Ásirese, qala mańyndaǵy aýdandarda jeńil ónerkásip pen agroónerkásiptiń damýyna serpin beretin qarym-qatynas tutynýshyny sapaly kerek-jaraq pen azyq-túlik ónimimen qamtamasyz etip qana qoımaı, daıyn taýar úshin tólenetin tıimdi qarjy aınalymyn qalyptastyrýda. Basqany aıtpaǵanda, qala turǵyndary kún saıyn tutynatyn sút, et, jumyrtqa sııaqty eń qajetti taýar túrin óndirýde oblys ónerkásibiniń asyǵy alshysynan túsip otyr. Iаǵnı agroónerkásip kesheniniń damýyna ónimniń ótimdiligi men eńbektiń ótelýinen basqa qoldaý qajet te emes. Osy baılanys qala men aýyl arasyn jaqyndatyp keledi.
Mysalǵa, Qapshaǵaı qalasynyń irgesinde qonys tepken «Green Land Alatau» seriktestigi Almatynyń azyq-túlik qaýipsizdigine úles qosyp otyr. Bul Jetisýdaǵy asa iri, tehnıkalyq jabdyqtalý jaǵynan ozyq jylyjaı keshenderiniń basyn qosqan kompanııa. Jylyjaıdyń jalpy alańy 10,5 gektardy quraıdy. Barlyq jumysty jańa úlgidegi júıeler atqarady. Almaty bazarlaryndaǵy qııardyń 2 túri, qyzanaqtyń 2 túri, salat shópteriniń de kóptegen túri osy «Green Land Alatauda» ósiriledi. Aıtpaqshy, Qapshaǵaıda jaqynda ǵana «Mareven Fýd Tıan-Shan» atty jańa zaýyt iske qosyldy. Kásiporyn jyldam daıyndalatyn kespe shyǵarady. Endi atalǵan kásiporyn shyǵaratyn tez daıyndalatyn taǵamdar men jartylaı fabrıkat ónimderiniń túr-túri de Almatynyń naryǵyna jol tartatyny sózsiz.
Taǵy bir dálel, Almaty oblysynyń Talǵar aýdanynda «Amıran-Agro» sút ónimderi zaýyty bar. Búginde IT-tehnologııalardy óndiriske jedeldetip engizip jatqan zaýytta da eńbek ónimdiligi artyp qoımaı, bilikti mamandardyń qyzmetine suranys ta arttyryp keledi. 2010 jyldan beri jumys istep turǵan zaýyt Qazaq taǵamtaný akademııasyna qaraıdy. «Amıran» brendimen óndiriletin ónim negizinen emdik-saýyqtyrý baǵytynda qoldanylady. Nárli, qundylyǵy joǵary balalar taǵamynyń birneshe túri osy zaýytta jasalady. Kezinde 1 mlrd 300 mln teńge ınvestısııa quıylǵan zaýyt qazir ózin-ózi tolyqtaı aqtaǵan jobalar qatarynda. Kásiporyn aımaqtaǵy sút óndirýshilermen tikeleı baılanysqa shyǵyp, óz ónimderine jergilikti shıkizatty paıdalanady. Bastysy, megapolıste «Amırannyń» aıranyna degen suranys joǵary.
Al Almaty turǵyndary úshin jaqsy tanymal bolǵan «Adal» kompanııasy 4 baǵytta jumys isteıdi. Oblystyń Eńbekshiqazaq aýdanynda ornalasqan sút zaýytynda táýligine 150 tonna sút óńdeıtin 2 sehy bar. Zaýytta pasterlengen jáne ýltrapasterlengen sút, qaımaq, aıran, súzbe, sary maı – jalpy sút ónimderiniń 56 túri shyǵarylady. Kásiporynnyń ónimderi Almaty qalasynyń 5 myńǵa jýyq saýda núktelerine jetkiziledi eken. Munan bólek, «Adal» et óndirýmen de aınalysady. Tutynýshylary da qalada.
Sondaı-aq megapolıs turǵyndarynyń talǵamyna tatıtyn jemis-jıdek, kókónis ónimderin de qala mańyndaǵy aýdandar óndirip otyr. Eńbekshiqazaq aýdanynda «Amal Bıo» kompanııasy negizinen ıntensıvti baý-baqsha ósiredi. Jańa tehnologııany qoldana otyryp, kókónis pen jemis ósirýmen shuǵyldanady. Qazir «Amal Bıonyń» 80 gektardy alyp jatqan jemis baǵy bar. Aldaǵy ýaqytta baq 300 gektarǵa deıin keńeıtilmekshi. Ári kompanııanyń syıymdylyǵy 6 myń tonna bolatyn jemis-jıdek jáne kókónis saqtaý qoımasy bar. Iаǵnı tutynýshyǵa barlyq maýsymda sapaly ónim usynýǵa negiz jetkilikti. Suranys kóbeıip, Almaty qalasynan bes birdeı «AmalBiomarket» brendti saýda núktelerin iske qosyp jatyr.
Talǵar aýdanyndaǵy «Baıserke-Agro» holdınginiń aty Almaty túgili el ishinen asyp, shetelge málim bola bastady. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ınnovasııalyq izdenisterdi óndiriske engizýdi qolǵa alǵan seriktestik qazir et, sút óndirý men ósimdik sharýashylyǵynyń túrli baǵytynda tabysqa kenelip otyr. Sharýashylyqtardaǵy jumys tolyqtaı sıfrly tehnologııa boıynsha basqarylady. Ári bul seriktestik otandyq agrarshylardyń jas býynyn qalyptastyratyn ómir mektebi sııaqty sıpatqa ıe. Mundaǵy óndiris bolashaq aýyl sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaıtyn bilim oshaqtary úshin oqý men tájirıbelik alań ispetti. Iаǵnı salanyń damýyna úles qosqysy keletin jas ǵalym men óndiristegi tájirıbesin shyńdaýǵa beıildi maman «Baıserke-Agronyń» bazasynda bas qosyp, naǵyz eńbek adamyna aınalady. Agroholdıng Almatyny un, jarma ónimderiniń túr-túrimen qamtamasyz etip otyr.
Al Ile aýdanyndaǵy «Sarybulaq» qus fabrıkasynyń ónimin bas qalanyń bazaryna bas suǵatyndar jaqsy biledi. Jylyna 220 myń dana jumyrtqa, 20 myń tonnaǵa deıin taýyq etin óndiretin fabrıkanyń negizgi tutyný alańy Almaty qalasy ekeni aıan. Sondaı-aq «Imperııa Fýd» seriktestiginiń 3 myń bas iri qara bordaqylaýǵa arnalǵan alańynda soıylǵan et te Almaty turǵyndarynyń qajetin óteýge jóneltiledi. Byltyr 618 tonna et ótkizilgen. Qaryn toq, qalta qalyń.
Qarasaı aýdanynda da «Almaty ónimderi» atty kondıterlik fabrıka bar. О́nimi tutyný naryǵynda «A Product» brendimen tanymal. Kásiporynnyń ónimi joǵary suranysqa ıe. Almatynyń naryǵynan bólek kórshiles Reseı, Qytaı men alys shetelderge de tátti-dámdi kondıterlik ónim túrlerin jóneltýde. Shaǵyn da bolsa 500 adamdy jumyspen qamtyp otyr.
Budan bólek, «Eńbekshiqazaq aýdanynyń jergilikti qaýymdastyǵy» qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen 4 jyl buryn «Shelek fermerleri» atty baǵdarlama ashylǵan bolatyn. Almatyǵa kókónis jóneltetin de osy sharýalar.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
