Aımaqtar • 30 Qarasha, 2018

«Rýhanı jańǵyrý - ulttyq baǵdarlama negizinde qoǵamdy modernızasııalaý» konferensııasy ótti

1543 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

Almatyda Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetinde  (HATÝ)  Tuńǵysh Prezıdent kúni men Nursultan Nazarbaev atyndaǵy Bilim berý qorynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan  «Rýhanı jańǵyrý - ulttyq baǵdarlama negizinde qoǵamdy modernızasııalaý» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti.

«Rýhanı jańǵyrý - ulttyq baǵdarlama negizinde qoǵamdy modernızasııalaý» konferensııasy ótti

Is-sharanyń ashylý kezeńinde Aqparattyq tehnologııalar fakýltetiniń dekany Músilim Serǵazıev oqý ornynyń rektory Damır Abdýhalıulynyń quttyqtaý hatyn oqyp, qatysýshylarǵa konferensııanyń mazmuny jaıly aıtyp ótti.

«Elimizde Tuńǵysh Prezıdent kúni  men  Nursultan Nazarbaev atyndaǵy Bilim berý qorynyń jıyrma (20)  jyldyǵyna oraılastyryp ótkizilip otyrǵan   bul jıyndy  «Bolashaqqa baǵdar:rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn  júzege asyrýdaǵy  mańyzdy  beles  dep baǵalaýǵa bolady.  «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy arqyly Memleket basshysy mańyzdy ári aýqymdy   jobalardy usynǵan edi. Bul memlekettik jobalar  aıasynda elimizde qanshama  sheshimin kútken mazmundy sharalar júzege asyryldy. Al, kúni keshe  «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy Qazaq Eliniń álemdik keńistiktegi, jahandyq ýaqyttaǵy  ornyn aıqyndaý maqsatynda rýhanı jańǵyrýymyzǵa jańasha tynys, keń óris  berip otyr.

Osy  oraıda   2018-2019 oqý jyly bastalǵan nebári  úsh  aıǵa jetpeıtin ýaqyt ishinde  Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyna  oraı kóptegen ıgi sharalar júzege asty.

Eń aldymen, «Ideıadan startapqa deıin» dep atalǵan  HAGDEI   ıdeıalar festıvali. Oǵan elimizden ǵana emes, Máskeý, Ekaterınbýrg sekildi qalalardan  qatysýshylardyń  kelýi onyń dárejesin halyqaralyq deńgeıge kóterip otyr,  sonymen qatar bıyl festıvalge úsh myńnan asa qatysýshynyń tirkelýi onyń  jastar arasynda asa tanymal bolǵandyǵynyń   dáleli.

Rýhanı jetilgen tulǵa - deni saý tulǵa, ol elimizdiń bolashaǵy. Bul rette bizdiń joǵary oqý orny  muryndyq bolyp otyrǵan Stýdentter  Ulttyq lıgasy (NSL) oıyndaryn atap ótken jón. Búgingi tańda atalmysh Lıga oıyndaryn    stýdent  jastardyń «tolyqqandy  brendi» dep baǵalaýǵa bolady. Stýdentterdiń  bul oıyndarǵa tanytyp otyrǵan qyzyǵýshylyǵyn Feısbýk, Instagramm sekildi  áleýmettik jelilerden baıqaýǵa bolady, stýdentterdiń paraqshalary osy oıyndardan túsirilgen sátterge toly .

Bular bizdiń joǵary oqý ornymyzda Elbasy baǵdarlamasy  aıasynda  atqarylyp otyrǵan ıgi isterdiń bir qyry ǵana.Sanamalap aıtar bolsaq, eresek adamdardy  kompıýterlik saýattandyrýǵa baǵyttalǵan Elý plıýs (50+) baǵdarlamasy, ınnovasııalyq ortalyǵymyzdyń jobalary jáne basqa da kóptegen ıgilikti ister  adam sanasyn rýhanı jańǵyrtýǵa, modernızasııalaýǵa bastaıtyn qyrýar jumystyń bir bóligi ǵana.

Qazaqstandaǵy BUU aqparattyq keńsesiniń basshysy Muhıdov Abdýrahımniń aıtýynsha, Birikken Ulttar Uıymymen Qazaqstan arasyndaǵy  seriktestik qazirgi tańda qarqyndy damý ústinde. Búginde   Qazaqstan  Ortalyq Azııa aımaǵynda  barlyq sala boıynsha  kóshbasshy bolyp otyr. Elimiz ben BUU arasynda  mádenıet pen ǵylym salasyndaǵy yntymaqtastyq ta jalǵasyn tabýda. 2014 jyly Qazaqstan men Qyrǵyzstan úkimeti birlese otyryp   bilim berý salasynda turaqty damyp kele jatqan  ınstıtýttyń negizin qalady.

Sonymen qatar, konferensııa barysynda fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetiniń professory Dáýletbek Raev   ulttyq sana men rýhanı jańǵyrý jaıynda sóz qozǵap ótti.  Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» bastamasynyń mán-maǵynasyn túsindirdi. Kóshbasshy rýhanı betburysty  egemendik alǵan jyldardan soń, «Tarıh tolqynynda» kitabyn jazý arqyly  bastaǵan, dedi ol.  -Qazir biz ómir súrip jatqan  álem úreı týdyrady. Úreı ımperııasy myqty bolyp tur, biz úmit ımperııasyna aýysýymyz kerek. Adamnyń fızıologııalyq qajettilikteri ótelmeı turǵanda, rýhanı qajettilikterge mán bermeı otyrmyz. Alaıda jaǵdaıdy túzetý óz qolymyzda -  dedi.  Rýhanı soǵys, psıhologııalyq soǵys, aqparattyq soǵysty jeńetin – jastar. Ulttyq sana – ulttyq rýhanııattyń nári». Rýhanı jańǵyrý degen bizdiń kóregendigimizge, saqtyǵymyzǵa, sanamyzǵa baılanysty. 

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ dintaný jáne mádenıettaný kafedrasynyń professory, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Kalıma Begalınova «Rýhanı jańǵyrý ulttyq baǵdarlamasy aıasyndaǵy patrıotızm» taqyrynda baıandama jasap, bilim berý júıesi  jáne jastardy patrıottyq tárbıeleý máselesi týraly aıtty. Qazirgi ýaqytta bilim berý júıesine úlken nazar aýdarylýda. Sebebi, qazirgi urpaq óz tarıhyn  jaqsy biledi degen tujyrymǵa toqtaldy.         Oqytýshy stýdentti qalaı durys  oqytý kerektigin bilmeı jatyp,  aqparatty durys jetkize  almaıdy.  Buryn oqytýshy stýdentti mindetti túrde oqytyp shyǵarýy qajet bolsa, al qazirgi álemde júıe sýbektıvti  qatynastarǵa súıenedi. Stýdent muǵalimniń seriktesine aınaldy desek te bolady jáne bul úrdis qazirgi ýaqytta  qarqyndy damý ústinde. Jańa sıfrlyq urpaq bizdiń kóz aldymyzda ósip keledi. Bizdiń ýnıversıtetter tolyq sıfrlanýǵa daıyn ba? Suraqqa ıá ne joq dep jaýap berýge bolady. Iá deıtinimiz, stýdentterdiń basym kópshiligi IT- tehnologııasyn  jetik paıdalanady. Olar ózderi sıfrlyq urpaqqa jatady. Joq deıtinimiz, keıbir muǵalimderdiń ózi tehnologııalardy tolyqtaı meńgermegen.

Sheteldik  ýnıversıtetter barlyq qajetti resýrstardy berýge daıyn úlken dúken  sııaqty. Oqý ordalarynda  barlyǵyn  monetızasııalaýǵa daıyn. Álemdik kórsetkish boıynsha Amerıka bilim berý salasynda jumsalatyn  shyǵystary jóninen joǵary kórsetkishke ıe. Olar ýnıversıtetterdiń ekonomıkalyq damýy mańyzdy ekenin túsinedi. Sondyqtan biz de ekonomıkalyq derbestikke umtylýymyz qajet. Bizderdi kásibı menedjerlerdiń joqtyǵy, bilim salasyndaǵy korrýpsııa, jalaqydaǵy teńgerimsizdik, jeke JOO úlesiniń jyl saıyn artyp keletindigi, bıýdjettiń damýy men aqyly bilim berý arasyndaǵy teńsizdik, t.b. máseleler alańdatady.

Professorlyq-oqytýshylar quramy ártúrli granttarǵa, jeke sabaqtarǵa qosymsha aqshalaı qarajat alýdy,  reıtıngterin arttyrýǵa, joǵary reıtıngti jýrnaldarda maqalalardy jarııalaýǵa jáne taǵy basqa qarajat kózin tabýǵa umtylady.  Jastar arasynda jumyssyz qalý  sındromy órship tur.

HATÝ-dyń assosıatıvtik  professory Aqmarjan Aqyjanova Batysqa elikteýshilik jastarǵa keri áserin tıgizetindigin, sondyqtan da  shyǵysqa bet burý kerekpiz, dedi. Ata-babamyzdan qalǵan murany joǵaltatyn bolsaq, ulttyq kodymyzdan aıyrylýymyz ábden múmkin.  Jahandaný dáýirinde ózimizdi, ózdigimizdi, elimizdiń ulttyq jáne memlekettik biregeıligin buzbaı saqtaýdaǵy basty mindet  – ulttyq  rýhymyzdy boıymyzda máńgi saqtaý. О́zimizdiń ulttyq bolmysymyz ben tóltýma mádenıetimizdi, rýhanı qundylyqtarymyzdy tanyp, boıǵa sińirý.

Plenarly otyrystyń sońy seksııalardaǵy jumyspen jalǵasty. Seksııalarda  stýdentter plenarly otyrysta sóz  etilgen máselelerdi odan ári tolyqtyra  tústi.

Elvıra SERIKQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY