Árıne bul kásipkerler úshin úlken qýanysh ekeni sózsiz. Onyń ústine Elbasy zańǵa engizilgen ózgeristerdi kásipkerlikpen shuǵyldanatyndarǵa jan-jaqty túsindirýdi tapsyrdy. Endigi ýaqytta kez kelgen kásipker engizilip jatqan ózgeristerden habardar bolýy tıis.
Jańadan engizilgen ózgerister boıynsha aıyppuldardyń, ústeme paıyzdardyń ornyna kásipkerlerge aldymen eskertýler jasalady. Bul biraz qıyndyqtardy sheshetini anyq. Osy maqsatta elimizdegi kásipkerlik qyzmetti retteý júıesi qaıta qaraldy. Sóıtip 14 kodeks pen 109 zańǵa shamamen 1000-ǵa tarta túzetý engizilmek.
Mysaly, bıznes úshin áli kúnge deıin eń ózekti máselelerdiń biri kommersııalyq maqsatta jer alý máselesi bolyp tabylady. Bul jaıynda kásipkerlerdiń ózderi kezdesýlerde neshe márte aıtqan bolatyn. Endi jer ýchaskelerin berý úderisiniń ashyqtyǵy zańnamalyq deńgeıde qamtamasyz etiledi. Jergilikti atqarýshy organdar jer teliminiń ornalasqan tusy, onda salynyp jatqan qurylys obektisi jáne satyp alýshy týraly aqparatty ózderiniń ınternet-resýrstary men BAQ-tarda jarııalaýǵa mindetti. Mundaı aqparat jerdi qandaı maqsatpen satyp alǵanyn bilýge múmkindik beredi. Shynymen shaǵyn nemese orta bıznes obektisin salý úshin be? Álde qaıta satý úshin be? Osy tektes saýaldardyń basy ashylady. Bul ózgeris osy saladaǵy kóptegen máselelerdi shesheri sózsiz.
Aýksıondar ótkizý boıynsha ákimdikterdiń mindeti zańdy túrde bekitildi. Shara merziminiń qysqa bolýy jemqorlyq táýekelderdi barynsha azaıtady. Meniń oıymsha, bul jer ýchaskesin alýdyń ádil tásilderiniń biri.
Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business» reıtınginde Qazaqstannyń pozısııasyn jaqsartý da zańǵa engizilgen. Qabyldanǵan zań kásipkerlik belsendilikti arttyrýdyń qýatty quraly bolatynyna senimdimin.
Jańa zańda iriktep tekserýdi profılaktıkalyq baqylaýǵa aýystyrý, baqylaý fýnksııalaryn 30%-ǵa qysqartý bastamasy qabyldandy. Bul bıznes qaýymdastyq úshin mańyzdy máselelerdiń biri bolǵanyn eskersek, óte úlken mańyzǵa ıe. Áıtpese bitpeıtin tekserýler kásipkerlerdiń yǵyryn shyǵaryp jiberedi. Al profılaktıkalyq baqylaý olarǵa kóptegen máselelerdiń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde 114 baqylaýdyń 20-sy alynyp tastalady. Kásipkerlerdi tekserý kezinde qoıylatyn 30 497 talaptyń 17 654-i qysqartylatyn boldy. Bul rette tek sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptar 85%-ǵa, órt qaýipsizdigi salasyndaǵy talaptar 72%-ǵa azaıdy.
Sondaı-aq kásipkerlik sýbektisine baryp, arnaıy tártippen jáne kásiptik baqylaý arqyly ótkiziletin tekserý ýaqyty 30 jumys kúninen 15 jumys kúnine deıin, al jospardan tys tekserý ýaqyty 30-dan 10 jumys kúnine deıin qysqartyldy.
Jalpy, 2016-2017 jyldary bızneske salynatyn ákimshilik júktemeni azaıtý boıynsha aýqymdy jumys júrgizildi. 2017 jylǵy jeltoqsanda Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske ózgerister engizildi, bızneske qatysty erejelerdiń 78%-y qaıta qaraldy. Bul elimizde kásipkerlikti órkendetýge jasalyp otyrǵan tamasha múmkindik.
Bolat PALYMBETOV,
Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil
