О́zinen keıin jarqyn iz qaldyryp, jylt ete óte shyqqan meteor sııaqty adamdar bar. Búginde kórnekti áskerı qolbasshy retinde Qarýly Kúshterdiń qalyptasýy men damýyna súbeli úles qosqan, óz Otanynyń uly general Málik Muhamedjanuly Saparov týraly aıtqymyz keledi.
2018 jylǵy 19 maýsymda óz eliniń shynaıy patrıoty, áskerı qolbasshy jáne jaı ǵana jaqsy adam, talantty general-leıtenant Málik Muhamedjanuly Saparovtyń ómirden ozǵanyna on bes jyl toldy.
О́ziniń qysqa qyzmet atqarý merziminde Málik Muhamedjanuly Saparov vzvod komandırinen bastap Qarýly Kúshter Bas shtabynyń bastyǵyna deıingi kásibı joldan ótti, ómirde aralas-quralas bolǵan, birge oqyǵan, qyzmet atqarǵandardyń arasynda erekshe qadirli boldy.
Málik Muhamedjanuly Saparov 1958 jyly 15 qyrkúıekte Almaty oblysynyń Qyzyl tý kentinde dúnıege keldi. Málik Muhamedjanuly jastaıynan kásibı áskerı qyzmetshi bolǵysy keldi. Shamasy ardagerlerdiń qazaqstandyq batyrlardyń erlikteri týraly áńgimeleri jáne Uly Otan soǵysyna qatysýshy bolyp tabylatyn ákesiniń bedeli onyń ómirlik tańdaýyna áser etti. 1973 jyly Málik Muhamedjanuly Sývorov áskerı ýchılıshesine oqýǵa tústi. Keıinirek ol óziniń ómirlik jolyn durys tańdaǵanyna kúmáni bolmady.
1975 jyly Sývorov áskerı ýchılıshesin aıaqtaǵannan keıin Málik Saparov Keńes Odaǵynyń marshaly I.S.Konev atyndaǵy Almaty joǵary jalpyáskerı komandalyq ýchılıshesine oqýǵa túsedi. Oqýdyń birinshi kúninen bastap kýrsant Málik Saparov borysh pen ar-namys máselelerindegi adaldyǵynyń, qoıylǵan maqsatqa jetýdegi tabandylyǵynyń arqasynda kýrstastarynyń jáne oqytýshylarynyń qurmeti men senimine ıe boldy.
Ýchılıshedegi oqý kezeńinde kýrsant Saparov taktıka jáne jedel óner, áskerı tarıh, qarý-jaraq pen áskerı tehnıka jóninde kóp kitap oqydy. Ol kórnekti áskerı qaıratkerler men qolbasshylardyń baǵa jetpes áskerı tájirıbesi men áskerı-teorııalyq jumystaryn qyzyǵa zerttedi. Saparovtyń bolashaq ofıser retinde qalyptasý jolynda onyń tálimgerleri men ofıserler: vzvod komandırleri aǵa leıtenant Vıktor Valentınovıch Kozlov pen Sergeı Arkadevıch Zýdkın, rota komandıri kapıtan Abaı Bólekbaıuly Tasbolatov, batalon komandıri polkovnık Iýrıı Ivanovıch Lýhnov úlken ról atqardy.
1979 jyly Almaty JJKÝ-dy tabysty aıaqtap, leıtenant áskerı shenin alǵannan keıin ony Zabaıkale áskerı okrýgine qyzmet atqarýǵa jiberedi, ol onda vzvod komandırinen bastap motoatqyshtar polki rotasynyń komandırine deıingi laýazymdarda qyzmet atqarady. Odan keıingi jyldary Málik Saparov motoatqyshtar rotasynyń komandıri jáne motoatqyshtar batalony shtabynyń bastyǵy laýazymdarynda Ortalyq áskerler tobynda qyzmet atqarady. О́ziniń qyzmetten tys barlyq bos ýaqytyn oqýǵa arnaıdy, áskerı akademııaǵa túsýge daıyndala otyryp, óziniń teorııalyq bilimderi men praktıkalyq tájirıbesin tolyqtyrdy.
1985 jyly Málik Muhamedjanuly M.V.Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııanyń tyńdaýshysy bolady, ony aıaqtaǵannan keıin 1988 jyly Orta Azııa áskerı okrýgine qyzmet atqarýǵa jiberiledi. 1992 jyly mamyrda Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri qurylýymen onyń ómirbaıanynyń jańa paraqtary bastalady. Ol motoatqyshtar polkiniń komandıri jáne Bas shtabynyń jedel basqarmasy aǵa ofıseri laýazymdarynda qyzmet atqarady. 1997 jyly Reseı Federasııasynyń Bas shtaby Áskerı akademııasyn úzdik aıaqtaǵannan keıin ol Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Bas shtaby Jedel josparlaý departamenti bastyǵynyń orynbasary laýazymyna taǵaıyndalady. Erekshe saýattylyǵynyń, óziniń myqty jigerli mineziniń arqasynda ol Qazaqstan Respýblıkasynyń Qaýipsizdik Keńesi Hatshylyǵyna qyzmet atqarýǵa jiberiledi. Málik Muhamedjanuly 1997 – 2000 jyldary qolbasshynyń orynbasary – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri jalpy maqsattaǵy kúshter shtabynyń bastyǵy, odan keıin Bas shtab bastyǵy – Jalpy maqsattaǵy kúshter qolbasshysynyń birinshi orynbasary laýazymdarynda qyzmet atqardy. 1999 jylǵy jeltoqsannan bastap 2001 jylǵy qazan aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Bas shtaby bastyǵynyń birinshi orynbasary boldy. 2001 jylǵy qazan men 2003 jylǵy mamyr aralyǵynda Málik Saparov Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Bas shtabyn basqardy. Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Bas shtabynda óziniń joǵary basshylyq qyzmeti kezeńinde Málik Muhamedjanuly áskerlerdi basqarý úshin avtomattandyrylǵan júıeler jáne telekommýnıkasııalyq quraldar bazasynda áskerlerdi jańa tehnologııalarmen jabdyqtaý máselelerine erekshe nazar aýdardy.
Sonymen birge general Málik Saparov jigerli minezimen tanyldy. Sheshimdi ýaqtyly qabyldaı bildi jáne onyń oryndalýyn qatań talap etti. Málik Muhamedjanuly máseleniń mán-jaıyn lezde túsine qoıatyn, taldap, durys nusqaýlar beretin. Jumysta bastama tanytqandy baǵalaıtyn jáne usynys berý belsendiligin únemi qoldaıtyn. Málik Muhamedjanuly kóp ýaqytyn Qarýly Kúshterdegi qyzmetine jumsap, isterdiń mán-jaıyn jete túsinýge áreket jasaıtyn. Kóptegen jaǵdaıda qarapaıym, biraq qatal jáne talapshyl boldy, beıqamdyqty, nemquraıdylyqty jáne jaýapsyzdyqty jek kóretin.
Bas shtabynyń bastyǵy retinde ol qorǵanys jáne qaýipsizdik máselelerine qatysty zańdardyń, jarlyqtardyń, qaýlylardyń, buıryqtar men dırektıvalardyń jobalaryn ázirleýge jeke ózi belsendi qatysatyn.
Áskerı ádeptilik jáne baǵynystylar týraly qamqorlyq, sonymen qatar talapshyldyq pen tabandylyq, al keıde ymyrasyzdyq – Málik Muhamedjanulyna tán qasıetter. Qarýly Kúshterdiń Bas shtab bastyǵynyń orynbasary retinde onyń qatysýymen batysta jáne ońtústikte bólimder quryldy.
Baǵynystylarmen únemi sypaıy sóılesetin, al baǵynystylar onyń aldynda «tik» turýǵa talpyndy. Ol – myqty uıymdastyrýshy jáne talantty tulǵa.
General Saparov óziniń belsendi qyzmetinde qazaqstandyq armııany damytý jóninde eń kúrdeli josparlardy iske asyra aldy. Generaldyń talmas eńbekshildigi, erik-jigeri, mol harızmasy jáne aıryqsha túısigi memlekettiń áskerı quramyn damytý bolashaǵyn naqty belgiledi.
Ol Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigi jáne ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý birinshi basymdyq bolyp tabylatynyn únemi aıtatyn. Armııany jańǵyrtýmen qatar general Saparov áleýmettik-turmystyq máselelerdi sheshý qajettigin umytqan joq. Ol óziniń jeke úlgisimen ofıserler men sarbazdarǵa armııanyń, jalpy, elimizdiń bolashaǵyna úmit pen senimdi uıalata otyryp, áskerlerdiń patrıottyq rýhyn kóterdi.
Málik Saparovtyń búkil ómiri Qarýly Kúshterdegi adal kúndelikti qyzmetke arnalǵan. Onyń basshylyǵymen Qarýly Kúshterdiń jedel jáne strategııalyq daıyndyǵy boıynsha oqý-jattyǵýdyń jańa is-sharalary uıymdastyryldy.
General Málik Saparovpen qyzmet atqarǵandar ony kásibıligi, prınsıptigi, adaldyǵy, adamdarǵa kóńil qoıyp, muqııat qaraǵany úshin qatty syılady.
Málik Saparovtyń basty erekshe qasıetteri – ol adamdardy jaqsy kórdi jáne adamdar oǵan qyzyqty boldy.
Búginde biz Qarýly Kúshterdiń qalyptasý men damý ıgi isine tabandy eńbek etken jarqyn tulǵany eske alyp otyrmyz. General-leıtenant Málik Muhamedjanuly Saparov talantty áskerı bastyq jáne ǵajap adam, onyń ómiri biz úshin Otanǵa qyzmet etýdiń jáne áskerı borysh pen kásibılikti úılestirýdiń úlgisi bolyp tabylady, týǵan-týystary, jaqyndary men dostary úshin adaldyqtyń, senimdilik pen ıgiliktiń shyńy, ashyq jáne keń peıildi adam bolyp qala beredi.
Murat MAIKEEV,
Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary – Qarýly Kúshter
Bas shtabynyń bastyǵy, general-leıtenant
