ULT UIYTQYSY BOLǴAN О́NER ORDASY

Qabyrǵaly qazaq degen halyqtyń ata-babasynan, aqyldy anasynan qalǵan qasıetti jerdi bereke-bir­likke uıyp, túbimiz bir dep meken etip kele jatqan kóne etnostardyń biri uıǵyr jurty. Osy jurttyń búkil rýhanııaty­nyń altyn dińgegi sana­latyn kıeli shańyraǵy, HH ǵasyrdyń aıtýly kompozıtory KSRO halyq ártisi Qudys Qoja­mııarov atyndaǵy memleket­tik uıǵyr mýzykalyq kome­dııalyq teatry der edik. Bul óner ujymynyń quryl­ǵanyna da 75 jyl bolypty. Bir zamandary “...teatr degen nárse – ermek emes, kóńil kó­terýde emes, ol – úlgi, ol – tárbıe, óner orny” degen eken Alash arys­tarynyń biregeıi Mirjaqyp Dý­latov. Osyndaı úlgi-ónege, tár­bıe ortalyǵy bolyp kele jatqan teatr­dyń dırektory, talantty kompo­zıtor Ádil JANBAQIEVTY mereı­toıǵa oraı áńgimege tartqan edik. – Iá, teatrdyń ulttyń damýynda, ósip-órkendeýinde alatyn orny, beretin taǵylymy mol ekeni belgili. Siz Mir­jaqyp Dýlatovtyń ataly sózin mysalǵa keltirdińiz. Osy sát meniń oıyma uly qalamger Muhtar Áýezovtiń “Kórkem óner bizdiń ishki dúnıemizge, jan júıe­mizge áser etip, adamdyq qalpymyzdy tárbıeleıdi” degen ádemi baılamy oıy­ma oralyp otyr. Ulylar sóziniń as­taryn­da úlken shyndyq jatqany ras. Qoǵam ózgerip, zaman qansha jerden jańarǵanmen óner óziniń altyn arqaýyn eshqashanda úzgen emes. О́z dáýiriniń beı­ne­sin ótken kezeńdermen jalǵas­tyryp, keler kúnge umtyla beredi. Ǵasyr­lar qupııasyn izdeýshisi tabylsa, búgip qalmaı san qyryn, alýan syryn aldyńa jaıatyn da óner men ádebıet. Men buǵan dálel, dáıek keltirsem, áń­gime jelisi uzap keter. Uıǵyr halqynyń qazaq topyraǵyndaǵy rýhanı mekeni sanalatyn bizdiń teatr ótken ǵasyrdyń otyzynshy jyldary shańyraq kótergen eken. – Sol bir oırandy jyldarda otaý tikken teatrdyń ótken joly, kemeldený kezeńi týraly da aıta ketseńiz. – Alǵashqy qoıylymdaryn shaǵyn pesalardan bastap, birte-birte kúrdeli týyndylar qoıyp, qanat jaıyp kele jatqanda ekinshi dúnıejúzilik soǵys basta­lyp, teatr ujymy tyl eńbekker­leriniń jigerin janyp, rýhyn kóterý úshin el ishine baryp, biraz jyl qyzmet kórsetti. Qazaq jerin meken etken ult­tar qashanda dostyq­ty tý etip, ynty­maqty ómir súrip keledi ǵoı. Bizdiń óner ujymy­nyń qalyp­tasýyna da sol dostyq úlken kómek jasaý­da. Sonyń arqasynda aby­roıy­myz asyp, bedelimiz kóterilý ústinde. Joǵaryda aıtqa­nym­daı, shaǵyn pesalar­dan teatrdyń alǵash­qy qadamy qalyp­tassa, ol birte-birte súıekti dra­ma­larǵa ulasty. Tórtkúl dúnıege aty máshhúr Shekspır, Gogol, Goldon, Moler, Pogodın, M.Áýezov, K.Iаshen, S.Muhanov, A.Kahar, Ý.Gadjıbekov, A.Sa­dyrov, M.Zulpıqarov jáne taǵy basqa­lar­dyń dramalyq dúnıeleri ár qyrynan sahnaǵa qoıyldy. Osyndaı keleli eńbekter­di ánmen kirgizip, bımen órnekteýde kom­pozı­torlar Q.Qoja­mııarov, G.Dýǵashev, I.Má­­simov, M.Kı­bırov, I.Isaev, Sh.Sháı­­­­­mer­­denov jáne basqalar óz úlesin qossa, aıtýly rejıs­serler A.Ibragımov, V.Azımov, A.Is­maılov, Á.Mámbetov, B.Omarov, Q.Jet­pis­baev, S.Bashoıan sekil­di rejısserler óristi ónerdiń ajaryn kirgizdi. Dramalyq dúnıeni jurtqa jet­kizetin ártisterdiń sheberligi men talan­ty desek, ulttyq ónerdiń qaz-qaz turyp, odan keıin qabyrǵasynyń qa­taıýy­na, irgesiniń bekýine, abyroıynyń asýyna, márte­besiniń bıikteýine erekshe úles qosqan óner jul­dyz­darynyń qatarynda Qazaq­stannyń ha­lyq ártisteri A.Sha­mıev, S.Sat­tarov, M.Semıatova, M.Bakıev, R.Ilahýnova, M.Ahmadıev, N.Mametova, A.Aısaev, taǵy basqalar júrdi. Kóbi qazir de sahna tórinde, jurt nazarynda. Teatrymyz 1965 jylǵa deıin uıǵyr-mýzykalyq drama teatry delinip kelse, odan bergi kezeńde memlekettik mýzy­ka­lyq komedııalyq teatry atalynady. 2005 uly kompozıtor Qudys Qoja­mııarovtyń aty berildi. – Ádil Mahemetuly, teatrlaryńyzda birneshe shyǵarmashylyq uıymdar qatar qyzmet etip keledi eken... – Suraǵyńyzdyń tórkinin túsindim. Bul ýaqyt talaby. Kórkem sóz ónerin án-bımen ushtastyrý maqsatynda drama­lyq trýppa, halyqaralyq festıval­derdiń laýreaty ataǵyna áldeneshe ret ıe bolǵan folk­lor­lyq “Nava”, vokal­dyq-horeografııalyq “Sada”, horeo­grafııalyq “Rýhsara” an­sambl­deri bar. Bul ansambl­der qazir qalyń jurtshy­­lyqqa óz óner­lerin kórsetip, erekshe iltıpatqa bólenip júr. Bizdiń óner ordamyz otandyq jáne álemdik teatrlar festıvaline de qatysyp, jaqsy jaǵy­nan kórinip kele jatqanyn da aıta ketsem deımin. 1997 jyly halyq­aralyq teatrlar festıvali Kaırde ótkende bizdiń ujym qatysyp, jaqsy jaǵynan tanyldy. Odan keıingi jyldary Vengrııa, Túrkııa, Qytaı, Shveısarııa, Anglııa, AQSh sııaqty elderde bolǵan óner jary­synda da óz qarymy­myzdy kórsettik. 2003 jyly qazaqtyń jaýyn­ger aqyny Mahambet О́temis­ulynyń mereıtoıy qarsańynda kórnekti jazýshy Ákim Tarazıge ótinishpen shyǵyp, “Mahambet” atty drama jazdyryp, sony sahnaǵa shyǵarǵan edik. Bul qun­dy dúnıe otandyq teatrlar arasynda ótken on birinshi festı­valde eki nomınasııany qanjyǵaǵa baılady. Onyń birinshisi – dramany bezendir­gen P.Ibragımov pen áıel beınesin shyǵarǵan Á.Úsenova laýreat atandy. Taǵy bir aıtaıyn degenim, bizdiń teatrdyń ǵımaraty biraz jyldar boıy jóndeý kórmeı kel­gen edi. 2002 jyly teatr úıi ıne-jipten shyq­qandaı jańaryp, onyń ashylýyna Elbasymyz Nursultan Nazarbaev qatysyp, aq tilegin bildirdi. Shyny kerek, Qazaqstan­daǵy ózge ulttar sekildi biz de mem­le­ketimizdiń shara­patyna bólenip, árkez materıaldyq moraldyq jaǵynan qamqorlyqqa kenelip kele jatyrmyz. – Qazir qandaı qoıylymdardy jurtshylyqqa usynyp otyrsyzdar? Mereıtoı qarsańynda jańa dúnıe­lerdi sahnaǵa shyǵardyńyzdar ma? – Bul arada qoıylymdardy mysalǵa keltirip, taratyp aıtar bolsam, qoıylǵan eńbekter az emes. Solardyń biri – aqyn I.Saparbaı­dyń “Syǵan serenadasy” atty mýzy­ka­lyq dramasy der edim. Bul týyn­dyny uıǵyr tiline aqyn A.Dýlıatov aýdarǵan edi. Sony­men qatar, J.Ası­mov pen A.Sa­dyrovtyń “Anarhan”, I.Sattarov pen V.Dıa­kovtyń “Ǵarıp pen Sanam”, Á.Ashırov pen Q.Ab­dýra­sýlov­tyń “Idıqýt” tarıhı dra­ma­syn, Á.Áh­mátovtyń “Afrıkalyq kúıeý bala” M.Zýl­pıqarovtyń “Lýtpýlla”, Ý.Gad­jı­bekovtiń “Arshın mal alan”, H.Ǵýlamnyń “Aman­nısa­han” sııaqty týyn­dylarymen qatar Shekspırdiń “Korol Lıri” de bar. Bularǵa qosa drama­lyq trýppa men ansamblder ózderiniń reper­týarlaryn tyń dúnıelermen tolyqtyryp, jańa án-bılerdi árlep, zaman talabyna jaýap beretindeı etip jasady. Jalpy, teatrymyzdyń qaryshtap damýyna burynǵy dırektorymyz, qazirgi Parlament Májilisiniń depýtaty Murat Ahmadıevtiń qosyp kele jatqan úlesin men erekshe atap ótkim keledi. Bereke-birlikke uıyǵan teatrdyń ataqty tulǵa­larynan bastap, qarapaıym qyzmet­kerine deıin bir maqsat, bir nıetke uıys­qan, uıymdasqan. Men muny shyn iltı­patpen erekshe atap aıta ketýdi paryz sanaı­myn. О́ner ordasynyń búgingideı bıikke kóteri­­lýine ózderiniń aıtýly úle­sin qosyp júrgen, dramalyq shyǵarma­lardy kórkem­dik deńgeıge kóterip, kórer­menniń kóz­­aıy­my­na aınaldyryp kele jatqan bas re­jıs­ser Iа.Shamıev pen mý­zy­ka­lyq jaǵy­nan ajaryn kirgizip, jurt­tyń alǵy­syna bólengen kompozıtor A.Jam­baqıev eńbek­terin de erekshe atap ótkim keledi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Súleımen MÁMET.