Bulaı deýimizge sebep, Erjuman Smaıyl aǵamyz Marat Aqqul 60 jasqa tolǵanda «Marattyń kúlkisi» degen maqala jazyp, onda bir ádemi derekti alǵa tartqan edi. «Egemenniń» úlken-kishisi Áz-aǵa dep áspettegen, bolmysy bólek, bolat minez, ár sóziniń astaryna úńile alsań, tereń oımen qatar, qyrandaı qaǵyp túser ázili de bar Ábdi-Ázız Aldabergenov bir kezderi Marat Aqquldyń 60 jyldyǵyna maqalany ózi jazbaq nıette ekenin aıtqanda, Eraǵań Mákeńniń 70 jyldyq mereıtoıyna ózi qalam terbeıtinin bildiripti.
Amal ne, Áz aǵań ómirden erte ozyp, Marat inisi 60-qa tolǵanda Erjuman aǵasy onyń búkil bolmysyn qaǵazǵa túsirgen, joǵarydaǵy maqalany jazǵanyna kýá bolǵan edik.
Marat Aqqul zamandasymyz ótken jyly shilde aıynda 70-ke jetpeı, Eraǵań bolsa araǵa jeti aı salyp, bıylǵy aqpanda 70-ten bir aı asqanda myna fánı dúnıeden baqıǵa attanyp kete bardy. Ekeýi de alda aıtqanymyzdaı, eshkimge salmaǵyn salmaı, mort syndy. Qandaı uqsastyq deseńizshi?!
«Qazandaı qaınap jatatyn gazet «óndirisiniń» bel ortasynda júrgen jannyń biri – Marat Aqqul» dep Eraǵań atap aıtqandaı, shynynda, ol búkil sanaly ǵumyryn bas basylymǵa, onyń ishinde «óndiris» atanyp ketken «SQ-nyń», «EQ-nyń» sekretarıatynyń barlyq jumysyna arnap, ásirese ózine tıesilisin minsiz atqardy.
Ol «Egemenge» balań jigit kezinde kelip, el aǵasy dárejesine jetti.
Marat Aqqul qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń túlegi bolatyn. Bilim ordasynan keıingi ómir joly bas basylymmen ózektes órbidi. Arasynda respýblıkalyq joǵary partııa mektebine oqýǵa túsip, ony aıaqtaǵan soń da, ózi eńbek jolyn bastaǵan gazetke qaıta oraldy. Ol zamanda joǵary partııa mektebin bitirgen adam kemi aýpartkomnyń bólimin basqarýǵa ne obkomnyń, tipti SK-nyń nusqaýshysy bolýǵa quqyly edi. Odan keıingi baspaldaq qyzmettegi bilim-biligine, abyroı-bedeline baılanysty jyljıtyn. Al Marat Aqquldy ondaı óktem qyzmettiń birde-biri qyzyqtyra qoımady. Balapan qanatyn qataıtqan, qarǵadaıynan baýyr basqan bas basylymnyń kıeli tabaldyryǵyn qaıta attap, ot pen sýdyń, keıde aıǵaı-shýdyń ortasy sanalatyn sekretarıat jumysyna aralasty da ketti. Ol bul iste ózin tanytyp qana qoımaı, basylym baspaldaǵymen alǵa jyljyp, redaksııadaǵy kórkemdeý-bezendirý bóliminiń meńgerýshisi, gazettiń jaýapty hatshysynyń orynbasary, birinshi orynbasary, «Egemen Qazaqstannyń» jarnama bóliminiń meńgerýshisi sekildi jumystardy abyroımen atqardy.
Marat Aqquldyń eńbek kitapshasyna qarap otyrsań, bir mekemeniń, ıaǵnı «SQ» men «EQ» qyzmetkeri degen jazýdy oqısyz. Bir jerde tabandap otyryp qyzmet etýdiń úlgisin biraz aǵalarymyz ben apalarymyz kórsetip ketip edi. Solardyń biregeıi, ultyn qadir tutqan, ult jeriniń bútindigin, onyń saýdaǵa túspeı, babalar úlgisimen urpaq ıgiligine jaratýdy qasqaıyp turyp aıtyp ótken Balǵabek Qydyrbekuly desek, ekinshisi, aǵa izin basqan Marat Aqqul edi.
Qyryq bes jylǵa taıaý ómirin el gazetine arnaǵan azamat: «Meniń Otanym, otbasym «Egemen» ǵoı» deıtin. Tipti «Osy basylymnyń tabaldyryǵyn attap turyp ómirden óte shyǵýǵa barmyn» deıtin. Pendemiz ǵoı, sol tusta Mákeńniń ol sózin ázilge balap, mán bere bermeptik.
Zeınetke shyqqannan soń da basylymnan qol úzbeı, «Egemenniń» 100 jyldyǵyna shyǵarǵaly jatqan 10 tomdyq eńbekke qajet materıaldardy gazet tigindisinen iriktep alýǵa óz úlesin qosyp júrdi. Ol árbir maqalany jete oqyp, nebir tarıhı oqıǵalardy eske alyp, ózi kórgen aldyńǵy tolqyn aǵalary týraly da syr shertip otyratyn. О́mirden ozarynan bir saǵat buryn habarlasyp, keshikpeı keletinin aıtqan edi. Áýdem jerdegi úıinen basylymnyń aýlasyna kirip, kıeli tabaldyryǵyna endi jete bergende, qas qaǵym sátte judyryqtaı júregi syr beripti. Sóıtip jalǵannyń – aldamshy, ómir shirkinniń ótkinshi ekeninen, atam qazaq, sabaq al, sanańa túı, myna tirshiligiń ýaqytsha kúı dep adam ǵumyrynyń qamshy sabyndaı qysqa ekenin ańǵartyp, Mákeń máńgilikke attanyp kete bardy.
Mundaı qabyrǵańdy qaıystyrar sáttegi kórinis ilýde bireýde, Mákeń sekildi qarǵadaıynan qyzmet etken jerine adal nıetin arnaǵan azamatqa ǵana tán qubylys bolsa kerek. Sanaly ǵumyryn bas basylymǵa sarp etken aıaýly ult uly osylaısha ómirden attandy.
Marat Aqqul gazettiń «óndiris» bóliminiń ǵana sarabdal qyzmetkeri emes, qarymdy qalamger edi. Onyń jazǵan ár maqalasyndaǵy ornyqtylyq, alǵan taqyrybyn ashýy, keıipkerin somdaýy – bári de tabıǵı shyǵatyn. Aýdarma isine kelgende aldyna kóp adamdy túsire qoımaıtyn. Keıbir sózderdiń qazaqshasyn áriptesteri Mákeńnen suraıtyn. Keıde Eraǵań – Erjuman Smaıyl da Mákeńmen termınder boıynsha aqyldasyp otyratyn.
Eń bastysy, Marat bolmysynan laýazymdy qyzmetke talpynbaǵanyn alda aıttyq. Ol ádilettiń adamy edi. Birbetkeı bolatyn. Ádildikten bura tartqan adamǵa keńshilik jasamaıtyn. Eshkimge jaltaqtap, jalpaqtamaıtyn. Kim bolsa da qasqaıyp turyp, qoldy bir siltep, qaǵyp tastaıtyn.
Al saýattylyǵy, taspadaı jazýy, áripti marjandaı tizýi – ekiniń birinde kezdese bermeıtin sheberlik shyńy dese jarasady. Jumys kezindegi ornyqtylyǵy, bastaǵan isti aıaǵyna jetkizbeı tynbaıtyn iskerligi kimge de bolsa úlgi edi. Sonymen qatar onyń ashań júzindegi jylylyq, rııasyz kúlkisindegi aqaýsyz kóńil lebi tek ózine ǵana jarasyp turatyn. Eń bastysy, Marat Aqqul mamandyǵyna adaldyq tanytyp, qazaq jýrnalıstıkasynda ózindik qoltańbasymen qaldy.
Ol bas basylymǵa kelgennen keıin Aqtotydaı jar súıip, Qanat, Almat atty órimdeı eki ul ósirip, qyr gúlindeı nemere kórdi. Mákeńdi qansha jerden ólimge qımasaq ta urpaǵyna qarap, táýbe deýge týra keledi.
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń kóshin Astanaǵa Sheraǵań – Sherhan Murtaza bastap kelgen edi. Sonyń sapynda Mákeń de boldy. Ol gazettiń Astanadaǵy jumysynyń qalyptasyp ketýine kóp úles qosty.
О́mirden ozarynyń aldynda aýylǵa barsam, anamdy kórsem dep jıi aıta beretin. Táńirim ol tilegin máńgilik saparǵa attanýymen ushtastyryp jibergendeı boldy. Astanadan Alataýdyń baýraıyndaǵy ata qonysyna, ákesi Tynystannyń janyna shyǵaryp salý sátindegi ujymnyń kóńil kúıin bul arada tilmen aıtyp jetkizý qıynnyń-qıyny bolyp tur. Ony qazaqtyń belgili aqyny Qorǵanbek Amanjoldyń qoshtasý óleńimen eske túsirýdi jón kórip otyrmyz. «Qaıran, Mákem... qajý bilmeı jumystan, Qapııada aıyryldyń-aý tynystan. Alyp ketti-aý kózimizdiń aldynda. Ańdyp soqqan ajal degen zymystan. Alyp ketti-aý... Qaıran qyla almadyq, Ishten tynyp kúńirenip zarladyq. «Egemenniń» saıasyna jatqyzyp, Es shyqqandaı... sýdan taldy qarmadyq. Qaıran, Máke, qaıta turmaı, quladyń, «Egemende» qaldy barlyq jyr-ániń. Jas kúnińde kirgen alǵash «Egemen», Sol esikten buıyrypty-aý shyǵaryń. Qosh, qosh!.. endi, qulaǵyń sal bir mezet, Kesh, keshe gór, qadirińdi bilmesek. Bala beıneń jadymyzdan óshpeıdi, Arýaǵyńdy aıalaý da bizge sert», dep edi aqyn inisi.
Sodan beri bir jyl óte shyǵypty. Marattaı talantty jýrnalıstiń, aıaýly azamattyń artynda hatqa túsken sózi, óziniń kózindeı urpaǵy qaldy. Bul ekeýi onyń ekinshi ómirin jalǵastyra bermek.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
