Bul – Memleket basshysynyń turaqty basymdyq berip kele jatqan ózekti máseleleriniń biri. Elbasy jaqynda Qazaqstan halqyna arnaǵan «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda «Agroónerkásip kesheniniń áleýetin tolyq iske asyrý kerek. Negizgi mindet – eńbek ónimdiligin jáne qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn 2022 jylǵa qaraı 2,5 ese kóbeıtý», dep atap kórsetti.
Iá, elimizde mal sharýashylyǵyn, onyń ishinde etti mal sharýashylyǵy salasyn damytýǵa qajetti barlyq qolaıly jaǵdaılar bar. Elimiz jaıylymdyq jerdiń kólemi boıynsha álemde besinshi oryndy ıelenedi. Mal sharýashylyǵy úshin 180 mıllıon gektardan astam jaıylymdyq jer bar. Fermerlerdiń qatty jem-shóp bazasyn qurý úshin 2 mıllıon gektardan astam jerdi sýarmaly shabyndyqqa aınaldyrýǵa múmkindikteri bar. Sonymen birge halqymyzdyń jartysynan astamy aýyldyq jerlerde turady jáne atakásippen aınalysý daǵdysy dástúrge aınalǵan.
Qazaqstandyq fermerlerdi etti mal sharýashylyǵyn damytý maqsatyndaǵy iske jumyldyrýda sońǵy jyldary jemisti jumys istep kele jatqan respýblıkalyq «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń bereri mol.
Jaqynda Aqtóbe oblysynda atalǵan baǵdarlama boıynsha Reseı Federasııasynan asyl tuqymdy iri qaranyń birinshi partııasy ákelindi.
– «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń negizgi maqsaty – fermerlik sharýashylyqtardy qoldaý jáne iri qara mal basy sanyn kóbeıtýdi qamtamasyz etý bolyp tabylady. Aqtóbe oblysynda atalmysh baǵdarlamanyń aıasynda fermerler shetelden asyl tuqymdy iri qara mal satyp alýda. Búgingi kúnge deıin oblysymyz boıynsha 43 fermerlik sharýashylyq osy maqsatta jeńildetilgen nesıe aldy. Olarǵa qor tarapynan qarjylandyrý nátıjesinde 2 myńnan astam etti asyl tuqymdy iri qarany satyp alýǵa qarajat berildi, – deıdi «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylyq qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamy Aqtóbe fılıalynyń dırektory Gúljanat Erǵazına.
Naqty mysal keltiretin bolsaq, Aqtóbe oblysy, Baıǵanın aýdanyndaǵy «Qyzyl shoqy» sharýa qojalyǵy bıylǵy jyly Reseıdiń Perm aımaǵynan gereford tuqymynyń 75 bas etti sıyrlaryn satyp aldy. Sharýa qojalyǵynyń basshysy Rınat Erǵalıevtiń aıtýy boıynsha, «Qyzyl shoqy» sharýa qojalyǵy 2012 jyldan beri bul salada jemisti jumys atqaryp keledi eken. Sharýa qojalyǵy qonystanǵan Baıǵanın aýdanyndaǵy «Qyzyl bulaq» selolyq okrýgi aýdan ortalyǵynan 85 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Qazirgi kezeńde sharýa qojalyǵynda 900 sharshy metr aýmaqty alyp jatqan mal sharýashylyǵy kesheni bar. Sonymen birge 4840 gektar jaıylym jáne 15 gektar shabyndyq jer de osy sharýa qojalyǵynyń ıeliginde kórinedi. Sharýashylyqta jem-shóp daıyndaýǵa qajetti tehnıkalar da saqadaı-saı.
– Mal sharýashylyǵyn damytý úshin jasalyp jatqan memlekettik kómekti turaqty kórip kele jatyrmyz. Alǵash ret «Qyzyl shoqy» sharýa qojalyǵy 2016 jyly «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylyq qoldaý qorynan» «Igilik» baǵdarlamasy boıynsha 30 mal basyn satyp alý úshin nesıelik qarjy aldy. Biz bul nesıeleýdiń artyqshylyqtaryn barynsha sezindik. Atap aıtqanda, berilgen qarjynyń ústeme prosenti tómen jáne uzaq merzimge beriledi, – deıdi óz sózinde «Qyzyl shoqy» sharýa qojalyǵynyń basshysy Rınat Erǵalıev.
Gúljanat Erǵazınanyń pikirinshe, asyl tuqymdy etti mal sharýashylyǵy salasynda eńbek etetin fermerlerge barynsha qarjylyq múmkindikter jasalǵan. Máselen, bir fermerdiń 70 mıllıon teńgege deıin nesıe alatyn múmkindigi bar. Nesıe 15 jylǵa deıingi merzimge beriledi. Onyń ústine alǵashqy eki jylda fermerler nesıe tóleýden bosatylady. Memleket sýbsıdııalaý arqyly nesıeniń 14 prosenttik ústeme aqysyn 4 prosentke deıin tómendetýge jáne shetelderden etti asyl tuqymdy maldyń qunyn azaıtýǵa sýbsıdııa tóleıdi. Sonymen, tıimdi syıaqy ústemesi jylyna 4,4 % aspaıdy.
– Bıylǵy jyly biz Qordan 40 mıllıon jeńildetilgen nesıege qol jetkizdik. О́zimiz Reseıdiń Perm aımaǵyndaǵy Klıapov eldi mekenine baryp 75 bas gereford asyl tuqymdy iri qara satyp aldyq. Qazirgi kúni ákelingen asyl tuqymdy mal arnaıy karantınnen ótkizilip, sharýa qojalyǵynyń jaıylymdarynda jaıylyp jatyr, – deıdi Rınat Erǵalıev.
Mine, osylaı shaǵyn sharýashylyqtar 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásiptik keshendi damytýdyń Memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin kóterý jumystaryna qatysýda. Bul baǵyt boıynsha sharýashylyqtar shetelden asyl tuqymdy mal satyp alyp, odan tól alady. Etti jas maldy bordaqylaý alańdaryna tapsyrady. Olar, tıisinshe ettiń taýarly kólemin jınaqtap, ony ishki jáne syrtqy naryqtarǵa jetkizýmen aınalysady. Bul jumystyń arqasynda sharýashylyqtardyń básekege qabilettiligi kóterilip, jergilikti maldyń sany men sapasy artady.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ázirlegen agroónerkásiptik keshendi memlekettik qoldaýdyń joldary osyndaı. Eń mańyzdysy – aýyl turǵyndary jumyspen qamtylyp, otandyq azyq-túlik naryǵynyń turaqtylyǵy nyǵaıyp, salanyń eksporttyq baǵyttylyǵy kúsheıedi.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
