Iýnýs Oǵýz. Álemdi kórkem shyǵarma qutqarady

Keńes ýaqytynda álem eki polıýske ǵana bólindi. Bir jaǵynda muz­daı qarýlanǵan keńestik ıdeologııa, ekinshi jaǵynda aqsha men materıaldyq ıgilikti bárinen bıik qoıǵan AQSh pen Eýropa elderi. Eki jaqty jarystyń nátıjesinde KSRO qulady. Biraq báseke toqtaǵan joq. Bir polıýs qana qalǵan kúnniń ózinde álem­di qan basty, soqqan jelden ajaldyń ısi sezildi. Álemdi ýysynda ustaǵysy keletin «alyptar» kez kelgen qadamǵa ba­rý­ǵa da­ıyn. Álemdi sonsha qaýipti etip tur­ǵan ne? Geosaıası, geoekonomıkalyq, ás­kerı-geo­­­strategııalyq qyzyǵýshylyqtar. Eko­nomıka, saıasat áleminde gegemonııaǵa jetý úshin ás­kerı-geostrategııalyq kúshterdi paı­da­lanady. Sonyń sebebinen myńdaǵan ja­zyq­syz jan japa shegedi. Osynyń jolynda qazir qansha aqsha jelge ushyp, terrorlyq ozbyrlyq kúsh aldy. Osyndaı pıǵyldyń kesirinen Iemen, Sırııa, Irak, Lıvııa, Týnıs, oǵan qosa ondaǵan afrıkalyq memleket gýma­nıtarlyq apatty bastap keshirip otyr. Tipti, ár kún saıyn osy elderdiń halqy jer­­den de, áýeden de bombalanyp, japa she­gýde. Bir qorqynyshtysy, bul qalypty qu­bylysqa aınalyp barady. Jan saýǵalap, jerin tastap qashqandar bosqyndar bolyp shyǵa keldi. Qashqandardyń bári tiri qalyp jatqan joq. Marqumdardyń naqty sanyn da eseptep jatqan joqpyz. Bul basynýdyń, bassyzdyqtyń ishinde moraldyq terror da bar. Ákeniń kóz aldynda esh kinási joq bala, balanyń kóz aldynda aıaýly ana oqqa ushyp, ajal qushyp jatyr. Bul netken aýyr soqqy ekenin sezine alamyz ba?

Bul terrormen álemdi úreıde us­tap otyr­ǵandar ony ıslam dinimen baılanys­tyr­ǵylary keledi. Islam – beıbit din. Dinge kúıe jaǵýdyń jazasyn adam bermeıdi...

Bizdiń talantty aqynymyz, dramatýrg Gýseın Djavıd: «Qantógisti toqtata alǵan adam – álemniń qutqarýshysy» deı­tin. Árıne, ony boldyrmaý úshin, ózara máde­nıetterdiń dıalogin kúsheıtip, soǵan basa nazar aýda­rýymyz qajet. Osy mádenıetterdiń dıa­logi álemdi soǵystan qutqara alady. Beıbitshilikti saqtaý úshin qyzmet etedi. 

Bul dıalogtiń bir tarmaǵy – ádebıet. Adam balasynyń qalyptasý, ósý jolynda ádebıettiń orny aıryqsha ekeni bar­shańyzǵa belgili. Bala kúninde roman, ıa povest oqyp, sonyń qaharmany sııaqty er­júrek batyr bolǵysy kelmegen jan bar ma?! Mahabbat jyrlaryn oqyǵan saıyn jú­regi atqaqtap, sezim perneleri jarysa so­ǵyp, ǵashyq bolýǵa yntyqpaǵan jigit bar ma?! Oqyp otyrǵan shyǵarmasyndaǵy jaqsy kór­gen keıipkeri bir apatqa ushyrasa, shirkin, sonyń ornynda men bolǵanda bylaı ister edim dep qııalǵa kim berilmedi deısiz. О́mirge degen kózqarasymyzdy qalyptastyrýǵa sep­tigi tıgen ádebıet osynysymen aıaýly, qym­bat. Álemdegi beıbitshilikti saqtaý jo­lynda ádebıet soǵysyńyzdan da, saıasat pen ekonomıkańyzdan da qýatty. Kórkem ádebıetti oqý arqyly adam oılanady, jańa kózqarastar paıda bolady, ózin shyn máninde adam qataryna qosa bastaıdy. О́ziniń robot emes ekenin oılap, bul jaryq álemge uly mahabbatpen kelgenin mo­ıyndap, sol mahabbatpen ómirden qoshtasý keregin túsinedi.

Kórkem ádebıettiń nasıhaty álemdegi beı­bitshilikti saqtaý úshin aýadaı qajet. Kór­kem ádebıet adam balasynyń júregin jum­sartyp, gýmanızmge tárbıelese, bul qaýipti álemdi qaýipsiz, beıbit álemge aınaldyrýǵa bolady degen sóz. Biraq biz áli qaýipti álemniń turǵyndarymyz... 

Iýnýs OǴÝZ,

Ázerbaıjan