Zań ústemdik qurýy tıis

Jańaózen qalasyndaǵy qaı­ǵy­ly oqıǵa týraly alǵashqy habarlar taratylǵannan beri ózimdi qoıarǵa jer tappaı júrmin. Shyn máninde turǵyndary biri-birin jaq­sy tanıtyn shaǵyn ǵana munaı­shy­lar qalasynda qalaısha mun­daı oqıǵa oryn aldy. Tipti, aqyl­ǵa qonymsyz. Basbuzarlar men buzaqy­lar­dyń Jańaózen qalasynda jasaǵan jantúrshigerlik áreketterin qatań túrde aıyptaımyn. Osy qaskóı áreketterdi jasaýǵa qatysqan jas­tarǵa qarata aıtarym: Oı­la­nyń­dar! Sender kimderdi tonap, kim­derdi órtep jatyrsyńdar? Sen­der kimdi qyryp jatyr­syńdar? Sender óz qalańa, óz otandastaryńa, óz týystaryńa qastandyq jasap jatyrsyńdar! Bul jerde eshqan­daı da jalǵan uranmen jaba toqýǵa bolmaıdy, bul – aýyr qyl­mys, al onyń qatysýshylary qylmysker bolyp qalady. Búginde Jańaózende bolǵan buzaqylyqty osy jyldyń mamyr aıynda «О́zenmunaıgaz» óndiris­tik fılıalynda bolǵan munaı­shy­lar ereýilimen baılanystyrý áre­ketteri oryn alyp jatyr. Osy rette buǵan ózimniń qosyl­maı­ty­nym­dy jetkizgim keledi. Bas prokýratýranyń aldyn-ala tergeý materıaldaryna sú­ıensek, qazirgi tańda jumys istep jatqan munaıshylar bul áreket­terge aralaspaǵan. Beınetaspadan aldyn-ala daıyndalǵan, qol­dary­na qubyr, ushyna pyshaq baı­lan­ǵan taıaqtar, janǵysh zaty bar bótelkeler ustaǵan jastardy kórý­ge bolady. Tipti, kýágerler olar­dyń qoldarynda sýyq qarý­dyń bolǵanyn aıtady. Osy buz­a­qy­lardyń arasynda munaıshylar bolǵan joq jáne olardyń bolýy múmkin emes. Eń soraqysy, basbuzar­lardyń bul áreketi el ıgiligi úshin eńbektenip jat­qan munaı­shy­lardyń atyna kir keltirip, olardyń jyl­dar boıy jınaǵan bedeline syzat túsirgeni ózekti órteıdi. Bul rette men Memleket basshysynyń ózine tán parasattylyǵymen óz­deri­niń qylmystyq nıetteri úshin jaǵdaıdy paıdala­nyp qalǵysy kelgen buzaqy top­tyń áreketinen naǵyz munaı­shy­lar­dy arashalap alǵany úshin al­ǵy­symdy bildiremin. Sebebi, mu­naı­shylardyń mundaı jaýap­syz áreketterge barýy múmkin emes. Bul áreketterdiń bári bas­buzar­lar isi ekeni aıdan anyq. Árıne, tártipsizdikter Qazaq­stan Respýblıkasy Táýelsiz­digi­niń 20 jyldyǵyna arnalǵan merekelik konserttiń keıbireýlerge unamaýynan bastaldy. Merekelik is-sharalarǵa qatysý úshin Jańa­ózen­niń bas alańyna myńdaǵan turǵyndar jınaldy, alaıda olar el ómirindegi asa mańyzdy merekeni toılaı almady. Buzaqylar bas alańda Táýel­siz­dik merekesine baılanysty qala turǵyndaryna arnalǵan merekelik shara uıym­dastyrýǵa qarsy­lyq bildirdi. Olar­­dyń nelikten bas alańdy Jańaózen qalasynda turyp jat­qan 110 myń turǵyndiki emes, ózderiniń menshigindeı kór­ge­nin túsiný qıyn. Sonyń nátıjesinde osy alań­da turǵandar aldy­men konsertti ótkiz­beı, sahnany qıra­typ, or­na­tylǵan ap­paratý­ra­lardy syn­dy­ryp tas­tady. Osy­laısha, olar óz­deri­niń jaýapsyz áre­ke­ti­men bas­buzarlar men bu­za­qylarǵa jol ashyp ber­di. Árıne, olardy pıǵyly bóten bireýler ózderiniń qyl­­mystyq maqsat­tary úshin paı­dala­nýy áb­den múmkin. Osyny alańda turǵandar nege túsinbeıdi degen suraq týyn­daıdy. Ol az deseńiz, el arasynda «ereýilshiler» dep atalyp ketken bir top ózderin qalanyń qalǵan turǵyndaryna, emin-erkin ómir súrgisi keletin, balalaryn alań­da­maı mektepke jiberip, kóshege shyqqanda óziniń jáne otbasynyń qaýipsizdigine alańdamaı, qalanyń ósip-órkendep, damýyn qalaıtyn 110 myń jańaózendik turǵynǵa qarsy qoıdy. Aldymen olar qala turǵyndarynan alańdy tartyp aldy, odan keıin qaskóı toptyń kesirinen astań-kesteńi shyǵyp jat­qan qalany tartyp alýǵa nıet­tendi. О́zderin «munaıshy­myn» dep atap júrgen álgi top ózderin el ıgiligi úshin eńbek etip, jer qoınaýynan qara marjan óndirip, óziniń otbasyn asyrap, elimizdiń órkendeýine úles qos­qy­sy keletin «О́zenmu­naıgaz»-dyń toǵyz myń jumyskerine qarsy qoıdy. Naǵyz munaıshy dep ken or­ny­nyń keleshegine alańdaıtyn, jaýap­kershilik, paryz, borysh degendi jaq­­sy biletin, qala­daǵy qıyn ah­ýal­­ǵa qaramastan munaı kásip­shi­lik­terinde eńbek etip jatqan adam­dardy ataýǵa bolady. Naǵyz munaıshy dep qandaı da bolsyn qıyndyqtarǵa moıymaı, qazynaly Mańǵystaý túbegindegi alǵashqy munaı kásipshilikterin ashyp, eren eńbektiń úzdik úlgisin kórsetken ardagerlerdi ataýǵa bo­lady. Olar 90-shy jyldardyń bas kezindegi qıyn-qystaý kezeń­de aılap-jyldap jalaqy kórme­gen kezde de aıanbaı eńbek etti, ken oryndaryn saqtap qalýǵa tyrysty. Mine, bir kezderi dańqy asqan, dáýleti tasyǵan Jańaózen osyn­daı naǵyz munaıshylardyń qala­sy bolýy tıis. Jalǵan uran kóterip, el arasyna iritki salatyn jy­mys­qy pıǵyldy toptardan arylýy­myz kerek. Múmkindiginshe qala­ny tez arada qalpyna keltirip, qaýip­sizdikti qamtamasyz etý qajet. Men Jańaózen qalasynda jıilep ketken «ereýilder» men «na­razylyq aksııalarynyń» ar­tyn­da qylmyskerler tur degen kópshi­lik­tiń pikirine tolyqtaı qosyla­myn. Munaı kásipshiligi joq, munaıshysy joq Shetpedegi oqıǵa – osyǵan dálel. Tártip­sizdikti uıymdastyr­ǵandar men oǵan qa­ty­sýshylar zań talap­taryna saı jaýapqa tartylady dep senemin. Men barlyq qazaqstan­dyqtar­dy munaıshylardyń quqyn qorǵaý degen sııaqty «syltaýmen» qyl­myskerlerdiń áreketin aqtap alý­ǵa tyrysyp jatqandardyń ar­baýy­na senbeýge shaqyramyn. Ta­ǵy da qaıtalap aıtamyn: munaı­shy­lar­dyń buǵan eshqandaı qa­ty­sy joq. Bul kúnde men 14 jeltoqsan kúni Memleket basshysynyń qo­lynan «Qazaqstannyń Eńbek Eri» degen joǵary ataqty al­ǵan­da: «Men bul joǵary ataqty Qazaq­stan Respýblıkasyn damy­tý­ǵa, onyń táýelsizdigin nyǵaı­tý­ǵa ólsheýsiz úles qosqan bar­lyq qazaqstandyq munaı­shy­lar­ǵa berilgen marapat dep túsi­ne­min», degen sózimdi eske túsi­re­min. Men muny Elbasynyń mu­naıshy­lar­dyń eńbegine degen joǵary baǵa­sy, munaı salasyna degen senimi dep bilemin. Alaıda, arada eki kún ótpeı jatyp, munaıshylar qala­synda aqylǵa qonbaıtyn qaı­ǵyly oqıǵa oryn aldy. О́kinishke qaraı, osy oqı­ǵa­lardan keıin keıbir aqparat quraldary munaı­shy­lardy elge qarsy qoıýǵa talpy­nyp jatyr. Men muny múlde durys emes dep sanaımyn. Búginde Mańǵystaý obly­syn­da úkimettik komıssııa jumys istep jatyr, aımaqtyń proble­ma­lary jan-jaqty qaralý ústinde. Bul másele Memleket basshy­sy­nyń baqylaýynda. Memlekettik deńgeıde tıisti sharalar qabyl­da­nady dep senemin. Osy jan­jalǵa qatysy bar barlyq ta­rap­tar­dy shydamdylyq ta­ny­typ, barlyq máseleni aqylǵa salýǵa shaqyra­myn. Sonda ǵana tynysh­tyqty saqtap, tatýlyqty tý ete alamyz. Jańaózen munaıshylary, jal­py, barsha qazaqstandyq munaı­shylar, ózge mamandyq ıeleri sııaq­ty Qazaqstanymyzdyń ósip-órkendeýin, halqymyzdyń tatý-tátti ómir súrgenin qalaıdy. Uzaqbaı QARABALIN, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Qazaq munaı jáne gaz ınstıtýtynyń bas dırektory.