Qazaqstan – ortaq úıimiz!

«El ishindegi bereke-birlik bárimizdiń ortaq baılyǵymyz», – deıdi ár ult ókilderi

  Aqtóbe oblysy Dostyq úıi 2009 jyldyń 10 qyrkúıeginde Prezıdent N.Nazarbaevtyń qa­ty­sýy­men saltanatty túrde ashyldy. Elbasy Dostyq úıiniń tusaýyn kesti. 17 etnomádenı birlestik qonys tepken ǵı­ma­rat óziniń aıshyqty kelbetimen kóz tar­tady. Jal­py kólemi 4150 sharshy metr aýmaqty alyp jatqan úsh qabatty ǵımaratta etnomádenı bir­les­tik­ter­diń óz tili men dilin, tól máde­nıetin da­mytýy­na tolyq múmkindik jasalǵan. Birinshi qabatta birlestik basshylarynyń kabınetteri, joǵarǵy qabat­tarda úlken konsert zaly, 300 oryn­dyq saltanat zaly, horeografııa zaly, máji­lis ótkizetin konferens-zal, mýzeı, kompıýter sy­ny­by jáne daıyndyq ótkizetin bólmeleri ornalasqan. Elbasy júrgizip otyrǵan saıasattyń bir tini ultaralyq tatýlyq ekeni málim. Sonyń arqa­synda kóp ultty Qazaqstanda «ydys-aıaq syl­dyry» estilgen emes. Barlyq ult bir úıdiń ba­la­syndaı tatý-tátti ómir súrýde. Aq­tó­be­degi Dostyq úıi sonyń aıǵaǵy bolyp tabylady. Sońǵy jyldary Aqtóbe oblysyna jaqyn jáne alys shetelden kóship kelip jatqandar barshylyq. Alǵashynda Dostyq úıinde 16 etnomádenı birlestik ornalasady delinse, keıin taǵy 2 cheh jáne daǵystan etnomádenı birlestikteri de «otaý tigip», qasıetti uıany jy­lyta tústi. Biz ortalyq jetekshileriniń birqatarynyń lebizin usynǵandy jón kórdik.

DOSTYQ ÚII – YNTYMAQ ÚLGISI

Ǵalymjan NURYShEV, Aqtóbe memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory, halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy oblystyq uıymynyń tóraǵasy.

Bir otbasyndaı tatý-tátti ómir súrip jat­qan qazaqstandyqtarǵa ózge el qyzyǵa da, qyz­ǵana da qaraıdy. «Birlik bar jerde tirlik bar» degen qaǵıdaǵa súıengen elimizde ár ulttyń óz tarıhy men mádenıetin nası­hat­taýǵa múmkindik berilip, jaǵdaı jasalǵan. Osyǵan dálel – Dos­tyq úıi. Halyqtar arasyndaǵy dostyqty nasıhattap, ulttar arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa kóńil bólip, sarabdal saıasat usta­nyp otyr­ǵan Elbasyna alǵys aıtamyz. * * *

Pavel MAGLELI, Bolgar etnomádenı birlestiginiń jetekshisi.

Bizdiń birlestigimiz 1996 jyly qu­ryl­dy. Oblysta myńnan astam bolgar turady. Negizinen Alǵa aýdanynyń Bolgarka selosynda shoǵyrlanǵan. Qal­ǵan­­dary Áıteke bı, Mártók aýdany, Aqtóbe qalasynda turady. Dos­tyq úıinde barlyq ulttyń ókil­deri bas qosyp, aralasady. Lıngafon kabınetinde óz tilderimizdi, memlekettik tildi úırenemiz. Kompıýter sy­nyby da bar. Munda biz­diń bala­larymyz úıirmelerge qaty­sa­dy. Biz osyndaı birligi jarasqan Qazaq elinde turatynymyzdy maqtan etemiz. * * *

Daazı OMAROV, Daǵystan etnomádenı birlestiginiń jetekshisi.

 Bizdiń birlestiktiń ashylǵanyna jarty jyl ǵana boldy. Qujat boıynsha birlestik kuramynda 30-dan astam múshe bar. Árıne, oblysta daǵystandar kóp. Sondyqtan endi qatarymyzdyń kóbeıe túsetini anyq. О́zim 1973 jyldan bastap Qazaqstanda turamyn. Árıne, tarıhı otanymyz Daǵys­tan­men de baılanysyp turamyz, ol jaqta týys­tarymyz bar. Birlik pen kelisim bar jerde halyq ta tatý bolmaq. Qazaqstan – Otanymyz, biz Otanymyzdy kórkeıtýge kúsh jumsaımyz.

TATÝLYQ TINI

Shyǵys Qazaqstan oblysynda Dos­tyq úıi 1992 jyly qurylǵan. Bul Qazaqstan jerinde boı kótergen alǵash­qy Dostyq úıi bolatyn. Keıin shyǵysqazaqstandyqtardyń tá­ji­rıbesi eskerilip, Qazaqstan Prezıdenti Ákimshiliginiń usynysymen eli­mizdiń ózge oblystarynda da dostyq úıleri boı kótere bastady. Qazirgi tańda Shyǵys Qazaqstan ob­lysynda oblystyq jáne oblys qala­lary men aımaqtarynda 7 dostyq úıi, 82 etnomádenı birlestik jumys isteıdi. О́skemen qalasynda – 22, Semeıde – 14, Rıdderde – 11, Kýrchatovta – 3, Abaı aýdanynda – 1, Besqaraǵaı aýda­nynda – 1, Borodýlıha aýdanynda – 6, Glýbokoe aýdanynda – 4, Jarma aýda­nynda – 3, Zaısan aýdanynda – 2, Zyrıan aýda­nyn­da – 6, Shemonaıha aý­danynda 9 etno­mádenı birlestik ju­mys isteıdi. Sol jaǵalaýdaǵy etnografııalyq keshende, 37 ga aýmaqty alyp jatqan alań­da etnomádenı birlestikterdiń 16 dástúrli úıi boı kóterdi. 2010 jyldyń 6 qyrkúıeginde elimizde teńdesi joq ózgeshe etnoaýyldyń birinshi mártebeli qonaǵy Qazaqstan Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev boldy. Ártúrli etnos ókilderi Memleket basshysyn ózderiniń bar sán-saltanatymen, án-bılerimen, as­qan qoshemetterimen qarsy aldy. Etnomádenı birlestikteriniń ókilderi Qa­zaq­standa tatýlyq pen beıbitshilik tini ornyǵyp, osynda meken etetin barlyq etnostardyń kóp ǵasyrlyq salt-dás­túrleri men mádenıetiniń saq­talýy men jandanýyna ólsheýsiz úles qosqany úshin Prezıdentke sheksiz al­ǵystaryn jetkizdi.

BAÝYRLASTYQ BASTAÝY

Qostanaı oblystyq Dostyq úıi 2006 jyl­dyń 7 qyrkúıeginde ashyldy. Bul kúni qosta­naı­lyq etnomádenı ortalyqtar ókilderin qonys toılarymen quttyqtaý úshin Elbasy N. Nazarbaev Dostyq úıine arnaıy atbasyn tiredi. Prezıdent etnomádenı birlestikter jetekshilerimen kezdesip, Qostanaı oblysynda Dostyq úıiniń negizi qalanýyna kúsh salǵan oblys ákimi jumysyna joǵary baǵa berdi. Ámbebap arhıtektýralyq ǵımarattyń jal­py aýmaǵy 1024 sharshy metrdi alyp jatyr. Dostyq úıi óziniń shańyraǵynyń astyna 16 etnomádenı birlestikti shoǵyrlandyryp otyr. Etnomádenı birlestikter – qoǵamdyq uıym­dar. Sondyqtan, árbir etnomádenı birlestik bar­lyq qajetti qural-jabdyqtarmen jabdyq­talǵan arnaıy kabınettermen qamtamasyz etilgen. Dostyq úıi 9 jeksenbilik mekteptiń jumys isteýine de jan-jaqty jaǵdaı jasap otyr. Bul mektepterde 300-ge tarta adam dáris alady. Olar ózderiniń ana tilderimen qosa, memlekettik tildi de meńgerýde. Etnomádenı birlestikterdiń quzyrynda 116 oryndyq májilis zaly men aıshyqty kórme zaly bar. Máselen, kórme zalynda oblystyń qalalary men aýdandarynan kelgen jas qylqalam ıeleri men fotograftardyń kórmeleri uıymdastyrylady. Oblystyq Dostyq úıiniń negizgi qyzmeti Qazaqstan halqy Assambleıasy strategııasyn júzege asyrýǵa, túrli memlekettik baǵdar­lamalardy oryndaýǵa baǵyttalǵan. Olardyń eń negizgileri – mádenı-rýhanı keńistikti qazaq­standyq patrıotızm rýhy, qazaq ultynyń mádenıeti men memlekettik tili negizinde baıytý, oblystaǵy túrli etnostardyń salt-dástúrlerin, mádenıetin, tilin saqtap, da­mytýǵa birlese kúsh salý. Biz tómende túrli etnos ókilderiniń oblys­ta­ǵy Dostyq úıi týrasyndaǵy pikirlerin usy­nyp otyrmyz.

Iýrıı IVLEV, Qostanaı oblystyq Orys qoǵamynyń tóraǵasy.

Qostanaı oblystyq Dos­tyq úıi Qazaqstan halqy As­sam­bleıasymen birlesip, Qa­zaq­stan halqy Assambleıasy strategııa­synda kózdelgen maq­sat-mindet­terdi júzege asyrýǵa kúsh salyp keledi. Dostyq úıi 16 ult­tyq-mádenı orta­lyq­ty biriktiredi. Onyń basty memlekettik mıssııasy bar. Ol – ultara­lyq kelisimdi odan ári damytý, túrli etnos ókilderiniń má­de­nıetine degen qur­metti qalyp­tas­­tyrý, el­degi beı­bit­shilik pen dos­tyq­ty saqtaý.

Romýalda GISEVICh , Qostanaı oblystyq «Nadeıa»  polıak etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy.

 Dostyq úıi oblystaǵy etnomádenı birlestikter ókilderi úshin shyn mánisindegi týǵan úıge aınaldy. Bul jerde biz ózimizdiń kókeıimizde júrgen barlyq mádenı is-sharalarymyz ben josparlarymyzdy júzege asyra alamyz. Dostyq úıinde jeksenbilik mektep bar. Munda barlyq qyzmetkerlerge ádistemelik jáne tájirıbelik turǵyda úlken kómek kórsetiledi. Bolashaqta mundaı ıgi ister óz jalǵasyn tabady degen senimdemin.

BEIBITShILIK – BASTY BAILYǴYMYZ

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń bıylǵy «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda birlik pen tirlikke úndegen ósıeti óte kóp. «Yrys – yntymaqqa jolyǵa­dy, dáýlet – birlikpen tolyǵady». «Kóptildi jáne kópkonfessııaly qoǵamdaǵy beıbitshilik pen kelisim bul sizder men bizdiń eńbegimiz, qurmetti qazaqstandyqtar». «Aldymyzda atqarylar qyrýar ister bar. Bul jolda bizdiń basty qundylyǵymyz – berekeli birligimiz. Men aýyzbirshilikten aınymaıtyn aqjúrek jurtymnyń qýatty ultqa, shýaqty ulysqa aınalaryna kámil senemin. Halqymyzda «Baq bererde elge yrys qonady, ustanǵan joly durys bolady» degen danalyq sóz bar», – dep aǵynan jarylady Elbasymyz. Aıtsa aıtqandaı, 130 ult pen ulys mekendeıtin keń-baıtaq elimizde shynaıy tatýlyq pen dostyq ornyqqan. Osy oraıda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń atqaryp otyrǵan jumysy ushan-teńiz ekenin de tilge tıek etkenimiz jón. Ulysymyzdyń uıytqysy sanala­tyn ońtústik óńiriniń jurtshylyǵy da bir ata-ananyń balasyndaı tatý-tátti ǵu­myr keshýde. Bir-birimen qyz aly­syp, qyz berisip, quda-qudandaly bo­lyp júr­gen jaǵdaıy da bar. Qaımaǵy bu­zyl­maǵan halqymyzdyń ádet-ǵurpy men salt-dástúrin syılap, qurmettep júrgen barsha ult pen ulystyń ókil­derine alǵystan basqa aıtarymyz joq. О́rkenıetti 50 eldiń qataryna ený­di basty maqsat-murat tutqan egemen eli­mizdiń úshinshi qalasy sanala­tyn shy­raıly Shymkent shaharynda da basty baılyǵymyz – beıbitshilik pen kelisimge basa kóńil bólinip keledi. Daýylpaz aqyn Sáken Seıfýl­lınniń esimin ıelengen Dostyq úıi Ońtústik Qazaqstan oblysyn mekendeıtin barlyq ulttar men ulystardyń basyn biriktiretin rýhanı kıeli orda ispettes. Qa­zirgi tańda 20 oblystyq etnomádenı orta­lyq jáne olardyń 48 fılıaly jumys isteıdi. Olardyń birazy­nyń bas­shylyǵy osynda orna­las­qan. Halyq dos­tyǵyn nyǵaıtýdy basty maqsat etken bul orta­lyqtar­dyń jumys jos­parlary aýqymdy. Má­de­nı-kóp­shilik is-shara­lar men ult­tyq merekelerdi birge ótkizý ıgi dástúrge aı­nal­ǵan. Ási­rese, Qazaq­stan hal­qy­nyń birligi kúni erekshe toılanady. Qazaq pen ózbektiń «Naý­ryz meıramy» men «Ho­sıl baıramı», orystyń «Maslenısa», «Medovyı spas», tatardyń «Sabantýı», «Chak-chak baıramı», uı­ǵyrdyń «Ýzým sáı­lısı», grek­tiń «Pasha», ev­reıdiń «Rosh-a-Sha­na», «Pesah», che­shen­­der­diń «Nena mot», polıak­tardyń «Volkanot», «Rojdestvo», koreı­lerdiń shyǵys kún­tizbesi boıynsha Jańa jyly, taǵy basqa da túrli merekeler shym­kenttikterge shat-shady­man qýa­nysh syılaýda. Sonymen qatar, etnos­tar­dyń birlesken halyq­aralyq «Qazaq roman­sıadasy», «Igraı, garmon!». «Ofarın», «Askııachılar» sııaqty óner saıystary, festıvalderi ótkizilip tu­ra­dy. Etnomádenı or­ta­lyqtardyń bári oblys pen qala deńgeıinde ótetin barlyq resmı is-sharalarǵa belsendi qatysady. Sonymen qa­tar ortalyq kórkem­óner­pazdary áskerı bó­lim­sheler, qarttar, mú­ge­dekter, balalar úı­lerine jıi baryp, qyzǵylyqty konsertter qoıyp turady. Dostyq úıinde san-alýan úıirmeler, jeksenbilik mektepter, kórkemónerpazdar ujym­dary ju­mys isteıdi. Onda án-bı úıretip qana qoımas­tan, ózderiniń ana tilimen qosa memlekettik tildi meńgerýge de barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Búginde halyqtar dostyǵy úıinde – 14, sonyń ishinde 6 jaýapty qyzmetker jumys isteıdi. Biz ótkizetin ıgilikti is-sharalary­myz­dyń bárin oblys ákimimen, Ońtústik Qazaq­stan oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıa­sy­men, oblystyq ishki saıasat basqarmasymen kelise otyryp júrgizemiz. Oblys bas­shy­sy As­qar Myrzahmetovtiń tikeleı qol­daýy­men «Kó­ńil­di tapqyrlar klýbynyń» ob­lys­tyq, aımaq­tyq, respýblıkalyq jarys­taryn ótkizip júr­miz. Asqar Isabekuly endi 2000 sharshy metr ǵımaratymyzdyń janynan qosymsha qurylys salý úshin qomaqty qarjy bólip otyr. Qala ákimi Arman Jetpisbaevtyń KTK kýbogin ót­kizýi de jaqsy dástúrge aınalǵan. Biz de jumysymyzdy barynsha jandan­dyryp, basty baılyǵymyz – halyqtar dos­tyǵy, beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaı­týǵa súbeli úles qosa beretin bolamyz.

Aıdynǵalı SYDYQOV, S.Seıfýllın atyndaǵy Dostyq úıiniń dırektory.

Ońtústik Qazaqstan oblysy.

KELISIM DIŃGEGI

Soltústik Qazaqstan oblysynyń jergilikti memlekettik organdary, oblystyq Qazaq­stan halqy Assambleıasy men etnomádenı birlestikter óńirdegi etnosaralyq birlik pen kelisimdi saqtaý men nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosýda. Oblystaǵy Dostyq úıinde 22 etnomádenı birlestik pen «Assambleıa» korporatıvtik qory ornalasqan. Jalpy aýmaǵy 1079,9 sharshy metrdi alyp jatqan Dostyq úıinde 154 adamǵa arnalǵan akt zaly men májilis zaly bar. Kóp fýnksııaly bul ǵımaratta etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi saqtaý men el ishindegi turaqtylyqty ny­ǵaı­tý, Qazaqstanda turatyn barlyq azamat­tar­ǵa ortaq tarıhı-mádenı qundylyqtar men muralardy, mádenıet pen salt-dástúrdi saq­taý baǵytynda aýqymdy jumystar at­qarylýda. Dostyq úıinde kórmeler, til úırený úıir­meleri turaqty túrde jumys isteıdi. Ár­túrli festıvalder, baıqaýlar uıymdastyrylady. Búgingi kúnge deıin oblystyń kóptegen aýdandarynda aýqymdy is-sharalar men jobalar júzege asyryldy. Solardyń qataryna «Soltústik Qazaqstan oblysyn mekendeıtin etnostardyń dástúrleri men salttary» atty elektrondy nusqasy bar kitapty jatqyzýǵa bolady. Oblys aýdandaryndaǵy etnomádenı birlestikterdi qoldaý baǵytynda da biraz ju­mystardyń basy qaıyrylǵan. Olar óńirler­degi kúrdeli áleýmettik máselelerdi ońtaı­lan­dyrýdy, jastarmen jumysty janda­n­dyrýdy, memlekettik tildi damytýdy, salt-dástúrlerdi saqtaýdy kózdeıdi. «Etnoaýyl-Imantaý» jobasy júzege asyrylyp, ol qo­ǵam men memlekettik organdardyń nazaryna usynyldy. Quny 100 mln. teńgeni quraıtyn bul joba aǵartýshylyq-ımmıdjdik jáne ta­nymdyq týrıstik baǵytty damytýdy bas­shy­lyqqa alǵan. Búginde «Qambar-Ata», «Usta» sekildi birqatar jobalardy júzege asyrý jolǵa qoıylǵan. «Namys» fılosofııalyq-ádistemelik klýby men «Jas urpaq» jastar qanaty da oblystaǵy etnomádenı birlestikter jumystaryn jandandyrýǵa yqpal etýde. Bıylǵy jyldyń maýsym aıynda Petropavl qalasynda aýyldyq etnomádenı bir­les­tikterdiń oblystyq baıqaýy ótti. «Bir el – bir taǵdyr» degen ataýmen ótken bul shara Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı uıymdastyryldy. 6 shilde – Astana kúni osy baıqaýdyń jeńim­pazdaryn marapattaý, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń alǵys hattaryn tapsyrý rásimi ótti. Baıqaýdyń qorytyndysynda Tı­mırıazev, Aqjar jáne Aıyrtaý aýdan­darynyń etnomádenı birlestikteri jeńiske jetti. Shara jeńimpazdaryna taǵaıyndalǵan 200 myń teńge korporatıvtik qor qarajatynan bólindi. Búginde oblysta etnostardy jumyldyrý men olardyń arasyndaǵy kelisimdi nyǵaıtý baǵytynda birqatar joba-bastamalar qolǵa alynýda. Bıylǵy jyldyń maýsym aıynda oblystyq «Salt-Dástúr» festıvaliniń birinshi kezeńiniń ótkizilýi – osynyń aıǵaǵy. Bul shara aıasynda jergilikti jerlerdegi etno­mádenı birlestikterge oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy men «Assambleıa» korporatıvtik qory tarapynan tájirıbelik jáne ádistemelik qoldaý-kómek kórsetildi. __________________________

Aıqarma bettiń materıaldaryn uıymdastyrǵan Láıla EDILQYZY.