Ekonomıkalyq ósim baıqalady
Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenovtiń baıandamasynda aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda elimizdiń ishki jalpy óniminiń ósimi − 3,8 paıyzdy qurap otyrǵanyn aıtyp, eldegi ekonomıkalyq ahýaldyń turaqty ekenin jetkizdi. Turaqtylyqty qamtamasyz etip otyrǵan ınflıasııalyq qysymnyń tómendeýi men ınvestısııalyq belsendiliktiń artýy. Inflıasııa jyl basynan beri 2,2 paıyzdy qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 0,5 paıyzǵa tómendegeni anyqtalyp otyr. Al jyldyq ınflıasııa 6,5 paıyzdyq deńgeıinde saqtalady degen senim bar. Soǵan qaramastan elde ósimi keri ketip otyrǵan salalar da anyqtalyp otyr. Ásirese qurylys jáne metallýrgııa salasynda ósim ótken jylmen salystyrǵanda tómen. Mysaly, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statıstıka komıteti keltirgen málimet boıynsha, óńdelmegen jáne jartylaı óńdelgen kúmistiń nemese untaq túrindegi óndirister kólemi 334 194 kılony quraǵan, bul − aldyńǵy jyldaǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 6,5 paıyzǵa tómen bolyp otyr.
Sonymen qatar T.Súleımenov jyldyń birinshi toqsanynda eldiń halyqaralyq rezervteri 1,8 paıyzǵa artyp, 90,7 mlrd AQSh dollaryna deıin ulǵaıǵanyn, altyn-valıýta rezervteri 3,4 paıyzǵa óskenin, Ulttyq qordyń aktıvteri 0,9 paıyzǵa artyp otyrǵanyn jetkizdi.
Jyl basynan beri Qazaqstandaǵy syrtqy saýda aınalymy da artyp, 24,3 paıyzǵa ósim kórsetip otyr. Bul nátıjeni Ulttyq ekonomıka mınıstri atalǵan salasyndaǵy iskerlik belsendilikpen baılanystyryp, el eksportynyń 27 paıyzǵa óskenin syrtqy naryqtaǵy jaǵdaıdyń jaqsara bastaýymen sabaqtastyrdy. Syrtqa shyǵarylǵan shıkizattyq emes taýarlardyń ósimi 11,2 paıyzdy qurap otyr. Bul rette ımport kólemi de 19,4 paıyzǵa artqan. Sonymen qatar mınıstr eńbek naryǵynda turaqtylyq saqtalyp otyrǵanyn, aǵymdaǵy jyldyń basynan 134,8 myń adam jumysqa ornalastyrylǵanyn aıtty.
«Aǵymdaǵy jylǵy sáýirde jumyssyzdyq deńgeıi ózgerissiz qaldy jáne 4,9 paıyzdy qurady. Aıtarlyqtaı uzaq merzimnen keıin, ústimizdegi jyldyń basynan bastap naqty eńbekaqynyń ósýi baıqalady. Ol 1,2 paıyzdy qurady. Qańtar-sáýirde ortasha aılyq eńbekaqy 152,3 myń teńge boldy», dedi T. Súleımenov.
Jıynda sóz alǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev aǵymdaǵy jyldyń 4 aıynda Qazaqstanda gaz óndirý kólemi 18,7 mlrd tekshe metrdi quraǵanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, gaz óndirý kólemi 18,7 mlrd tekshe metrdi qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńine qaraǵanda 6 paıyzǵa ósim kórsetken. Al gaz eksportynyń kólemi 6,7 mlrd tekshe metrdi qurady. Bul byltyrǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda 24,1 paıyzǵa joǵary. Osy jyldyń 4 aıynyń ishinde suıytylǵan gaz óndirisi 1,24 mln tonnany qurady. Iаǵnı, ótken jyldyń sáıkes kezeńine qaraǵanda 3,5 paıyzǵa artyq.
Aıta keterligi, aǵymdaǵy jyldyń 4 aıynyń ishinde otyn-energetıka salasy boıynsha oń kórsetkishter dınamıkasy jalǵasyn taýyp otyr. Munaı jáne kondensat óndirý kólemi 29,9 mln tonnany qurady. Iаǵnı, 2017 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 6 paıyzǵa ósim kórsetken. Sonyń ishinde mınıstrdiń dereginshe, úsh iri joba boıynsha munaı óndirý kólemi 17,9 mln tonnany quraǵan. Atap aıtar bolsaq, Qashaǵanda – 3,8 mln, Teńizde – 9,9 mln, Qarashyǵanaqta 4,2 mln tonna munaı óndirildi. Al, munaı eksporty kólemi 24,1 mln tonnany qurady. Bul 2017 jyldyń sáıkes kezeńine qaraǵanda 4,3 paıyzǵa artyq.
Sonymen birge ýrannyń álemdik naryqtaǵy baǵasynyń tómendeýine baılanysty suranys kemip, jyldyń birinshi toqsanynda nebári 7 137 tonna ýran óndirilgen. Sol sııaqty kómir óndirý kólemi 36,8 mln tonnany qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 3 paıyzǵa artqan. Ishki naryqqa 26,8 mln tonna kómir jetkizilgeni jáne 8,6 mln tonna eksportqa shyǵarylǵany anyqtalyp otyr. Osy aqparattan keıin Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa aldaǵy ýaqytta kómir tapshylyǵyn boldyrmaýdy qatań tapsyrdy.
Jylytý maýsymyna daıyndyq – erte bastan
Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek aldaǵy 2018-2019 jyldary jylytý maýsymyna ýaqytynda jáne sapaly daıyndalý maqsatynda Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń jylytý maýsymyna daıyndyq jónindegi jumys josparyn bekitkenin atap kórsetti.
Josparǵa sáıkes oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń ákimdikterine 2018 jyldyń 1 qyrkúıegine deıin bilim berý nysandarynyń 100 paıyz daıyndyǵyn, 2018 jyldyń 15 qazanyna deıin barlyq kommýnaldyq sharýashylyq, áleýmettik sala nysandarynyń, turǵyn úılerdiń daıyndyǵyn aıaqtap, avtonomdy qazandyqtardy otynnyń normatıvtik qorymen qamtamasyz etýi qajet ekenin jetkizdi. Mınıstrdiń baıandamasynan keıin Úkimet basshysy B.Saǵyntaev jylytý kezeńiniń turaqty ótkenin, endi aldaǵy kúzgi, qysqy kezeńderge ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar daıyndyqty erte bastap, qamdanýy kerektigin aıtty. Sonymen qatar Energetıka, Investısııalar jáne damý mınıstrlikterine jylytý kezeńine daıyndyqtardy oryndaý barysyna monıtorıng júrgizýdi tapsyrdy. О́z kezeginde ákimder jylýmen, energııamen jabdyqtaýdyń, kommýnaldyq sektor men áleýmettik salanyń barlyq nysandaryna josparlanǵan jóndeý jumystaryn qamtamasyz etýi tıis ekenin shegelep aıtty.
Barlyq óńir qamtýy tıis derbes bıýdjet
«100 naqty qadam» Ult josparynyń 98-qadamy aıasynda aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, aýyldyq okrýg deńgeıinde jergilikti ózin-ózi basqarýdyń derbes bıýdjeti men kommýnaldyq menshigin engizýdi kózdeıtin jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý máseleleri boıynsha zań qabyldandy. Osyǵan oraı elimizde 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap barlyq jerde jergilikti ózin-ózi basqarýdyń derbes bıýdjeti engizilmek. Osy jaıynda keńirek baıandaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov keltirgen aqparat boıynsha jergilikti ózin-ózi basqarý bıýdjeti 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap halyq sany 2 myń adamnan asatyn 1062 aýyldyq okrýgte engizilgen, al keler eki jylda bul júıe Qazaqstannyń barlyq óńirlerin qamtymaq.
Mınıstrdiń aıtýynsha, derbes bıýdjetti engizý aýyldyq okrýgterdiń qarjylyq múmkindikterin keńeıtýge jáne salyqtardy tikeleı óz bıýdjetine alýy arqyly jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshýde jergilikti ózin-ózi basqarýdyń rólin kúsheıtýge múmkindik berdi. Bıylǵy jylǵy jergilikti ózin-ózi basqarý bıýdjetter kiristeriniń jospary 113,8 mlrd teńgeni quramaq.
Úkimet basshysy B.Saǵyntaev Ulttyq ekonomıka mınıstrligine jergilikti ózin-ózi basqarý máselesine turaqty monıtorıng pen taldaý júrgizýdi júktep, sonymen qatar Qarjy mınıstrligi aýyldyq okrýgter bıýdjetiniń aqparattyq júıelerde tolyqqandy jumys isteýin qamtamasyz etý boıynsha barlyq daıyndyq is-sharalaryn aıaqtaýy qajettigin basa aıtty. Aýyl turǵyndaryna keıbir qyzmetterdi jeńildik sharttarymen resimdeýge múmkindik berý qajettigi jaıynda aıtylǵan usynystyń oryndy ekenin jetkizip, máseleniń jiti qadaǵalaýda bolatynyn aıtty.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
