Kóktemgi shyǵyn men kúzgi tabys eseptelip, tarazyǵa salynatyn, jetistik pen kemshiligi eskeriletin shaq. Iаǵnı, dıqandar tabysyn kúzde saralaıdy, al tabysty bolý – báseke qabiletiniń kórinisi. Osy oraıda Túrkistan oblysynda sharýalardyń atqarǵan eńbekteriniń nátıjesi kórsetiletin «Altyn kúz-2018» merekesi jáne mereıtoılyq is-sharalary ótýde.
Elbasy osy bereke aıyndaǵy Joldaýynyń 5-tarmaǵynda agroónerkásip kesheniniń áleýetin tolyq iske asyrý, aýylsharýashylyq ónimderiniń eksportyn kóbeıtý, memlekettik qoldaý sharalaryn zamanaýı agrotehnologııalardy aýqymdy túrde tartýǵa baǵyttaý qajettigin atap kórsetken-di. Jalpy, aýylsharýashylyq salasy Memleket basshysynyń nazarynan tys qalǵan emes. Osy salany damytýǵa negizdelgen máselelerdi der kezinde kóterip, naqty tapsyrmalar júktep keledi. Al tapsyrmalardyń oryndalýyn, naqty nátıjeni óńirlerde, onyń ishinde aýdandarda atqarylǵan isterden de bilýge bolady. Aýdandardaǵy merekelerdi aıta otyryp, kórsetkishterdi keltirýimiz de sondyqtan. Mysaly, Tólebı aýdanynda bıyl aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi 19 mlrd 241,4 mln teńgege jetken. Egin sharýashylyǵynyń úlesi 5 mlrd 451,9 mln teńge bolyp, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 103 paıyzdy qurap otyr. Túsimi gektaryna 22,1 sentnerden shyǵyp, 47786,3 tonna astyq jınalǵan. Maıly daqyldan – 12218,8 tonna, 15 700 tonna kartop, 25 800 tonna kókónis, 6600 tonna jıdek, 1100 tonna júzim jınalǵan. О́nim áli de jınalyp jatqanyn eskersek, bul kórsetkishter óse túseri zańdy.
Sondaı-aq iri qara mal – 67,8 myńǵa, usaq mal – 204,8 myń, jylqy – 27,3 myń, túıe – 12, qus 193 myńǵa jetken. Aýdanda 9,4 myń tonna et, 46,0 myń tonna sút, 12,7 mln dana jumyrtqa óndirilipti.
Taýly aýdanda qymyz óndirýge erekshe mán berilýde, soǵan sáıkes jylqy 4500 basqa artqan.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy aıasyndaǵy «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» respýblıkalyq jobasyna engen «Tańbaly tas» eskertkishi, Haqnazar han, Qarabýra, Baba Túkti Shashty Áziz kesenesi, Sozaq qalashyǵy syndy kıeli oryndary bar Sozaq aýdany 90 jyldyq mereıtoıyn atap ótti. Mereıli mereke áleýmettik nysandardy ashýmen bastalyp, óńirdiń tarıhy men búginin kórsetetin tanymdyq is-sharalarǵa ulasty. Baldysý, Rań ata, Shaǵa, Aqsúmbe eldi mekenderinde 4 medısınalyq pýnkt, Jartytóbe, Qaraqur aýyldarynan saıabaq ashyldy. Qumkent aýylynan záýlim sport ǵımaraty, Sholaqqorǵan, Taýkent, Qyzylkól eldi mekenderinde shaǵyn fýtbol alańdary men balalardyń oıyn alańy paıdalanýǵa berildi. Sondaı-aq Sholaqqorǵan, Aqqoltyq eldi mekenderinde balabaqsha, turmystyq tehnıka jáne elektrondy buıymdar satatyn «Jibek joly» technodom» saýda úıi, jalpy aýdan boıynsha 24 nysan saltanatty túrde ashyldy.
Oblys ákimi J.Túımebaev «Sozaq – jyr, Sozaq – sóz, Sozaq – óner» atty ǵylymı-teorııalyq konferensııasyna qatysyp, aýdan turǵyndary men qonaqtardy merekemen quttyqtady. Aýdandyq aýrýhana ujymyna medısınalyq avtokólikterdiń kiltin tapsyrdy. Konferensııada aýdannyń tarıhy jaıly beınefılm kórsetilip, jazýshylar, ǵalymdar baıandama jasady. Elimizge tanymal aqyndardyń qatysýymen respýblıkalyq «Syrly Sozaq» taqyrybynda aıtys ótti. Aýdan ákimi Salyhan Polatov aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna eńbek sińirgen birqatar azamattarǵa «Sozaq aýdanynyń Qurmetti azamaty» ataǵyn tabys etti. Merekelik jıyn ortalyq ıppodromda jalǵasyp, kókpar, báıge, qyz qýý syndy ulttyq oıyndar ótti. Báıge men kókpar jeńimpazdaryna 2 jeńil avtokólik berildi.
Qol jetkizilgen jetistikter de aıtyldy. Mysaly, aýdanǵa jyl basynan bergi 8 aıda 22 mlrd 506 mln ınvestısııa tartylyp, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 1 mlrd 593 mln teńgege artqan. О́ńirde «Qazatomónerkásip» Ulttyq atom kompanııasynyń 9 iri kásiporny jumys isteıdi. Oǵan qajetti bólshekter shyǵaratyn aýdandaǵy ındýstrıaldy aımaqta jalpy quny 1 mlrd 204 mln teńgeni quraıtyn 5 joba iske qosylǵan. Bıylǵy jyly ındýstrıaldy aımaqta 644,7 mln teńgeniń ónimi óndirilip, aýdandyq bıýdjetke 41 mln 300 myń teńge qarjy tústi. Aldaǵy ýaqytta, «Tuz óńdeý», «Kún elektrstansasy», «Asyl metaldar óńdeý zaýyty» jobasy, tas kómir óńdeý zaýyty iske qosylady. Búginde Sozaq óndirisi órlegen, oblystaǵy agrarly-ındýstrıaldy aldyńǵy qatarly aýdan atanyp otyr.
«Toqsan jyldyqqa – 90 ıgi is» aksııasy sheńberinde jyl basynan bastap túrli sharalardy júzege asyryp kele jatqan Qazyǵurt aýdanynda egistik kólemin ulǵaıtý, ıesiz jerlerdi ıgerý, zamanaýı tehnologııamen tamshylatyp sýǵarý ádisin keńinen engizý, jylyjaı jáne qarqyndy baý egý, mal basyn asyldandyrý máseleleri kún tártibinen túsken emes. Bıyl aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 22 086,7 mln teńgege jetip, naqty kólem ındeksi 109,8 paıyz bolǵan. 2490 tonna dándik júgeri, 49 000 tonna kókónis, 6 900 tonna aqtúınek jınalyp, bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasyn tabýda. Al masaqty daqyldardan 103 052,3 tonna ónim jınalǵan. Tamshylatyp sýarý ádisi qosymsha 451,28 gektarǵa endirilip, onyń jalpy kólemi 2950 gektarǵa jetti. Jalpy kólemi 121,5 gektar bolatyn jylyjaılardan 36,6 myń tonna kókónis jınaldy. Aýdan ákimi Tólegen Telǵaraevtyń málimdeýinshe, fermerlerge «Yrys» qarjylandyrý uıymy arqyly tómengi paıyzben 38 jobaǵa 190,2 mln teńge nesıe berilgen. «Sybaǵa», «Altyn asyq», «Qulan» baǵdarlamalarynyń aıasynda 2599 mal basy satyp alynyp, tapsyrma artyǵymen oryndalǵan. Segiz aıda 9050 bas mal bordaqylanyp, 14800 tonna et óndirilgen. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektiler sany 8083-ke jetip, 11571 adam jumyspen qamtylypty. Olardyń óndirgen ónim kólemi 31307,7 mln teńgeni qurap otyr. Aýdan kóleminde búgingi tańda jumys istep turǵan 18 ónerkásiptik kásiporyn bar. Qurylysshylar da aýdannyń 90 jyldyǵyna súbeli tabyspen jetipti. Qazyǵurt eldi mekeniniń «Bolashaq» shaǵyn aýdanynan 16 páterli 4 turǵyn úıdi, 100 oryndyq óner mektebin, 210 oryndyq dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni qurylystaryn sapaly aıaqtap, aýdan toıyna tartý etti.
Aýdanda týrızmdi damytý maqsatynda «Qazyǵurt – Kemeqalǵan» týrıstik tarıhı-mádenı keshenin salý kózdelip otyr. Qazyǵurt taýynda ornalasatyn kemeniń uzyndyǵy – 120 metr, eni – 30 metr, bıiktigi 24 metr bolady. Úsh qabattan turatyn kemede murajaı, qonaqúı men meıramhana, kınozal, eń joǵarǵy qabatynda aınalany kórý alańshasy ornalastyrylmaq. Jalpy, týrıstik keshenniń jer teliminiń aýmaǵy 150 gektardy quraýǵa tıis. Aıta keteıik, aýdannyń kásipkerleri belsendilik tanytyp, 25 mln teńgege tarıhı «Qazyǵurt» monýmentin Tashkent – Almaty magıstraldi avtojol boıyna ornatyp, eldiń alǵysyna ıe boldy.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy
