Al bala jalǵyz qalady. Zerikken balanyń zeıini nege aýady? Árıne, úıdegi Wi-Fi jelisine qosýly smart teledıdar, planshet nemese smartfondarǵa aýady. Zerek bolsa da zerdesine ertegi keıipkerlerin, ańyz-ápsanalardyń oramdy oqıǵalaryn toqıtyn, jumbaq jasyryp, jańyltpash jattatqyzatyn ájeler sırek. Aızere kóp bolsa da, anyq Zere joq. Árıne, ár zamannyń óz ájesi bar. Soǵan qaraı jańa býynnyń da tynysy, úni ózgere bermek.
HHI ǵasyr jetkinshekteriniń jadyn jaýlap alǵan sıqyrdyń biri ınternettiń ıirimine tartatyn vaındar deýge bolady. Vaın – ómirdiń keıbir sátterin kórsetetin, 2 sekýndtan 20 sekýndqa deıin ǵana sozylatyn qysqa rolıkter. Vaın ataýynyń shyǵý tórkini áý basta Vine baǵdarlamasymen jarııalanatyn, uzaqtyǵy 6 sekýndqa deıingi rolıkter bolatyn. Álbette, kópshiligi vaındy áleýmettik jelilerge salatyn kez kelgen ıýmorlyq shoýlarmen shatastyrady. Munyń tabıǵaty ázil-syqaq qoıylymynan sál basqashalaý. Degenmen, kez kelgen vıdeony túsirip, áleýmettik jelilerde jarııalaı bergenimen vaıner atana qoıý da ekitalaı. Al «Vine» mobıldik qosymshasyn biraz jyl buryn Twitter kompanııasy satyp alǵan bolatyn.
Qazir ásirese YouTube segmentinde eń tanymal vaınerlerdiń bar ekeni belgili. Keıbirinde júz myńdaǵan jazylýshylar kezdesedi. Bul tarapta eń bastysy vaınerdiń taqyrypty qoǵamnyń qabyldaýyna uǵynyqty jetkizýi bolsa kerek. Sondaı-aq ádemi ázilmen ádiptelip turýy tıis. Bul vaınerdiń sheberligi men oılaý júıesiniń erkindigine tikeleı táýeldi. Árıne, pikirler ár alýan. Ázil-qaljyńdy qabyldaý da ártúrli. Soǵan oraı vaınerlerdi túsiný de adamdardyń minez-qulqyna, tabıǵatyna baılanysty qubylyp turatyny túsinikti.
«Sońǵy moda, sońǵy moda – osylar, shyn modashy kóz jumyp tez qosylar» dep aqyn Amanjan Jaqyp aǵamyz aıtqandaı, trend tuǵyryna shyqqan tosyn dúnıelerdi tartý-taralǵydaı tez qabyldap alatynymyz bar. Búginde bul vaınǵa ynta-yqylasymen úńilip otyratyn balalar bárimizdi tańǵaldyryp júrgeni jasyryn emes. Tipti sábılerdiń baldyrǵan saýsaqtarymen sensor ekrandy árli-berli jyljytyp, jaqsy kóretin dúnıesin taýyp alǵanyna nemese pýlt tetikterin basyp qajetti vaındaryn qoıyp alǵanyna tap bir aqparattyq tehnologııany jetik meńgerip shyqqan kánigi maman atanǵandaı qýanamyz. Iá, biraq bul balanyń sıfrly dáýirge táı-táı basqan qadamy bolǵanymen, onyń shyrmaýynan shyǵa almaı shuqshıyp otyryp qalatyny shynymen alańdatady. О́ıtkeni vaınshyl bala ózgelerdi kórmeıdi, estimeıdi, julqylap júrip áreń degende betin «beri» qaratyp alasyz. Bul qandaı sıqyr, qandaı kúsh?!.. Buǵan psıhologtar ne deıdi? Áke-sheshe bir ýaq osyǵan da bas qatyrýy qajet syqyldy.
Sondaı-aq qazir qazaqstandyq búldirshinder arasynda keńinen tanymal vaıner balalar da kezdesedi. Bir kezderi toı-tomalaqta eresektershe shash úlgisin qoıyp, áýelete án aıtyp, eki ıyǵyn julyp jep bı bıleıtin búldirshinder túrli oıǵa qaldyratyn. Árkimniń tańdaýy, erki bolǵanymen, baldáýren balalyqtyń tabys taýyp, tez eseıýine de eresekter tarapynan bir tyıym kerek pe deıtinbiz. Búgingi vaıner balalardyń vıdeolaryn kórgende de aldymen osy oı botalaıdy. О́ıtkeni ata-ananyń aıaly alaqanynyń bar jylýyn sezinip ósýi tıis búldirshinniń kamera aldynda bet-aýzyn boıap, sheshesiniń nemese ápkesiniń kıimin kıip áldebir obrazdy keıipteýi, turmystyq taqyryptarǵa túren salýy kirshiksiz bala álemine jaraspaıtyn qylyq. Bul qanshama solqyldaǵan shybyqtaı jelkildep ósip kele jatqan ózi quralpy baldyrǵandarǵa da burys tárbıe beredi, qısyq minez qalyptaıdy.
Dese de, ınternet ıirimderinen azdy-kópti baıqaǵanymyzdaı, vaındy túsirý belgili bir deńgeıde shyǵarmashylyq izdenisti qajet etedi. Iаǵnı bul úrdisti shilı teriske shyǵarýdyń da qajeti joq. Sebebi ár janrda ulttyq ónim bolýy kerek. Bul ulttyq ımmýnıtetti túzedi. Máselen, qazaqstandyq balalar vaıny bolmasa, olar sheteldik vaındardy tamashalaı bastaıdy. Bul óz kezeginde bolmys-bitimi bólek elderdiń tárbıesin de sińiredi. Sondyqtan mektep vaınyn damytýǵa, ásirese ana tilimizdegi jarasymdy balalar vaınyn túsirýge barlyq oqýshylar saraıy men balalardy damytý ortalyqtary judyryqtaı jumyldyrylsa, kóp uzamaı jaqsy úrdiske aınalyp júre beretinine kúmánimiz joq. Sebebi qazir gadjetti qushaqtaǵan balalar dúnıege kelip jatyr...
Dýman Anash,
«Egemen Qazaqstan»
