Ýaqyt derti

Jańaózendegi oqıǵa álemde bolyp jatqan kútpegen talaı oqıǵalardy eriksiz eske túsiredi. Kútpegen degen sózge ádeıi mán berip otyrmyz. Qısynǵa qaıshy jaılar kóńilge qona qoımaıdy. Norvegııadaǵy bir adamnyń qandy qyrǵyny, sirá, endi adamzattyń jadynan shyǵar ma?! Dál osyndaı oqıǵa Norvegııadaı joǵary damyǵan, ustamdy saıasat júrgizip otyrǵan, basqaǵa tizesi batpaǵan, eshkimnen alty alasysy, eshkimge bes beresisi joq elde bola­dy dep kim oılaǵan? Biraq boldy, bir qanisher seksennen astam boz­daq­ty jer jastandyrdy. Bir eldi ǵana emes, búkil álemdi titirentti. Muny ǵasyrdyń derti dersiń-aý. Áıtpese, osynaý oqıǵa Norvegııa sııaqty eldegi áleýmettik-saıası jaǵ­daıdyń saldarynan, ondaǵy áleý­mettik teńsizdik saldarynan dep eshkim de aıta almas edi. Qaıta ha­lyqtyń turmys jaǵdaıy qaıda jaqsy, áleýmettik damý deńgeıi qaıda joǵary degende, jurt my­salǵa sol Norvegııany atamaıtyn ba edi? Sodan da kútpegen jaǵdaı degendi eriksiz aıtyp otyrmyz. Osydan tórt-bes jyl buryn Londonda bir aptadaı bolyp, osy­naý álemdik ortalyqtyń tynysyn ańǵarýǵa talpynys jasaǵanymyz bar. Árıne, bir apta tym az ýaqyt. Sóıtse de, sol londondyqtar óz qalasynda qaıtip turyp jatyr, nemen áýes, qashan turady, qashan j­a­ta­dy, qaıda asyǵady, qalaı dema­lady degen máselelerge kóńil aý­dar­ǵan edik. Bizdiń el men bul eldiń ýaqyt aıyr­ma­shylyǵy – 5 saǵat. Ádetpen amalsyz erte turasyń. Tań qarańǵysynda kóshege shy­ǵyp, kún saıyn erteńgilik asqa deıin úsh-tórt saǵat qalany jaıaý aralap, aǵyl­shyndardyń qalaı oıana­ty­nyna, tirshilikterin qalaı bastaıtynyna kýá bol­ǵan­byz. Oıǵa sony alǵan soń, olardyń keshke qalaı dem alatynyn, úı­leri­ne qashan qaıtatynyn da kórdik. Sonda kóńilimizge ornyqqan nárse – fýtbol fanattaryn aıt­paǵanda, londondyqtar sabyrly, salqynqandy jurttaı kóringen. Bular jeńildeý is-áreketterge bara qoımas dep oı qorytqandaı edik. Osydan biraz buryn sol Londonnyń kósheleri ot-jalynǵa oranǵanda, tańdanysymyzda shek bolǵan joq. Máshıneler tóńkeri­lip, dúken-dúńgirshekter qıraty­lyp, tarıhı máni bar ǵımarattar órtenip jatty. Shynymen-aq osyny aǵylshyndar jasap jatyr degenge senbeısiń. Senbesińe bolmaıdy. Solardyń ózderi. Olardy tynyshtandyrý úshin de­malysta júrgen premer-mınıstr Kemeron elge oraldy. Basqa qalalardan polısııa quramalary sha­qyryldy. Qıratý, órteý, dúnıe-múlikterdi tonaý, ta­lan-tarajǵa salý biraz kúnge sozyldy. Dál osyndaı jaǵdaı Eýropa órkenıetiniń ba­syn­da turǵan Ulybrı­tanııadaı elde, osy el­diń ǵana emes, álem or­talyǵynyń biri sa­na­latyn Londonda oryn alady dep kim oıla­ǵan. Kóp adam oılamaǵan edi. Bul nárselerdi kútpegen jaǵdaı, ǵasyr derti deıtinimiz de sodan. Bul dert qazir asqynyp tur. Biz áste de biraz elderde oryn alyp otyrǵan túbegeıli qaıshylyq sal­darynan bolyp jatqan qaqty­ǵys­tardy aıtyp otyrǵanymyz joq. Áńgime áldebir arandatýshylyq negizinde kútpegen jerden burq ete qalatyn negizsiz oqıǵalar jaıynda bolyp otyr. Osydan biraz buryn álemniń mádenı astanasy sanala­tyn Parıjdiń shet aımaq­taryn­daǵy qaqtyǵystar, dúkenderdi qı­ra­tý, kólikterdi órteý, tonaýshylyq jurttyń esinde. Adamdar sondaı áreketterge nege barady deısiń, bul ózi máseleni sheshýdiń joly ma edi? Joly emestigi belgili ǵoı. Sonda bile tura oǵan nege barady? Osy jerde sebepsiz nárse bolmaıdy degen qaǵıda kóńilge ora­lady. Mundaı oqıǵalardyń týyndaýyna áleýmettik negiz bolmasa, onyń sebebin basqadan izdeý­ge týra keledi. Izdegende, birazyna sebep áldebir saıası kúshterdiń, tipti, syrtqy jaqtardyń aran­da­týshylyq áreketteri ekenin ań­ǵa­rasyń. Olar qolaıly sátti paı­dalanyp, kópshilikti tosyn áre­ket­terge arandatady. Sol aran­datýdyń saldarynan tipti, el men eldiń arasynda fýtbol soǵysy da bolǵany belgili. Árıne, arandatýshylar jaza­syn alýy tıis. Biraq olardyń kópshiligi sol jazadan syrt qalyp jatady. Jaza kóbine solardyń sózine ergenderge, arandap qal­ǵan­darǵa tıedi. Álemdegi tártipsizdikter... Ol sońǵy kezde tym jıilep ketti. Danııadaǵy, Belgııadaǵy oqı­ǵalar da oǵan aıqyn mysal. Bul tártipsizdikter qazir el tańda­maıdy, jer tańdamaıdy. Oǵan negiz izdep jatýdyń ózi artyqtaý kórinedi. Endi osynaý dertpen kúresýdiń, onyń aldyn alýdyń joly qaısy degenge de jaýap aıtý qıyn. Ol mynadaı jaǵdaıda oryn alady, sodan saqtan deı de almaısyń. Kóp el ol, erte me, kesh pe, ózine soǵa­tyn­daı kóredi. Eń myqtymyn degen el de bul dertten qaýip qylady. Álem tynyshsyz. Bul jaı ár eldiń qaperinde júrgeni jón. Basqa ne aıtasyń?! Mamadııar JAQYP.