Azat Tursynhanov 1998 jyly 14 qyrkúıekte Almaty qalasynda dúnıege kelgen. Ol 2003-2005 jyldary «Astana» hokkeı klýbynda shabýyldaýshy bolǵan. Úsh jyl buryn jas hokkeıshi Kanadaǵa ketipti. Buǵan deıin Azat Kanadanyń Toronto qalasynda GMHL lıgasynda oınady. Búginde otandasymyz Pensılvanııa shtatyndaǵy Fıladelfııa qalasynda EHL (Eastern Hockey League) lıgasyndaǵy «Lehigh Valley» komandasynyń kapıtany. AQSh-taǵy Shyǵys lıgasynyń jartylaı memlekettik statýsy bolǵandyqtan legıonerlerge qoıylǵan shekteý bar. Sondyqtan Kanada lıgasymen salystyrǵanda bul eldiń oıynshysy bolý kez kelgen oıynshyǵa buıyrmaıtyn baqyt. Al jerlesimiz Azat bul lıgaǵa oıynshy bolǵanymen qoımaı, komanda kapıtany bolyp úlgerdi. «Astana» HK-nan keıin jigittiń ómiri túbegeıli ózgergen. Azattyń jasy 20-da bolǵandyqtan kásibı hokkeıde jarqyn bolashaqtyń kútip turǵany anyq. Sondyqtan sizderdi bul oıynshymen aldyn ala tanystyrýdy jón kórdik.
- Azat, hokkeıge qalaı keldiń? Nelikten sporttyń osy túri seni qyzyqtyrdy?
- Bala kúnimde úıde otyryp, mýltfılmdi jıi kóretinmin. Ol kezde biz Astananyń «Jastar» shaǵyn aýdanynda turatynbyz. Teledıdar kórip otyrǵanymda ákem kelip, hokkeıge baratynymdy aıtty. Árıne, ony ne úshin aıtqanyn birden túsinbedim. Ákem teledıdardy Ulttyq hokkeı lıgasynyń matchyn kórsetip jatqan arnaǵa aýystyrdy. О́zim bala kezden qannan qorqatyn edim. Osy matchta oıynshy shaıbanyń astynda qalyp, shaıba vızorǵa qaraı ushyp, vızor synady. О́zim alǵash ret kórip otyrǵandyqtan shoshyp otyrmyn. Bir kezde eki oıynshy bir-biriniń jaǵasyna jarmasa ketti. Qannyń shyqqanyn kórip, mundaı oıyndy qaıtem dep oıladym. Sporttyń bul túri unamaıtynyn jáne barǵym kelmeıtinin ákeme aıttym. Degenmen, kelesi kúni ata-anasy hokkeıge berýdi sheshken ózimniń jaǵdaıymdaǵy dosymmen birge hokkeıge bardyq. Syrǵanaýdy úırenip, hokkeı maǵan unaı bastady. Mine, hokkeıge osylaı keldim.
- Demek, seniń de sporttaǵy jolyń sportqa ata-anasynyń qalaýymen barǵan balalar sııaqty bastalǵan eken. Qolyńnan kelgenine qýanyshtymyn. Al Kanadada qalaı bastaldy? Kanadadaǵy qazaq hokkeıshisi ári komanda kapıtany, óte keremet estiledi.
- 16 jasqa tolǵanymda ákemniń dosy Kanadaǵa baryp, muhıttyń arǵy betindegi hokkeı oıynyn tamashalaýdy usyndy. Anam Torontodan jattyǵýy men turatyn jeri qamtylǵan lager tapty. Ol jaqta Reseı, Baltyq teńizi elderinen kelgen sheteldikterdi kútip alyp, bárin uıymdastyrdy. Keıin maǵan Torontodaǵy sport akademııasynda 11-synypty aıaqtaýdy usyndy. Ol jaqta AQSh pen Kanadanyń jasóspirim lıgasynda oınaıtyn U16, U17, U18 komandalary boldy. Mine, Kanadaǵa osylaı keldim. Alǵashqy kezderde óte qıyn boldy. Eger Kanadada oıyn órnegi taza óz stılinde bolsa, AQSh-ta kúshpen oınaý kerek. Al bizge muny bala kezden úıretpegen. Sondyqtan bet-aýzym kógerip, jaraqattan kóz ashpadym. Barlyq jerim aýyratyn. Keıin úsh maýsym boıy 21 jasqa deıingi jasóspirimder oınaıtyn GMHL lıgasynda oınadym. Bul lıgada bári óte mańyzdy: oıynshylardyń aýysýy, statıstıka, pleı-off, fınal jáne Kýbok. Kanadadaǵy úsh jylym osylaı ótti. «Nıagere»-men fınalda jeńilip qalsaq ta, bul maǵan úlken tájirıbe syılaǵan oıyn boldy. Aıtpaqshy, bul «Barysta» oınaıtyn Kevına Dellmannyń týǵan jerinen shyqqan klýb.
– AQSh-qa qalaı baryp júrsiń?
– Bapkerim Fıladelfııaǵa ketip qaldy. Keıin meni EHL-da oınaýǵa shaqyrdy. EHL – jastar arasyndaǵy jartylaı memlekettik lıga. Ondaǵy komandalarda úsh legıonermen ǵana oınaýǵa ruqsat etilgen. Qalǵandarynyń bári amerıkalyq bolýy tıis. Iаǵnı, onda jergilikti jastarǵa basymdyq beredi. Biraq bapkerim maǵan habarlasyp, áli kóp nársege baýlıtynyn aıtty.
– Kanadadaǵy alǵashqy bapkeriń seni kórgende birinshi ne aıtty?
– Dene bitimimniń iriligi boıynsha eshqashan kózge túsken emespin. Kıim aýystyratyn bólmege kirdim. Bapker menen «shynymen 17 jastasyń ba?!» dep surady. Ol kezde aǵylshynsha dym qaqpaıtynmyn. Bar aıtqanym «Sálemetsiz be» boldy (kúldi). Birneshe oıynnan keıin bapker bolashaǵym bar ekenin aıtty. Áli esimde. 2017 jyly Torontoda bir matchta aıdynǵa shyqtym. Oıyn júrmeı jatyr. Qansha talpynsam da túk shyqpady. Bapker sol kezde «Izzı, meni ol jaqta osylaı ataıdy. Oıynǵa júgire berme, ol saǵan ózi kelýi kerek», dedi. Sol kezde ǵana erkin kósilip, oıynnan lázzat aldym. Aqyrynda het-trık jasadym. Keıinnen taǵy úsh shaıba soqtym. Bapker senimdi aqtaǵanym úshin qatty qýandy.
- Kanada men Qazaqstan jastar hokkeıinde qandaı aıyrmashylyqtar bar?
- Aıyrmashylyqtary óte kóp. Munda ýnıversıtet lıgasy men kásibı lıgalarda oınaý múmkindigi bar. Oıyn stıli basqa. Jattyqtyrýshylar qate jiberseń, jazalamaıdy. Hokkeı – shaıba úshin shaıqasatyn myqty oıyn. Jattyqtyrýshylar úshin seniń nátıjeli oıynyń mańyzdy. Olar árbir oıynshynyń jeke potensıalyn anyqtap, óz-ózine senýge, jańa nárse úıretýge kómektesip otyrady. Qazaqstandaǵy hokkeı eýropalyq stılge uqsaıtyn sııaqty, oıyn alańy munda keńirek.
- Saǵan Amerıkadaǵy ne nárse unamaıdy?
- Adamdardyń kólik júrgizýi unamaıdy.
- Qazaqstanda da bul másele máz emes sekildi...
- Iá. Men Qazaqstandaǵy kólik júrgizýshilerdi synaýshy edim. Alaıda qazaqstandyqtar kólikti qansha nashar júrgizse de, jol kólik erejelerin biledi. Al mundaǵy halyq qarapaıym jol erejelerin de bilmeıdi.
- Seni komanda kapıtany etip saılady. Muz aıdynyndaǵy lıderlik qasıetińdi kıim aýystyrý bólmesinde de qabyldaı ma?
- Fıladelfııaǵa jaı ǵana hokkeı oınaımyn degen oımen kelgem. Alaıda jattyqtyrýshymen jáne osyndaǵy jigittermen mundaı jaqsy qarym-qatynasta bolamyn dep kútpegem. Jattyqtyrýshymyzben jáne toptaǵy jigittermen aradaǵy senim myqty. Men negizi tabıǵatym boıynsha lıder emes edim. Alaıda taǵdyr maǵan bıyl osyndaı baq buıyrtty. Jigitter meni muz alańynda qalaı syılasa, kıiný bólmesinde de solaı qurmetteıdi. Keıde kapıtan ekenimdi eskerip, jigitterge buıyryp qaljyńdaıtynym bar. (kúledi)
Shyndyǵynda men ózimnen keıingi jas hokkeıshilerge úlgi bolǵym keledi.
Mundaǵylardyń kóbisi Qazaqstannyń qandaı el ekenin bilmeıdi. Men olarǵa óz elim jaıynda kóp nárselerdi aıtyp maqtanam. Bir qyzyǵy, olar Gennadıı Golovkındi jaqsy biledi. Bir kúni avtobýsta kele jatyp, eki jigittiń Golovkın jeńilip qaldy dep áńgimelesip otyrǵanyn qulaǵym shalyp qaldy. Sol sátte qatty qýanǵanym bar. Olar Golovkınniń jankúıerleri eken. Ol qazir Qazaqstan atyn álemge tanytyp júrgen myqty boksshy. О́zin álemdik deńgeıde moıyndatqan sportshy dep oılaımyn.
– Klýbtyń qazirgi maqsaty qandaı?
– Pleı-offqa ótý. Onda Lıgadaǵy úzdik komandalar óner kórsetedi. Keıin kóre jatarmyz. Bizdiń quramamyz óte jas. Sondyqtan bıik belesti baǵyndyrý úshin kóp eńbek etý qajet. Qazir bizdiń quramamyz tolyqtaı jańarǵan. Negizgi oıynshylar áli anyqtalmady. О́zara túsinistigimizdi jetildirý qajet.
– Bolashaqta ózińdi qalaı elestetesiń?
– Ázirge kásibılikke asyǵyp júrgenim joq. Biraq shaqyryp jatsa, baratyn edim. Qazirgi tańda basty maqsatym – oqý jáne ýnıversıtetaralyq lıga.
– Qorqaq hokkeı oınamaıdy. Al sen neden qorqasyń?
– О́mirlik turǵyda eshteńeden qoryqpaımyn. Máselen, basyma kirpish túsip ketedi nemese kólik qaǵady, jyrtqysh ań men jándikten qoryqqan emespin. Eger mende qandaı da bir qorqý sezimi oıansa, onda tek hokkeıge qatysty bolatyn shyǵar. Máselen, jaraqat alyp, qaıta alańǵa shyǵa almaýdy ýaıymdaımyn. Hokkeıdi óte qatty jaqsy kóremin, sondyqtan ony ókinishpen aıaqtaǵym kelmeıdi.
– «Barystyń» oıynyn baqylaısyń ba? Matchtaryna bardyń ba?
– Buryn kórip turatynmyn. Qazir óz oıynym kóp bolǵandyqtan, qarap otyrý qıyn. Onyń ústine, dostarym óner kórsetetin amerıkalyq klýbtardyń matchtaryn kórip turamyn.jalpy, «Barystyń» oıynyna bala kezden kóp bardym ǵoı. Ásirese, Qurlyqtyq hokkeı lıgasynda emes, ishki birinshilikte óner kórsetip júrgende kóp kóretin edim. «Qazaqstan» sport kesheni men úshin alyp ǵımarat sekildi kórinetin. Odan bólek, dostarymnyń kóbi «Snejnyı Barysta» ter tógetindikten, solardyń matchtaryn qaraımyn.
– О́ziń oınaıtyn lıgadaǵy kórermenniń jınalýy týraly aıta ketseń?
– Amerıkada kórermennen másele týyndamaıdy. Jasóspirimder ǵana emes, balalardyń oıynyna da stadıonǵa adam tolyp qalady. Munda hokkeıdi jaqsy kóredi.Ásirese, Kanada men AQSh-ta aıdynǵa aǵylǵandar sanynda esep joq. Kanadada juma kúngi matchtarda stadıon aýzy-murnyna shyǵyp tolady. Kórermender bir sátke ǵana emes, árdaıym kóp keledi.
– Al Qazaqstanda she?
– Bizde kórermen jınaý qıyn. Astanada hokkeıdi jaqsy kórse de, stadıon lyq tola bermeıdi. Biraq ýaqyt óte kele bul ózgeredi dep oılaımyn. Kásibı hokkeı damyp, oǵan qyzyǵýshylyq artyp keledi. Endeshe, kórermen de kóp jınalatyny anyq. Bul úshin áli kóp jumys atqarý kerek.
– Ulttyq hokkeı lıgasynyń oıyndaryna barasyń ba?
– Iá. Alǵash ret Torontodaǵy matchqa bardym. Dostarymyzben taksı shaqyryp, stadıonǵa jettik. Byltyr «Detroıt Red Ýıngzdyń» oıyndaryna jıi baratyn edim. О́ıtkeni Kanadada turatyn jerim Mıchıgan shtatymen qıylysyp jatqandyqtan, Detroıtqa jetý ary ketse jarty saǵat ýaqyt alatyn. Onyń ústine, «Detroıttyń» bıletteri arzan. Al «Toronto» UHL-daǵy eń qymbat bılet satatyn klýb sanalady. Máselen, bir oıynǵa kirý úshin 100 dollar tóleý kerek.
– UHL-daǵy súıikti klýbyń qaısy?
– «Dallas Starz». Olardyń oıynyn kórgen unaıdy. Taıaýda reseılik shabýylshy Valerıı Nıchýshkın sonda qaıta oraldy. Radýlov, Hýdobın, kapıtan Djeımı Benn, Taıler Segın sekildi saıypqyrandar kelisimshart merzimin 8 jylǵa uzartty. Onyń ústine, olardyń qorǵanysy myǵym. Bıyl «Dallas» fınalda oınaıtynyna bás tigemin.
– Oıynshylar ishinde qaısysy óz ónerimen tańǵaldyrady?
– Dál qazir Mett Barzaldy («Nıý-Iork Aılenders» shabýylshysy) tańdaımyn. Ol – tańǵajaıyp oıynshy. Konkımen ushyp júrgendeı áser etedi. Onyń jasy nebári 21-de ǵana. Budan bólek, alańdaǵy oılanýy erekshe, jyldamdyǵyna kóz ilespeıdi, óte sheber. Onymen jarysý óte qıyn. Sondyqtan qarsylas úshin qaýipti hokkeıshi. Ony bekerden-beker UHL-dyń úzdik jas oıynshysy atamaıdy.
– О́kinetin nárseń bar ma?
– Álbette. Menińshe, eldiń bári bir sátke ótken shaqqa oralyp, ózgertkisi keletin sát bolady. Ondaı mende de bar. Bul týraly biraq aıtpaımyn, óıtkeni jeke syrym bul. Eger mende ótkende ózgertetin múmkindik bolǵanda, ony durystaıtyn edim. Biraq qazirgi tańda ony oılaýdyń qajeti joq. О́mir jalǵasady, aǵysqa erý kerek.
– Qyzyń bar ma?
– Joq.
– Áleýmettik jeliler she?
– Tirkelgenmin, biraq jıi otyrmaımyn. Oǵan ýaqyt joq. Adamdar maǵan pikir jazyp, men úshin qýanady. Olardyń izgi tilekteri úshin alǵys aıtyp, bárine jaýap jaza almaǵanym úshin keshirim suraımyn. Kúndelikti jasaıtyn jattyǵýdan qol bosamaıdy. Eki ret muzda jattyǵamyz, keıinnen jeke sheberlikti shyńdaımyz. Demalys kúnderi oıyn bolady. Maýsym boıyna 50-den astam matchqa qatysady ekenbiz. Alaıda ishteı men qazaqstandyqtarmen birgemin. Ata-anama qoldaǵany úshin alǵys aıtamyn.
– Eger hokkeı bolmaǵanda nemen aınalysatyn ediń?
– Basketbol. О́kinishke qaraı, Qazaqstanda basketbol da qatty damymaǵan.
Suhbattasqan Marlen Beısebaev
