Tabys tasyǵanda kómek te kóbeıedi

Betege men boz jýsandy Kúrti óńirinde 1931 jyly Túrkisib temir joly salynǵanda Uzynaǵash stansasy degen ataýmen alǵashqy aýyldyń irgetasy qalanypty. Osy tusta Temirjol selolyq okrýgi qurylyp, bolat jol talaı tarıhı oqıǵalardyń bastaýyna aınalǵan. Ádette, Temirjolǵa jaqyn or­na­lasqan eldi mekenderdiń tur­mys-tirshilikke ákeletin ózindik ar­tyqshylyqtary bolady. Máse­len, osy mekennen 1951 jyly as­tyq qabyldaý kásiporny salynsa, 1962 jyly «Kúrti» qoı keńshary qurylǵan. Aýyldyń kórkin keltirgen turǵyn úıler, aýrýhana, kitaphana, poshta, taǵy basqa halyqqa qyzmet qórsetetin oryndar osy kez­de salynyp, halyq kóptep qo­nys­tana bastapty. Qaıta qurý jyldary keńshar naryqtyń ótpeli kezeńinde basqa qurylymdar tárizdi turalap qal­ma­dy. Jekeshelendirý kezinde sharýa­shy­lyqtyń mal-múlkin ta­lan-ta­ra­jǵa túsirmeı, saqtady. Bul sharýashylyq jumysshy­lary­nyń ǵana emes, jalpy eldi meken tur­ǵyndarynyń ál-aýqatyn tó­men­detpeýge, áleýmettik, mádenı sala­ǵa jandy qoldaý kórsetýge múm­kindik jasady. О́tpeli kezeńde eldi mekendegi jalǵyz aýrýhanaǵa jabylyp qalý qaýpi tóndi. Sol kezde seriktestik medısına qyzmetkerlerine sharýa­shy­lyq esebinen aılyq tólep, avtokólik satyp áperdi. Bul jaıly aýrýhananyń bas dárigeri Janat Musaeva bastaǵan aq halatty abzal jandar sol bir qıyn kezdi umyt­paı rızashylyqpen eske alady. Halyqty ımandylyqqa uıytqan Allanyń úıi de sharýashylyq esebinen kúrdeli jóndeýden ótti. Áleý­mettik jaǵynan jetkiliksiz qam­tyl­ǵan otbasylary azyq-tú­lik­pen, mal azyǵyna qajetti jem-shóppen turaqty qamtyldy. Qaıta qurý kezinde qoı basy 90 myń basqa jetip, jylyna memleketke 150 tonnaǵa deıin sapaly jún tapsyrylypty. Turǵyn úı baǵ­dar­la­masymen úsh jylda 130 otbasy jańa baspanaly bolǵan. О́mirdegi óz­geris­terge baılanysty «Kúrti» qoı keń­shary­nyń ataýy «R-Kúrti» óndi­ris­tik kooperatıvi, keıinnen jaýapkershiligi shekteýli seriktestik bo­lyp ózgergen. Halyqty ju­mys­pen qamtý sharýashylyq enshisinde bolǵan­dyq­tan nan pisiretin, makaron ónim­derin shyǵara­tyn, un tartatyn dıirmen salynyp, teri óń­dep, ton tigetin sehtar ashylǵan. Qıyndyqqa qaramastan kósheler jóndelip, joldarǵa asfalt tóselgen. Jyl ótken saıyn sharýa­shy­lyq ekonomıkasy nyǵaıyp, kúrti­lik­terdiń erteńge degen senimderi bekı tústi. Egistik alqaby qunar­ly, ári tórt túlik mal ósirýge qolaıly saıyn dalada qyzý eńbek qanat jaıyp, sharýashylyqtyń ta­bysy dúrkiredi. Uzynaǵash stansasy keıinnen Qazybek bek ataýyna ıe boldy. Bul kúnderi sharýashylyq 60127 gektar jerdi tıimdi paıdalanyp, egistiktiń bererin arttyrýǵa kóńil bólgen. Aǵymdaǵy jyly 1800 gek­tarǵa bıdaı, 2500 gektarǵa ekpe­shóp, 450 gektarǵa jońyshqa egilip, mol ónim alynypty. Qazaqtyń bııazy júndi 30 000 bas qoıyn ósirýge memleketten 8 mln. teńge sýbsıdııa alǵan. Sondaı-aq, sharýa­shylyq júnnen 26 mln. teńge, qoı satýdan 40 mln. teńge tabys taýyp, ujymdaǵy eki júzden astam adam­nyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsar­týǵa múmkindik jasalǵan. Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan joldaýlaryndaǵy jas ur­paqqa básekege qabiletti bilim berý isine de seriktestik ózindik úlesin qosýda. Qazaq Ulttyq agroýnıversıtetinde sharýashylyqqa qajetti mamandyqtarǵa 4 shopan balasy tegin oqytylyp, óz esepterinen 2 mln. teńge tólep keledi. Máselen, Á.Qudaıbergenov maldárigeri, A.Tátibaev ekonomıst, E.Ábdikerimov zootehnık, E.Balapanov ınjener-mehanık mamandyǵyna oqytylsa, Jambyl aýdandyq kásibı lıseıde 8 jas mehanızator mamandyǵyna tegin oqytylýda. Sondaı-aq, ju­mys­qa kelgen jas mamandardy tur­ǵyn úımen qamtamasyz etý máse­lesi oń sheshilýde. Atap aıt­qan­da, K.Atashev, A.Ábdikerimov, A.О́mir­alıev, T.Maqaıǵa úı satyp alynsa, T.Jantasov pen T.Eskelovke tur­ǵyn úı salynyp, tur­mystyq qa­jet­tilikteri sheshimin tapqan. Bıylǵy qarasha aıynda seriktestik 50 jyldyq mereıtoıyn keń kólemde atap ótti. Osy kúni sha­rýa­shylyq demeýshiligimen júzege asqan kóptegen sharalar jalǵasyn tapty. Ortalyq kóshedegi turǵyn úıler kúrdeli jóndeýden ótse, bas­qa da jumystardyń tııanaǵy kel­tirilgenine kópshilik rıza. Ujym tasqyn kezinde qınalǵan qyzy­l­aǵash­tyqtarǵa da qarjylaı kómek kór­set­ti. Keıbir otbasylarynyń al­dy­na jylqy, sıyr, qoı saldy. Mun­­daı demeýshilik sharalary únemi jalǵasýda. Oqyrman qaýym Qazybek bek Taýasarulynyń halqymyzdyń ba­sy­nan ótken qıyn-qystaý sátterin baıandaıtyn «Túp-tuqııannan ózime sheıin» kitabyndaǵy Taýasar bı Mataıulyn da,  jaýjúrek urpaq­tary Qasqary men Moldabaı ba­tyr­men de jaqsy tanys bolýy tıis. Qasqary batyrdyń týǵanyna 300 jyl tolýyna oraı qurylǵan «Taýasar» qoǵamdyq komıtetiniń tóraǵasy Asqar Nuǵymanov bas­ta­ǵan Tursynhan, Almatbek, taǵy basqa urpaqtary táýelsizdigimizdiń belgisi retinde kúrtilikterge tórt tarapqa qaraǵan eskertkishti syıǵa tartty. Onyń ár qyrynda Taýasar bı men urpaqtary – Qazybek bek, Qasqary, Moldabaı batyrlardyń beınesi keskindelgen. Qazybek bek beketinde aýyl azamattarynyń atsalysýymen abyz ata Qurtqa táýip atyndaǵy aıshyq­ty kúmbezi kók tiregen Allanyń úıi de ashyldy. Munyń ózi hal­qy­myzdyń dástúrli dinin ustanyp, jastardyń teris aǵymdarǵa er­meýi­niń aldyn alýǵa negiz bol­ǵa­nyn aıta ketkenniń artyqtyǵy joq. Elý jylda jańarǵan ujymnyń tabysy tasyp, yntymaǵy jarasa túsýde. Jáne bir aıta ketetin másele sharýashylyqtyń tabysy tasyǵan saıyn áleýmettik, mádenı salaǵa, jetkiliksiz qamtylǵan ot­ba­sylaryna kórsetetin demeýshiligi de qomaqty bolyp otyr. Bul jomarttyq áli de jalǵasady, deıdi asyl tuqymdy qoı zaýytynyń basshysy S.Erkinbaıuly. Qarasha aıynda Qazybek bek beketinde «Balaýsa» balalar baq­sha­sy taǵy da búldirshinder ıgiligine berildi. Al, kúrdeli jóndeý­den ótken mádenıet úıinde aýyl­sharýashylyq ónimderin óndirýde jaqsy tabystarǵa jetken «R-Kúrti» asyl tuqymdy qoı zaýyty atanǵan ujymnyń tolaǵaı tabysy áńgime­ge arqaý boldy. Irgeli sharýa­shy­lyq búgingi ǵylymnyń damýyna súıenip, Qazaq mal sharýashylyǵy ınstıtýty ǵalymdarymen jandy baılanys ornatqan. Osylaısha tórt túlikti asyldandyrý arqyly onyń ónimdi­ligin arttyrý kózdelýde. Demek, ta­bys tasyǵan saıyn halyq­tyń áleý­met­tik jaǵdaıyna nazar aýdarýǵa tyń betburys jasalatyn bolady. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.