Kınofestıval uıymdastyrýshylarynyń Aıtmatovty basqosýdyń arnaıy taqyryby etip alýynyń sebebi bar. Álemdik rýhanı keńistikke qulashyn keń sermegen Sh.Tóreqululynyń bir qanaty – ádebıet bolsa, bir qanaty – kıno boldy. Postkeńestik elderdiń qalamgerleri arasynda shyǵarmalarynyń eń kóp ekrandalýy jaǵynan Aıtmatovtyń aldyna túsetin jazýshy kemde-kem. Bir ǵana Bolotbek Shamshıevtiń ózi Shyńǵystyń 12 shoń shyǵarmasyna kınokartına túsirip, olardyń barlyǵy da keńestik elderdiń ulttyq tilindegi televızııasynda tabyspen júrdi.
Is-sharaǵa aqyn, dramatýrg, sazger, Túrki poezııasy halyqaralyq festıvaliniń laýreaty Israıl Saparbaı, qyrǵyz kınorejısseri, ssenarıst, KSRO jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń halyq ártisi Bolotbek Shamshıev, túrkimen kınorejısseri, ssenarıst, KSRO memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Túrkimen Respýblıkasynyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Hodjakýlı Narlıev, «Sh.Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq Ystyqkól forýmynyń» vıse-prezıdenti Assol Moldakmatova, aqyn Aıan Nysanalın, qazastandyq dıplomat Valerıı Tolmachev, rejısser, Sháken Aımanov halyqaralyq kınofestıaliniń bas dırektory Ermek Tursynov, fılosofııa jáne ónertaný ǵylymdarynyń doktory, Eýrazııanyń ǵalamdyq baılanys jónindegi agenttiginiń bas dırektory Svetlana Slapke qatysty.
Ulttyq kitaphanaǵa kelgen qonaqtar Sh.Aıtmatov shyǵarmalarynyń kórmesimen tanysyp, kóshpeli halyqtardyń mádenı buıymdaryn tamashalap, kóne túrki jaýyngerleriniń soǵys aılalaryn pash etetin kishigirim kórinisti baqylady.
Al dóńgelek ústel basynda jalǵasqan áńgime, negizinen, kelgen qonaqtardyń Shyńǵys Aıtmatovqa baılanysty qyzyqty oqıǵalaryn eske alyp, pikir almasýyna quryldy.
«Álemdik deńgeıde ár ulttyń, ár eldiń óziniń bir alǵa salatyn, tarıhtyń ózi, ómirdiń ózi alǵa qoıatyn adamdary bolady. Sondaı adamdardyń biri – Shyńǵys Aıtmatov. Bıylǵy jyl, arnaıy jarııalanbasa da mereıtoıyna oraı beıresmı Shyńǵys Tóreqululynyń jylyna aınalyp ketti. Men jaqynda ǵana áleýmettik jelide otyryp, Aıtmatovtyń toıy О́zbekstanda atalyp ótkenin oqyp qaldym. Oǵan óz basym qatty qýandym. О́ıtkeni, kóp jaǵdaıda mundaı merekeler sol eldiń deńgeıinde ǵana toılanyp jatady. Biraq adamzattyń Aıtmatovy alaqandaı ǵana eldiń alqalaǵanyna syıa ma? Osyndaı tulǵalardyń túrki áleminde, álemdik masshtabta alatyn orny erekshe», - dedi aqyn Israıl Saparbaı.
«Meni Aıtmatovpen 10-klassta aqyn ákem tanystyrdy. Men, ol kezdegi ádebıetti asa unatpaıtyn edim, jaspyn ǵoı. Biraq, anam ádebıetti súıýim úshin barlyq amaldy jasap baqty, aqyry kóndirdi. Birde qolyma áldeqandaı gazetti ustatty. Ol jerde Aıtmatovtyń «Betpe-bet» degen shyǵarmasy tur eken, sony oqydym da tań qaldym. Tań qalǵanym, áserlengenim sonsha, otyra salyp bir demmen osy shyǵarmaǵa ssenarıı jazyp tastadym. Mektep oqýshysy ne jazady deısizder, biraq ákem ssenarııdi oqydy da, qolymnan jetektegen boıy Aıtmatovqa alyp bardy. Sol kezde men ony birinshi ret kórdim. Aryq, muryndy. Murnynan basqa eshnárse kórinbeıdi. Ol meniń jazbamdy alyp oqydy. Sodan beri men Aıtmatovpen elý jyldaı birge júrdim, birneshe shyǵarmasyn ekranızasııaladym jáne ol eshqashan eshkimniń qolyn qaqpady», - dedi B.Shamshıev myrza.
«Ár eldiń kúshi men namysy - sol eldiń abyroıly balalary» deıtin maqal bar túrkimen elinde. Aıtmatov tek qana qyrǵyz eliniń maqtanyshy emes, búkil túrki jurtynyń, búkil álemniń maqtanyshy», - dep túıindedi H.Narlıev aqsaqal.
Kezdesý sońynda festıvaldiń bas dırektory Ermek Tursynov ta Aıtmatovpen Belgııada bolǵan kezdesýin eske alyp, tulǵalarmen júzdesýdiń shyǵarmashylyqqa tıgizetin ıgi áseri týraly baıandady. Búginde alystap ketkenimen, kınofestıval aıasynda basy qosylyp, qaıta qaýqyldasqan baýyrlas elderdiń myqtylary Aıtmatovqa taǵzym jasaý arqyly kınonyń altyn dińgegi ispetti izgilik pen ulylyqty birdeı dáriptedi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
