Ortalyqtyń ashylýyna, elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń» bilim berý departamentiniń dırektorynyń mindetin atqarýshy, professor Baqyt Nasyrhanova qatysty.
– Búgingi kúnniń talaby – bilim, ǵylym jáne óndiristi ushtastyrý. Aýylda agrarlyq oqý ortalyǵynyń ashylýy ózgelerge de qajet dep oılaımyn. Jastardy aýyl sharýashylyǵy salasyna eńbek etýge shaqyrýymyz úshin osyndaı jaqsy bastamalar, órkenıetti jobalar jasaýymyz kerek, – deıdi B.Nasyrhanova.
Oqý ortalyǵynda jyl boıy 10-15 stýdentten turatyn toptar bilim alady. Oqý barysynda teorııalyq bilim berý úrdisine oqytýshylar da qatysady. Tájirıbelik jaǵynan kásiporyn mamandary úıretedi. Stýdentter úshin turmystyq jaǵdaı jasalǵan, synyptar daıyn, jataqhana da bar.
Fakýltet aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý men óndirý salasyna mamandar daıarlaıdy. Bul kúnderi osy maqsatqa saı fakýltette 50-den asa ǵalym qyzmet atqarýda.
Seriktestikte ashylǵan «Dýaldy oqytý» júıesi stýdentterdiń oqý ornynda alǵan teorııalyq bilimderin is júzinde sharýashylyqta júzege asyrýlaryna múmkindik beredi. Bıyl fakýltet pen seriktestiktiń birlesken bastamasymen 2, 3 kýrs stýdentteri sáýir aıynan bastap tájirıbelik sabaqtardan ótti.
Aldymen kásiporyn ortalyqqa beriletin ǵımaratty kúrdeli jóndeýden ótkizdi. Stýdentterge arnalǵan oqý bólmeleri, jatyn oryndary, tálimgerlerge arnalǵan oryndar jasaldy. Endi mine, ortalyqta «Mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý tehnologııasy» mamandyǵy boıynsha bilim alǵan sońǵy kýrs stýdentteri dıplomdyq jumystaryn qorǵady. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ókili Qaıyrbolat Baısarınov, professorlar Saǵadat Stambekov, Qaıyrolla Aqajanov jáne Rahmetolla Aqyljanov memlekettik attestattaý komıssııasynyń músheleri boldy. Stýdent Iаna Kýdelko «Sımmental tuqymdy sıyr sútiniń tehnologııalyq quramy men sapasy» taqyrybynda dıplom jumysyn qorǵap shyqty. Al Asyltas Qusaıynov qyrdyń qyzyl jáne sımmental tuqym buqashyqtarynyń ósip-ónýi men jetilý erekshelikteri, Kúlaı Nurǵalymova jas tólderdi ósirý tehnologııasy, Araılym Otarova qyrdyń qyzyl sıyrynyń sút quramyndaǵy somatıkalyq jasýshalar mólsheri, Galına Peven ártúrli azyq qospasy túrleriniń mekıen-taýyqtardyń ónim sapasyna áseri, Sanııa Chýmarova qus fabrıkasynda azyqtandyrý rasıondardyń ártúrli túrlerin qoldanǵan kezde, taýyq broılerlerin ósirýdiń búkil kezeńdegi ónimdilik kórsetkishteri týraly jazǵan eńbekteri jaıly baıandap, suraqtarǵa jaýap berdi.
– Agrotehnologııa fakýlteti zootehnologııa, genetıka jáne seleksııa kafedrasynyń stýdentterine arnalǵan aýylda ashylǵan ortalyq úshin seriktestik basshylyǵyna alǵysyn aıtady. Bizdiń oqý ornynyń óńirdiń aýyl sharýashylyǵy salasy úshin básekege qabiletti mamandardy daıyndaýǵa múmkindigi tolyq jetedi, – dedi ýnıversıtet prorektory Nurjan Erjanov.
Qazir kafedrada «Iri qara maldy asyldandyrýdyń embrıon transplantasııasy ádisi» de oqytyla bastady. Bul «Pobeda» sharýashylyǵynda dýaldy bilim alýǵa kelgen stýdentterge de úıretiledi. Iаǵnı osy ádisti oblys fermerleri de júzege asyra alady. Kafedrada mamandandyrylǵan jáne arnaıy sertıfıkasııalanǵan sút sapasyn tekseretin, jemazyqty taldaý, mal qanyn zertteý sııaqty birneshe zerthana bar. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qarjylandyrýymen kafedrada birqatar joba qolǵa alyndy. Bul stýdent jastardy aýylsharýashylyq salasyna, ǵylymǵa qaraı bet burýǵa yntalandyrady. Bul kúnderi zootehnologııa, genetıka jáne seleksııa kafedrasy daıyndaıtyn mamandardy óńirdegi «Rýbıkom», «Úshterek», «Pobeda», «Galıskoe» seriktestikteri, О́skemen, Makınsk, Sharbaqty, Qyzyljar qus fabrıkalary asyǵa kútedi.
Kásiporyn jańashyl tehnologııalar men zamanaýı quraldarmen jumys isteýde. Mal azyǵyn ázirleý úrdisi tolyq avtomattandyrylǵan.
– Bıznes pen joǵary oqý oryndary aýyl sharýashylyǵyna qandaı mamandardy daıarlaý kerek ekenin jaqsy biledi. Básekege qabiletti bilikti mamandardy birlesip daıarlaý naqty josparǵa aınaldy. Aýyl sharýashylyǵyna joǵary ónimdi jańa tehnıka, jańa óndiristik tehnologııalar kelýine oraı, jańa mamandyq ıeleri qajet. О́ıtkeni burynǵy egin, mal sharýashylyǵy mamandyqtary qazir túrli ózgeriske ushyraǵany belgili. Iаǵnı búgingi aýyl sharýashylyǵy mamandarynyń mindetteri de, jumys aýqymdary da jańarýda, – deıdi ǵalym T.Bekseıitov.
Aýylǵa qazir óz kásibin teorııalyq jáne praktıkalyq turǵydan biletin jas mamandar asa qajet. Mysaly, «Pobeda» JShS-tegi taýarly-sút fermasynda iri qara basy, saýyn sıyrlary jyl saıyn kóbeıýde. Zamanaýı úlgide salynǵan fermaǵa jyly eden tóselip, avtomattandyrylǵan «Elochka» saýý qondyrǵylary ornatylypty. Daıashylar men jumyskerler úshin jýynatyn bólmeler bar. Táýligine tórt saǵatta 500 bas sıyrdy saýý múmkindigi bar. Kún saıyn oblys ortalyǵyndaǵy «FýdMaster» kompanııasyna 10 tonna sút jetkiziledi.
Seriktestikte búkil turǵyndar jumys isteıdi deýge bolady. Orlovka aýylynyń áleýmettik jaǵdaıy da seriktestikpen birge ósip-órkendep keledi. Munda turǵyndar qaladaǵydaı ómir súredi. Qysqy, jazǵy sport alańdary, basseın, saýda úıi, mádenıet úıi, qoǵamdyq monsha jumys istep tur. Jumysshylarǵa arnalǵan turǵyn úıler salynýda. Jastarǵa arnalǵan jataqhana da boı kóterdi. Seriktestik basshysy A.Polıakov aıtqandaı, aýylda ómir súrý, aýylda eńbek etý bedelin memlekettik deńgeıge kóterý qajet. Jastardyń aýylda qalýy úshin memlekettik granttardy kóbeıtip, turǵyn úıge paıyzsyz nesıe berýi ábden qajet-aq.
– Elimizdegi shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa kórsetilip jatqan qoldaýdyń nátıjesinde kásipkerlik salasy da damýǵa qol jetkizýde. Aýyl sharýashylyǵyna baǵyttalǵan túrli memlekettik baǵdarlama da bar. Jańadan ashylǵan dýaldy bilim berý ortalyǵyna kelgen stýdentter kóp nárse úırenip, óz mamandyqtaryna saı eńbek nátıjesin kóre alady. Bizdiń aýylǵa kelip, eńbek etemin degen adamǵa, ásirese jastarǵa múmkindik mol, – deıdi A. Polıakov.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy,
Sharbaqty aýdany,
Orlovka aýyly
