep túıindedi sózin Memleket basshysy.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
