Jambyl aýdanyna qarasty Aısha bıbi aýylynan soltústik-batysqa qaraı úsh shaqyrym jerde Áýlıebastaý kóli bar. Tabıǵaty tamyljyǵan ólkeniń qupııasy men ǵajaby kimdi de bolsa tańdandyrmaı qoımaıdy. Alaıda osy ýaqytqa deıin sol Áýlıebastaý kóline baratyn joldyń syn kótermeıtindigi talaı ret aıtylǵan bolatyn. Sonymen qatar, kólge baratyn joldyń qolaısyzdyǵy óńirge kelgen týrıster úshin de úlken másele edi.
Endi mine, jambyldyqtar talaı jyl boıy kúrdeli másele bolyp kelgen Áýlıebastaý kóline aparatyn joldyń jóndelgeni týraly aqjoltaı habarǵa kýá bolyp otyr. Naqty aıtsaq, jýyrda «JambylDorMostStroıServıs» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi Áýlıebastaý kóline aparatyn 1,7 shaqyrym joldy jóndep bitirdi. Bul maqsatqa jergilikti bıýdjetten 33 mıllıon teńge bólinip, maqsatty ıgerilgen.
Tarıhı derekter boıynsha, Áýlıebastaý áýeli kóne qala orny bolǵan eken. Bul jerge alǵash ret E.Ageeva jáne G.Pasıevıch sııaqty tanymal arheologtar zertteý jumystaryn júrgizgen. Dál qazirgi ýaqytta qalanyń saqtalǵan orny tik tórtburyshty bolyp keledi. Al qala ornynyń uzyndyǵy batystan shyǵysqa qaraı 400 metr bolsa, eni soltústikten ońtústikke qaraı 140, al bıiktigi 9 metr. Ústinde eki tóbe bar. Onyń birinshi tóbesi batys jaǵynda, ıaǵnı 105h87 metr bolsa, ekinshi tóbesi shyǵys jaǵynda, kólemi 100h120 metrdi quraıdy. Qurylys syrty dýalmen qorshalyp, onyń ortasynda úıdiń orny saqtalǵan. Al shyǵys jaǵynda iri tastardan qalanǵan ortalyq qorǵan bar. Sondyqtan bul qala ornynyń kóne zamandardan beri kele jatqanyn kórýge bolady. Tipti qala jurtynan jınastyrylǵan qysh ydystarǵa qarap, ǵalymdar bul qalany H-HII ǵasyrlarda ómir súrgen Qarahan áýleti zamanyna jatqyzyp keledi.
Jambyl jurtshylyǵyna Áýlıebastaý tek kóne qalanyń orny retinde ǵana belgili emes. Qalanyń ońtústik-batys jaǵynda jarylǵan jartas bar. Sol jartastyń astynan bulaq aǵyp jatyr. Bulaq sýynan kóne qala túbinde aýmaǵy 100 sharshy metr bolatyn kólshik paıda bolǵan. Ataqty Aqsý ózeni osy kólden bastaý alady. Al jergilikti halyq bul bulaqty Áýlıebastaý dep atap ketken. Bulaqtaǵy sý jyldyń tórt mezgilinde de +16 gradýs temperatýrany ustap turady. Al sý quramyn adam ómirine óte qajetti magnıı, kalıı, ıod sııaqty 17 mıkroelementter quraıdy.
– Áýlıebastaý bulaǵy óńirimizdegi aıtarlyqtaı nysandardyń biri. Bul týrıster úshin de qolaıly aımaq bola alady. Munda adamdardyń jyldyń tórt mezgilinde de kelip demalýyna múmkindigi bar. Máselen keıbir azamattar bul jerdiń tamyljyǵan tabıǵatyna qyzyǵyp kelse, endi biri tarıhymen tanyspaq nıette atbasyn burady. Sonymen qatar, bul jer kóne qalanyń oryny bolyp sanalǵandyqtan da memlekettiń qorǵaýyna alynǵan. Al Áýlıebastaý kól sýynyń da emdik qasıeti mol. Búgingi tańda bul aımaqqa jol tóselip, eń úlken máselesi sheshildi. Keleshekte bul jerdiń elimizdiń týrızm salasyn damytýǵa qosatyn úlesi mol bolatynyna senimdimin. Aldaǵy ýaqyttarda munda kelgen azamattar tarıhymyzdy tanyp, oǵan laıyqty qurmet kórsetip jatsa, tipti jaqsy bolar edi, – deıdi Jambyl oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Qarlyǵash Aralbekova.
Tabıǵattyń ózi syıǵa tartqan tamasha meken Áýlıebastaýdyń búginde áleýeti artyp keledi. Tarıhy men ańyzy bir bólek, dertke daýa sýy bir bólek Áýlıebastaý jeriniń juldyzy jarqyraıtyn kún alys emes. Al ejelden Áýlıeata atanǵan ólkede «Áýlıebastaý», «Áýlıeshoqy» ataýlarynyń kóp kezdesetini de kezdeısoqtyq emes bolar...
Hamıt Esaman,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
