Bıyl 12,1 mln sharshy metr turǵyn úıpaıdalanýǵa beriledi
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń 11 shilde kúngi №129 sanynda «Baspanaly bolýdyń jańa múmkindigi – «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy naqty júzege asyryla bastady» degen ataýmen maqala jaryq kórgen bolatyn. Onda atalǵan baǵdarlamanyń talap-sharttary men jalpy erejeleri egjeı-tegjeıli túsindirilgen edi. Dese de, baspanaly bolýǵa nıetti qaýymnyń san suraǵyna áli tolyq jaýap berilgen joq. Bul rette «7 – 20 – 25» ıpotekalyq baǵdarlamasy men «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasynyń ara jigin anyqtap, artyqshylyqtary men tolyqtyrar tustaryna toqtalýdy jón kórdik.
Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Qaıyrbek О́skenbaevtyń aıtýynsha, 2017 jyldan beri iske asyrylyp jatqan «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy men 2018 jylǵy shildede bastalǵan «7 – 20 – 25» ıpotekalyq baǵdarlamasy bir-birin tolyqtyryp, azamattardyń baspanaly bolýyn jedeldetýdi kózdeıdi.
«7 – 20 – 25» baǵdarlamasynda halyqqa tómen prosentpen jańadan salynyp jatqan turǵyn úılerden páter satyp alýǵa ıpoteka berý qarastyrylǵan. Baǵdarlamada resmı kirisi bar árbir jumys isteıtin azamatqa 20 prosentten aspaıtyn mólsherde bastapqy jarnamen 25 jylǵa deıingi merzimge, 7 prosenttik mólsherlememen ıpoteka rásimdeledi. Ipoteka alýshylarǵa qoıylatyn negizgi talaptar: bastapqy jarnanyń mindetti túrde bolýy, turaqty tabys kóziniń bolýy, menshikte eshqandaı turǵyn úıdiń bolmaýy jáne de ıpotekaǵa tek jańa baspana berilýi tıis.
Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń málimdeýinshe, «7 – 20 – 25» ıpotekalyq baǵdarlamasy iske qosylǵannan keıin bólimshelerdegi klıentter sany birneshe esege ósken. Ásirese, Astana men Almaty qalalarynda kúnine 1500 – 1900 klıentke qyzmet kórsetiledi.
− Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń Astana qalasyndaǵy bólimshelerinde «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy boıynsha keńes berý men ótinimderdi qabyldaýdan ózge, «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 300-den astam nesıe berý jáne rásimdeý jumystary júrgizilip jatyr. Budan ózge «О́z úıim» baǵdarlamasy boıynsha 162 páter satylýda. Sonymen qatar, bank qazirgi ýaqytta áskerı qyzmetkerlermen belsendi túrde jumys júrgizip jatyr, dedi Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri.
Aıta keterligi, «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyna 5 jyl ishinde 1 trln teńge tartý kózdelgen. Iаǵnı bıyl – 100 mlrd teńge, keler jyly – 150 mlrd teńge, 2020 jyly – 200 mlrd teńge, 2021 jyly – 250 mlrd teńge, 2022 jyly – 300 mlrd teńge qarajat tartylmaq. Bıyl atalǵan baǵdarlamaǵa qatysýshy bankter 100 mlrd teńgege shamamen 6,6 myń nesıe berýdi josparlap otyr. Iаǵnı bir nesıeniń ortasha somasy 15 mln teńge mólsherinde eseptelgen.
Buǵan qosa, bıyl respýblıka boıynsha kem degende 12,1 mln sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Al byltyr 11,2 mln sharshy metr bolatyn 100,8 myń turǵyn úı salynǵan.
«Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 54 myń turǵyn úı salynady
Bıylǵy I jarty jyldyqtyń qorytyndysy boıynsha «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 49,7 myń turǵynǵa jańa úı paıdalanýǵa berilip, onyń ishinde jeke úı sany 20,5 myńdy qurasa, kópqabatty úılerden berilgen páter sany 29 myńǵa jetip otyr. Jyl sońyna deıin shamamen 54 myń turǵyn úı salý josparlanǵan.
Aıta keterligi, «7 – 20 – 25» ıpotekalyq baǵdarlamasy iske qosylǵannan keıin Úkimettiń 2018 jylǵy 22 maýsymdaǵy qaýlysymen «Nurly jer» baǵdarlamasyna birqatar ózgeris engizildi. Sonyń ishinde turǵyn úı baǵdarlamasy boıynsha azamattardyń ıpotekalyq nesıelerin sýbsıdııalaý baǵyty alynyp tastaldy.
– Jańa «7 – 20 – 25» baǵdarlamasynyń engizilýine baılanysty «Nurly jer» turǵyn úı baǵdarlamasynan «ıpotekalyq nesıelendirýdiń qoljetimdiligin arttyrý» baǵyty alynyp tastaldy. Biraq «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 3336 azamat jeńildetilgen ıpoteka boıynsha turǵyn úı rásimdep úlgergen. Onyń ishinde byltyr 1196 adam ıpotekalyq nesıe alsa, bıyl 2140 adam nesıe arqyly turǵyn úıge qol jetkizdi, – dedi Q. О́skenbaev.
Elimizdegi turǵyn úı salasynda buǵan deıin bolǵan barlyq mehanızmder «Nurly jer» baǵdarlamasynda tolyq qarastyrylyp otyr. Turǵyn úıge qarjy jınaý, ıpoteka rásimdeýden bólek, jeke turǵyn úı salý máselesi atalǵan baǵdarlamada jan-jaqty qamtylyp, naryqqa barynsha beıimdelý kózdelgen. Ásirese baǵdarlamanyń ozǵan tusy, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattar úshin arnaıy baspanalar salynbaq. Máselen, I toptaǵy múgedekter men jetim balalar arendalyq úıdi ala alady. Biraq ony jekeshelendirýge ruqsat berilmegen. Arendalyq páterdi salý úshin bıýdjetten jyl saıyn 25 mlrd teńge bólinip otyr. Bul qarajatqa aımaqtarda 3 myń páter salynyp, árbir oblysta shamamen 180 arendalyq baspana paıdalanýǵa beriledi. Al jalǵa alý aqysy, sharshy metri úshin aı saıyn 100 teńge. Máselen, páterdiń aýdany 50 sharshy metr bolsa, bir aılyq tólemaqynyń kólemi 5000 teńgeni quraıdy.
«Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha aldaǵy 5 jylda Ulttyq bankten 1 trln teńgege jańa turǵyn úı satyp alý úshin 66 myńnan astam nesıe berý josparlanyp otyr. Bir ıpotekanyń ortasha somasy 15 mln teńge kóleminde bolady dep eseptelgen. Elimizdiń bas qalalary Astana men Almatyda turǵyn úı jınaqtary boıynsha salynatyn baspananyń kólemi – 30 mlrd teńge. Osylaısha, páter kezeginde turǵan azamattar Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly Astana men Almatyda úıdiń sharshy metrin 180 myń teńgege satyp ala alady. Al aımaqtarda bir sharshy metrdiń baǵasy 140 myń teńge bolmaq. Búginde Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde turǵyn úı depozıtteri barlar 1 mln adamnan asyp otyr. Al ákimdikterde resmı tirkelgen azamattardyń sany 492,5 myń adamdy quraıdy. Byltyrǵy kórsetkish boıynsha jalpy elimizde baspana kezeginde turǵandar sany – 2 mln 300 myń adamǵa jetken. Budan bólek 1 mln 300 myń adam jer alý úshin kezekte tur.
«Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda salynatyn turǵyn úılerdiń kólemin ulǵaıtý, qurylys alańdaryn keńeıtý maqsatynda ınfraqurylymdy qarjylandyrýdy arttyrý kózdelip, salynǵan nysandardy ákimdikterdiń satyp alýyna múmkindik berildi. Buǵan qosa, Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylaryna da, ekinshi deńgeıli bankterdiń (EDB) klıentteri úshin de nesıelik turǵyn úıdi satý qarastyrylyp otyr. Baǵdarlamaǵa jańadan engen ózgeristerdiń biri, memlekettik jáne memlekettik emes kásiporyndar jumyskerlerine turǵyn úı alýǵa qaryz berýine, tipti bastapqy jarnany da óteýge múmkindik berilgen.
Bul baǵdarlamaǵa qatysýǵa nıet bildirýshiler aldymen halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna baryp, ótinish toltyryp, ákimdikterdiń kezegine turýy qajet. Baǵdarlamada birinshi kezekte ardagerler, jetim balalar, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan jandar, memlekettik qyzmetshiler men bıýdjet salasynyń mamandaryn baspanamen qamtý qarastyrylǵan. Eskeretini, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattar 11 sanatqa bólingen. Mysaly, kópbalaly ıá bolmasa tolyq emes otbasylar dep jekeleı tirkeledi. Atalǵan baǵdarlamanyń sharty boıynsha úıge ótinish berýshiniń atynda sońǵy 5 jylda eshqandaı baspana tirkelmeýi tıis. Sodan keıin Astana men Almaty qalalarynda úı alýǵa nıetti adamdar keminde 2-3 jyl tirkeýde turýy qajet. Bul talaptyń engizilýi qarasy qalyń kópshiliktiń jappaı Astana, Almaty qalalaryna qonys aýdarýymen baılanysty bolyp otyr.
«Nurly jer» baǵdarlamasynda qarjylandyrýdyń kózderi – bıýdjettik qarajat, jeke ınvestısııalardy tartý arqyly jáne halyq tarapynan kózdelgen. Al
«7 – 20 – 25» ıpotekalyq baǵdarlamasynyń qarjylandyrylýy «Baspana» ıpotekalyq kompanııasy arqyly júzege asady. Oǵan aýdarylǵan qarajat ekinshi deńgeıli bankterge baǵyttalmaq.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
