Oral qalalyq zıratyndaǵy «Qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan» eskertkish janynda ótken eske alý sharasyna Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov, Oral qalasynyń ákimi Murat Muqaev, ardagerler, qoǵamdyq birlestikter men jastar uıymdarynyń ókilderi, qatysty. Jazyqsyz jala jabylyp, qyrshyn ketken arystardyń arýaǵyna duǵa oqyldy.
Osy kúni Oral qalasynyń ár jerinde – Munaıshylar gúlbaǵyndaǵy saıası qurbandar alleıasyndaǵy eskertkishke, sondaı-aq Alash qozǵalysynyń jetekshisi Jahansha Dosmuhamedov eskertkishine, saıası qýǵyn-súrgin qurbandary Eset Toqsanov, Maksım Amosov, Shahzada Qarataevaǵa ornatylǵan eskertkish taqtalarǵa gúl shoǵy qoıylyp, eske alý jıyndary ótti. Oraldaǵy koreı dıasporasy «Qazaq halqyna myń alǵys» eskertkishine jınalyp, el basyna kún týǵan zulmat kúnderin eske aldy.
Bul kúni Qaratóbe aýdanynda «Qaratóbe sıezi – Alash tarıhnamasynyń negizi» taqyrybynda oblystyq ǵylymı konferensııa ótti. Jıynǵa qatysýshylar 1918 jyly Alash zııalylarynyń basyn qosqan «Qaratóbe sıezi» ótken tarıhı orynǵa ornatylǵan eskertkishke gúldeste qoıyp, avtonomııa jolynda qurban bolǵan arystardy bir mınýt únsizdikpen eske aldy.
Dál osyndaı shara Qaztalov aýdanynyń Jalpaqtal aýylyndaǵy ortalyq saıabaqta – «Qazaq halqyn qorǵaýshylar odaǵy. Jalpaqtal jasyryn jastar uıymy» atty eskertkish janynda ótti. 1940-1941 jyldary órimdeı jastardan, stýdentterden qurylǵan top qazaq halqyn otarlyq ezgiden, bodandyq buǵaýdan qutqarmaq bolyp áreket etken edi. Top basshysy Ǵubaıdolla Ánesov atý jazasyna kesilse, qalǵan 13 múshesi túrli jyldarǵa túrmege aıdaldy, kóbi sol saparynan oralmady.
Otyzynshy jyldardyń oıranyn ásirese Kúnbatys Alashordanyń astanasy bolǵan Jympıty turǵyndary jaqsy biledi. Bul kúni Jympıtydaǵy Alash saıabaǵynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine arnalǵan shara ótti. Jympıty halyq teatry Alashorda qaıratkerleriniń jankeshtiligin baıandaıtyn «Men jastarǵa senemin!» atty teatrlandyrylǵan qoıylym kórsetti.
Tarıhshylar Sovet Odaǵynda 1921-1953 jyldar aralyǵynda 42,6 mln adam repressııaǵa ushyraǵanyn aıtady. Qazaqstanda 1927-1953 jyldar aralyǵynda 103 myń adam jazalanyp, 25 myń adam atylǵan. Batys Qazaqstan oblystyq muraǵattar basqarmasy daıyndaǵan «Azaly kitap» derekteri boıynsha Aq Jaıyq óńirinde 1937 jyly 853 adam repressııaǵa ushyrap, onyń 335-i atylǵan. 1938 jyly 936 adam tutqyndalyp, 690-y atylǵan.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
Sýretti túsirgen Temirbolat TOQMÁMBETOV
