«Doing Business-2019» reıtınginiń kósh basynda Jańa Zelandııa, Sıngapýr, Danııa, Koreıa elderi ornalasqan. Grýzııa, Norvegııa, AQSh, Ulybrıtanııa, Makedonııa elderi alǵashqy ondyq sapynda. Ár eldegi kásipkerlikti retteıtin normatıvtik-quqyqtyq aktiler, onyń sol elde, eldiń iri qalalarynda, óńirlerinde saqtalý barysy, shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń jumysy, taǵy da basqa faktorlar nazarǵa alynatyn tizimde elimiz Ázerbaıjan, Aýstrııa elderinen keıingi oryndy ıelenipti. Ispanııa, Reseı Federasııasy, Polsha, Portýgalııa, Japonııa, Fransııa, Qytaı, Shveısarııa, Túrkııa bizden keıingi satyda.
Osy jaǵymdy jańalyqtan keıin ile-shala Ulttyq ekonomıka mınıstrligi arnaıy baspasóz máslıhatyn ótkizgen bolatyn. Vıse-mınıstr Serik Jumanǵarın baspasóz máslıhatynda aıtqandaı, búgingi tańda elderdiń, ulttyq ekonomıkalardyń básekege qabilettiligin baǵalaıtyn túrli obektıvti reıtıngter bar. Solardyń biregeıi – Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business» reıtıngi.
Onyń nátıjesi iri korporasııalardyń basshylary, iri bankterdiń prezıdentteri, tanymal saıasatkerler basshylyqqa alatyn halyqaralyq jýrnaldarda jarııalanady. Iаǵnı, ınvestısııaǵa qatysty sheshim qabyldaýǵa yqpal etedi. Túptep kelgende, bul Qazaqstanda jańa kásiporyndar ashýǵa, ınvestısııa tartýǵa, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, tutas bıznes klımatty jaqsartýǵa áser etetini túsinikti.
Reıtıng nátıjeleri Qazaqstannyń negizgi 10 pozısııanyń altaýy boıynsha órlegenin kórsetti. Atap aıtqanda, «Mınorıtarlyq ınvestorlardy qorǵaý» ındıkatory boıynsha birinshi oryndy saqtap qaldy.
«Kelisimsharttardyń oryndalýyn qamtamasyz etý» boıynsha 6-orynnan 4-orynǵa kóterildi. «Qurylysqa ruqsat alý» kórsetkishi boıynsha 52-pozısııadan 35-pozısııaǵa kóterildi. Kásiporyn ashýǵa yńǵaılylyq, nesıe alý, halyqaralyq saýda, elektrmen jabdyqtaý júıesi syndy ındıkatorlar boıynsha da joǵarylaǵany belgili boldy.
Jalpy, Qazaqstanda otandyq jáne sheteldik bıznesmenderge qolaıly ahýal qalyptastyrý úshin jasalyp jatqan jumystar az emes. Atap aıtqanda, «Astana-1» kedendik deklarasııasynyń aqparattyq júıesiniń iske qosylǵany taýarlarǵa deklarasııa berýde adamı faktorlardy boldyrmaýǵa yqpal etti. Kedendik baj salyǵy men alymdar jáne basqa da mindetti tólemder týraly derekterdi alýǵa buryn birneshe kún ketetin bolsa, qazir ony 15 mınýtta alýǵa bolady. Eksportqa shyǵaratyn taýarlarǵa kedendik deklarasııany keden qyzmetkerleri tegin toltyryp beredi.
Sol sııaqty, jobalyq mekemelerdiń «bir tereze» qaǵıdasy boıynsha topografııalyq túsirilimdermen, geologııalyq derektermen, sáýlet-josparlaý talaptarymen, ınjenerlik jelilerdiń shemasymen qamtamasyz etýi, «Qurylysqa ruqsat alý» ındıkatory boıynsha jaqsy nátıjege qol jetkizýge septigin tıgizdi.
– «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» korporasııasy qazir jyljymaıtyn múlikke quqyqty tirkeý, aqparattyq qyzmetter kórsetý boıynsha tabysty jumys isteýde. Iаǵnı, Doing Business-tiń ındıkatorlary siz ben bizdiń kúndelikti ómirimizde yńǵaıly jaǵdaı jasaýǵa yqpal etedi. «Salyq salý» ındıkatory boıynsha 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap elimizde salyqtyq tekserýlerdiń 2 túri qarastyrylǵan. Onyń biri erekshe tártip boıynsha taǵaıyndalǵan tekserý, ekinshisi jospardan tys tekserý. Osy jospardan tys tekserýdiń negizderi qysqartyldy jáne jeńildetildi, – deıdi S.Jumanǵarın.
Úkimet aǵymdaǵy jumystardy jıyp qoıyp, reıtıngte órleýdiń qamyna kóbirek kóńil bóledi degen synı pikirler jıi aıtylady. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ókili bul ushqary pikir dep sanaıdy. Doing Business barynsha senimdi reıtıngterdiń biri sanalady. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, elge ınvestısııa tartý, kásiporyndardy kóptep ashý, jumys oryndaryn kóbeıtý syndy jaǵymdy ózgerister halyqtyń turmysyn da jaqsartady.
Qarapaıym tilmen túsindirer bolsaq, reıtıngtiń qazaqsha aýdarmasy «Bıznes júrgizý» dep atalýy da kóp nárseden habar beredi. Doing Business reıtınginde qarapaıym azamattardyń jeke kásippen aınalysýyna áser etetin barlyq ındıkator qamtylǵan. Máselen, jeke kásibin bastaǵan azamattyń ony tıisti organdarǵa tirketýine bir kún ýaqyt jetkilikti. Bul sóz etip otyrǵan reıtıngtegi «Kásiporyn ashý» ındıkatorynda joǵarǵy ball alýǵa jol ashady. Sol sııaqty, kásipker isin odan ári damytý úshin kepilge múlkin qoıyp, nesıe alýǵa bekinýi múmkin. Kepil múlikteriniń birtutas elektrondy reestri bar. Nesıe alý rásiminiń jeńildigi, oǵan ketetin ýaqyt pen qarjylyq shyǵyndar qarastyrylatyn «Nesıe alý» kórsetkishi boıynsha da Qazaqstan byltyrǵy 77-pozısııadan 60-orynǵa kóterilipti. Nesıege alǵan qarajaty, jeri bar kásipker endi jańadan bir nysan salýdy josparlady delik. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, qurylysqa ruqsat alý, ınjenerlik jelilerdiń shemasy syndy tolyp jatqan aqparattardy alý da qazir «bir terezeden» sheshiledi. Buryn shetelge taýar eksporttaý nemese kerisinshe shetelden taýar ımporttaý úshin kásipker qaptaǵan qujatyn arqalap júretin, brokerlerge aqsha tóleıtin. Qazir ol jumys elektrondy jolmen sheshiledi, deklarasııa da brokersiz tegin toltyrylady. Doing Business-tiń óte senimdi ári bedeldi bolýy osy sııaqty máselelerdiń qarastyrylǵany jáne obektıvti baǵalanýymen baılanysty. Onyń ındıkatorlarynda joǵary nátıje kórsetýge tyrysý sol el úshin de paıdaly ekendigi túsinikti. Qysqasy, sońǵy jyldary jeke kásipkerlik salasynda engizilip jatqan, azamattardyń ýaqytyn, qarajatyn únemdeıtin, júıkesin tozdyrýdan saqtaıtyn, memlekettik organdardyń da jumysyn jeńildetetin jańalyqtardyń barlyǵy Qazaqstannyń Dúnıejúzilik banktiń reıtınginde joǵary órleýine sebep bolǵandaı.
Elbasy N.Nazarbaev bıylǵy jyldyń kókteminde Kásipkerlik qyzmetti retteýdi jetildirý týraly zańǵa jarııaly túrde qol qoıǵany belgili. Qol qoıý rásiminde Memleket basshysy:
– Jeke bastama men erkin kásipkerlik elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń jáne ál-aýqatymyzdyń artýynyń basty faktoryna aınaldy, – degen bolatyn. «Doing Business-2019» nátıjesindegi Qazaqstannyń orny bıznestiń el ekonomıkasyndaǵy ornynyń mańyzyn aıqyndaı túsedi.
«Kelisimsharttardyń oryndalýyn qamtamasyz etý» boıynsha 6-orynnan 4-orynǵa kóterildi. «Qurylysqa ruqsat alý» kórsetkishi boıynsha 52-pozısııadan 35-pozısııaǵa kóterildi. Kásiporyn ashýǵa yńǵaılylyq, nesıe alý, halyqaralyq saýda, elektrmen jabdyqtaý júıesi syndy ındıkatorlar boıynsha da joǵarylaǵany belgili boldy.
Jalpy, Qazaqstanda otandyq jáne sheteldik bıznesmenderge qolaıly ahýal qalyptastyrý úshin jasalyp jatqan jumystar az emes. Atap aıtqanda, «Astana-1» kedendik deklarasııasynyń aqparattyq júıesiniń iske qosylǵany taýarlarǵa deklarasııa berýde adamı faktorlardy boldyrmaýǵa yqpal etti. Kedendik baj salyǵy men alymdar jáne basqa da mindetti tólemder týraly derekterdi alýǵa buryn birneshe kún ketetin bolsa, qazir ony 15 mınýtta alýǵa bolady. Eksportqa shyǵaratyn taýarlarǵa kedendik deklarasııany keden qyzmetkerleri tegin toltyryp beredi.
Sol sııaqty, jobalyq mekemelerdiń «bir tereze» qaǵıdasy boıynsha topografııalyq túsirilimdermen, geologııalyq derektermen, sáýlet-josparlaý talaptarymen, ınjenerlik jelilerdiń shemasymen qamtamasyz etýi, «Qurylysqa ruqsat alý» ındıkatory boıynsha jaqsy nátıjege qol jetkizýge septigin tıgizdi.
– «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» korporasııasy qazir jyljymaıtyn múlikke quqyqty tirkeý, aqparattyq qyzmetter kórsetý boıynsha tabysty jumys isteýde. Iаǵnı, Doing Business-tiń ındıkatorlary siz ben bizdiń kúndelikti ómirimizde yńǵaıly jaǵdaı jasaýǵa yqpal etedi. «Salyq salý» ındıkatory boıynsha 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap elimizde salyqtyq tekserýlerdiń 2 túri qarastyrylǵan. Onyń biri erekshe tártip boıynsha taǵaıyndalǵan tekserý, ekinshisi jospardan tys tekserý. Osy jospardan tys tekserýdiń negizderi qysqartyldy jáne jeńildetildi, – deıdi S.Jumanǵarın.
Úkimet aǵymdaǵy jumystardy jıyp qoıyp, reıtıngte órleýdiń qamyna kóbirek kóńil bóledi degen synı pikirler jıi aıtylady. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ókili bul ushqary pikir dep sanaıdy. Doing Business barynsha senimdi reıtıngterdiń biri sanalady. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, elge ınvestısııa tartý, kásiporyndardy kóptep ashý, jumys oryndaryn kóbeıtý syndy jaǵymdy ózgerister halyqtyń turmysyn da jaqsartady.
Qarapaıym tilmen túsindirer bolsaq, reıtıngtiń qazaqsha aýdarmasy «Bıznes júrgizý» dep atalýy da kóp nárseden habar beredi. Doing Business reıtınginde qarapaıym azamattardyń jeke kásippen aınalysýyna áser etetin barlyq ındıkator qamtylǵan. Máselen, jeke kásibin bastaǵan azamattyń ony tıisti organdarǵa tirketýine bir kún ýaqyt jetkilikti. Bul sóz etip otyrǵan reıtıngtegi «Kásiporyn ashý» ındıkatorynda joǵarǵy ball alýǵa jol ashady. Sol sııaqty, kásipker isin odan ári damytý úshin kepilge múlkin qoıyp, nesıe alýǵa bekinýi múmkin. Kepil múlikteriniń birtutas elektrondy reestri bar. Nesıe alý rásiminiń jeńildigi, oǵan ketetin ýaqyt pen qarjylyq shyǵyndar qarastyrylatyn «Nesıe alý» kórsetkishi boıynsha da Qazaqstan byltyrǵy 77-pozısııadan 60-orynǵa kóterilipti. Nesıege alǵan qarajaty, jeri bar kásipker endi jańadan bir nysan salýdy josparlady delik. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, qurylysqa ruqsat alý, ınjenerlik jelilerdiń shemasy syndy tolyp jatqan aqparattardy alý da qazir «bir terezeden» sheshiledi. Buryn shetelge taýar eksporttaý nemese kerisinshe shetelden taýar ımporttaý úshin kásipker qaptaǵan qujatyn arqalap júretin, brokerlerge aqsha tóleıtin. Qazir ol jumys elektrondy jolmen sheshiledi, deklarasııa da brokersiz tegin toltyrylady. Doing Business-tiń óte senimdi ári bedeldi bolýy osy sııaqty máselelerdiń qarastyrylǵany jáne obektıvti baǵalanýymen baılanysty. Onyń ındıkatorlarynda joǵary nátıje kórsetýge tyrysý sol el úshin de paıdaly ekendigi túsinikti. Qysqasy, sońǵy jyldary jeke kásipkerlik salasynda engizilip jatqan, azamattardyń ýaqytyn, qarajatyn únemdeıtin, júıkesin tozdyrýdan saqtaıtyn, memlekettik organdardyń da jumysyn jeńildetetin jańalyqtardyń barlyǵy Qazaqstannyń Dúnıejúzilik banktiń reıtınginde joǵary órleýine sebep bolǵandaı.
Elbasy N.Nazarbaev bıylǵy jyldyń kókteminde Kásipkerlik qyzmetti retteýdi jetildirý týraly zańǵa jarııaly túrde qol qoıǵany belgili. Qol qoıý rásiminde Memleket basshysy:
– Jeke bastama men erkin kásipkerlik elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń jáne ál-aýqatymyzdyń artýynyń basty faktoryna aınaldy, – degen bolatyn. «Doing Business-2019» nátıjesindegi Qazaqstannyń orny bıznestiń el ekonomıkasyndaǵy ornynyń mańyzyn aıqyndaı túsedi.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
