2014 jyldan beri dástúrli túrde uıymdastyrylyp kele jatqan sımpozıýmnyń maqsaty – álemdegi ǵylym, bilim salasynda túrki álemine qatysty zertteý jasap júrgen ǵalymdardyń basyn qosyp, ǵylymı baǵytta pikir almasý, ǵylym jetistikterin talqylaý, jańa ǵylymı zertteýlerge jol ashyp, túrki álemi ádebıeti men mádenıetiniń keńeıýine yqpal jasaý. Túrki álemi zertteýleriniń sımpozıýmy da osy mıssııaǵa óz úlesin qosyp keledi.
Qazaq qyzdar memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Gaýhar Aldambergenova aldymen qonaqtardy sımpozıýmnyń ashylýymen quttyqtady. «Qanshama dáýir almasyp, myńjyldyqtar ótse de, kókbóriniń rýhy kóshpeı, babadan balaǵa qalǵan Kúlteginniń ósıeti sanadan óshpeı kele jatyr. Taǵylym alarlyqtaı dástúrge aınalǵan jıyn túrkitildes elder mádenıeti men óneriniń, tili men tarıhynyń damýyna úles qosýdy kózdeıdi. Bul túrki órkenıetiniń damýyna, dáýirler jalǵastyǵyna altyn arqaý bolady dep senemiz», dep sımpozıým jumysyna sáttilik tiledi rektor.
Halyqaralyq túrki álemi zertteýler sımpozıýmy bul túrki halyqtarynyń ortaq qundylyqtaryn talqylaý, birlesken sheshimderdi ázirleý, birlesken jobalar daıyndaý, ortaq saıasatty anyqtaý jáne eń bastysy, jalpy sana qalyptastyrý úshin uıymdastyrylǵan ǵylymı is-shara bolǵandyqtan, sımpozıýmda aıtylǵan oı mazmuny negizinen osy túıin tóńireginde toǵysyp jatty. Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráliniń baıandamasynda myń jyldan beri túrki álemin túrli qyrynan zerttep kele jatqan qyzyǵýshylyqtyń tolastamaıtyny týraly aıtyla kelip, ózin irgeli ǵylymı-gýmanıtarlyq ortalyq retinde tanyta bilgen Túrki Akademııasy atqarǵan aýqymdy jumystardy atap ótti. Mysaly, sońǵy eki jyldyń ózinde sheteldik ǵalymdardyń qatysýymen túrkologııa, altaıstıka, mongolıstıka baǵyttarynda kóptegen irgeli ǵylymı joba júzege asyrylyp, 40 halyqaralyq konferensııa men forým, 30 semınar men dóńgelek ústel uıymdastyrylǵan. Sondaı-aq Akademııa basshysy túrkitildes elderdegi áriptesterin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev usynǵan «Túrki álemindegi 100 jańa esim» jáne «Túrki áleminiń kıeli jerleri» jobalary aıasynda birlese jumys isteýge shaqyrdy.
Sımpozıýmda «jahandaný úderisindegi túrki jurtynyń damýy úshin ne istelý kerek jáne oǵan kedergi bolatyn qandaı sebepter bar?» degen mańyzdy saýalǵa jaýap izdegen О́mer Halısdemır ýnıversıtetiniń rektory Mýhsın Kardyń oıy tolymdy shyqty. «Túrki álemin zertteý – rýhanı brend» deıdi túrik ǵalymy. «Jahandyq kúrestiń ortasynda turǵan túrki halyqtarynyń múddelerin ortaqtastyrý arqyly birligi men tynyshtyǵyn saqtap, yntymaqtastyǵyn ártaraptandyra otyryp nyǵaıýyn, tarıhtaǵy túrki halyqtaryna jasalǵan zulymdyqtyń, qyrǵyn men mádenı genosıdterdi paıdalanbaýyn qamtamasyz etýimiz kerek. Myń pikirden góri ortaqtasyp sheshken bir pikir artyq. Aqparat týdyratyn, sol týdyrǵan aqparatty ónimge aınaldyra biletin, jahandyq bir kúshke ıe bola alatyn belsendi kúshke aınalý úshin umtylýdamyz.
1990 jyldardyń basynan bastap-aq eń joǵary saıası ýaǵdalastyqtar negizinde túrki áleminiń ǵalymdary alǵashqy qadamdaryn anyqtady. Onyń alǵashqy nátıjesi retinde Túrki keńesi men Túrki Akademııasy qurylyp, túrki halyqaralyq uıymdaryna jol kórsetetin, baǵyt beretin de ǵalymdar boldy. Bul jyldarda Túrikmenstan, Ázerbaıjan, О́zbekstan birinshi bolyp latyn álipbıine kóshti. Qazaq eli de osy baǵytta jańa qadamdar jasap jatyr. Qazaqstannyń qazaq tilin joǵary dárejede tanytatyn latyn álipbıin qabyldaýy bolashaqta túrki áleminiń birligi úshin oń úrdis bolmaq. Jıynda Túrkııa Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Bas konsýly Kagan Iylmaz, Baký Eýrazııa ýnıversıtetiniń rektory Nazym Hıýseınlı, Túrkitildes elder zııalylary odaǵynyń tóraǵasy, aqyn Muhtar Shahanov, Halyqaralyq Túrki Akademııasynyń sarapshysy, PhD doktory Elmıra Qaljanova sóz alyp, túrki elderiniń keleshekte áli de bolsa bir-birin jaqynyraq tanyp, ózara yntymaqtastyq úshin atqaratyn ortaq jumystary týraly oılarymen bólisti. Túrki álemine shamshyraq bolý úshin jumyla jumys istep júrgen baýyrlas halyqtardyń barshasy besinshi sımpozıýmda da tyń usynys, qundy pikir men jańa ǵylymı tujyrymdamalar jasalatynyna senim bildirip, seksııa jumysyna kirisip ketti.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
