Is-sharanyń ashylý kezeńinde Aqparattyq tehnologııalar fakýltetiniń dekany Músilim Serǵazıev oqý ornynyń rektory Damır Abdýhalıulynyń quttyqtaý hatyn oqyp, qatysýshylarǵa konferensııanyń mazmuny jaıly aıtyp ótti.
«Elimizde Tuńǵysh Prezıdent kúni men Nursultan Nazarbaev atyndaǵy Bilim berý qorynyń jıyrma (20) jyldyǵyna oraılastyryp ótkizilip otyrǵan bul jıyndy «Bolashaqqa baǵdar:rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrýdaǵy mańyzdy beles dep baǵalaýǵa bolady. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy arqyly Memleket basshysy mańyzdy ári aýqymdy jobalardy usynǵan edi. Bul memlekettik jobalar aıasynda elimizde qanshama sheshimin kútken mazmundy sharalar júzege asyryldy. Al, kúni keshe «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy Qazaq Eliniń álemdik keńistiktegi, jahandyq ýaqyttaǵy ornyn aıqyndaý maqsatynda rýhanı jańǵyrýymyzǵa jańasha tynys, keń óris berip otyr.
Osy oraıda 2018-2019 oqý jyly bastalǵan nebári úsh aıǵa jetpeıtin ýaqyt ishinde Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıtetinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyna oraı kóptegen ıgi sharalar júzege asty.
Eń aldymen, «Ideıadan startapqa deıin» dep atalǵan HAGDEI ıdeıalar festıvali. Oǵan elimizden ǵana emes, Máskeý, Ekaterınbýrg sekildi qalalardan qatysýshylardyń kelýi onyń dárejesin halyqaralyq deńgeıge kóterip otyr, sonymen qatar bıyl festıvalge úsh myńnan asa qatysýshynyń tirkelýi onyń jastar arasynda asa tanymal bolǵandyǵynyń dáleli.
Rýhanı jetilgen tulǵa - deni saý tulǵa, ol elimizdiń bolashaǵy. Bul rette bizdiń joǵary oqý orny muryndyq bolyp otyrǵan Stýdentter Ulttyq lıgasy (NSL) oıyndaryn atap ótken jón. Búgingi tańda atalmysh Lıga oıyndaryn stýdent jastardyń «tolyqqandy brendi» dep baǵalaýǵa bolady. Stýdentterdiń bul oıyndarǵa tanytyp otyrǵan qyzyǵýshylyǵyn Feısbýk, Instagramm sekildi áleýmettik jelilerden baıqaýǵa bolady, stýdentterdiń paraqshalary osy oıyndardan túsirilgen sátterge toly .
Bular bizdiń joǵary oqý ornymyzda Elbasy baǵdarlamasy aıasynda atqarylyp otyrǵan ıgi isterdiń bir qyry ǵana.Sanamalap aıtar bolsaq, eresek adamdardy kompıýterlik saýattandyrýǵa baǵyttalǵan Elý plıýs (50+) baǵdarlamasy, ınnovasııalyq ortalyǵymyzdyń jobalary jáne basqa da kóptegen ıgilikti ister adam sanasyn rýhanı jańǵyrtýǵa, modernızasııalaýǵa bastaıtyn qyrýar jumystyń bir bóligi ǵana.
Qazaqstandaǵy BUU aqparattyq keńsesiniń basshysy Muhıdov Abdýrahımniń aıtýynsha, Birikken Ulttar Uıymymen Qazaqstan arasyndaǵy seriktestik qazirgi tańda qarqyndy damý ústinde. Búginde Qazaqstan Ortalyq Azııa aımaǵynda barlyq sala boıynsha kóshbasshy bolyp otyr. Elimiz ben BUU arasynda mádenıet pen ǵylym salasyndaǵy yntymaqtastyq ta jalǵasyn tabýda. 2014 jyly Qazaqstan men Qyrǵyzstan úkimeti birlese otyryp bilim berý salasynda turaqty damyp kele jatqan ınstıtýttyń negizin qalady.
Sonymen qatar, konferensııa barysynda fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetiniń professory Dáýletbek Raev ulttyq sana men rýhanı jańǵyrý jaıynda sóz qozǵap ótti. Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» bastamasynyń mán-maǵynasyn túsindirdi. Kóshbasshy rýhanı betburysty egemendik alǵan jyldardan soń, «Tarıh tolqynynda» kitabyn jazý arqyly bastaǵan, dedi ol. -Qazir biz ómir súrip jatqan álem úreı týdyrady. Úreı ımperııasy myqty bolyp tur, biz úmit ımperııasyna aýysýymyz kerek. Adamnyń fızıologııalyq qajettilikteri ótelmeı turǵanda, rýhanı qajettilikterge mán bermeı otyrmyz. Alaıda jaǵdaıdy túzetý óz qolymyzda - dedi. Rýhanı soǵys, psıhologııalyq soǵys, aqparattyq soǵysty jeńetin – jastar. Ulttyq sana – ulttyq rýhanııattyń nári». Rýhanı jańǵyrý degen bizdiń kóregendigimizge, saqtyǵymyzǵa, sanamyzǵa baılanysty.
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ dintaný jáne mádenıettaný kafedrasynyń professory, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Kalıma Begalınova «Rýhanı jańǵyrý ulttyq baǵdarlamasy aıasyndaǵy patrıotızm» taqyrynda baıandama jasap, bilim berý júıesi jáne jastardy patrıottyq tárbıeleý máselesi týraly aıtty. Qazirgi ýaqytta bilim berý júıesine úlken nazar aýdarylýda. Sebebi, qazirgi urpaq óz tarıhyn jaqsy biledi degen tujyrymǵa toqtaldy. Oqytýshy stýdentti qalaı durys oqytý kerektigin bilmeı jatyp, aqparatty durys jetkize almaıdy. Buryn oqytýshy stýdentti mindetti túrde oqytyp shyǵarýy qajet bolsa, al qazirgi álemde júıe sýbektıvti qatynastarǵa súıenedi. Stýdent muǵalimniń seriktesine aınaldy desek te bolady jáne bul úrdis qazirgi ýaqytta qarqyndy damý ústinde. Jańa sıfrlyq urpaq bizdiń kóz aldymyzda ósip keledi. Bizdiń ýnıversıtetter tolyq sıfrlanýǵa daıyn ba? Suraqqa ıá ne joq dep jaýap berýge bolady. Iá deıtinimiz, stýdentterdiń basym kópshiligi IT- tehnologııasyn jetik paıdalanady. Olar ózderi sıfrlyq urpaqqa jatady. Joq deıtinimiz, keıbir muǵalimderdiń ózi tehnologııalardy tolyqtaı meńgermegen.
Sheteldik ýnıversıtetter barlyq qajetti resýrstardy berýge daıyn úlken dúken sııaqty. Oqý ordalarynda barlyǵyn monetızasııalaýǵa daıyn. Álemdik kórsetkish boıynsha Amerıka bilim berý salasynda jumsalatyn shyǵystary jóninen joǵary kórsetkishke ıe. Olar ýnıversıtetterdiń ekonomıkalyq damýy mańyzdy ekenin túsinedi. Sondyqtan biz de ekonomıkalyq derbestikke umtylýymyz qajet. Bizderdi kásibı menedjerlerdiń joqtyǵy, bilim salasyndaǵy korrýpsııa, jalaqydaǵy teńgerimsizdik, jeke JOO úlesiniń jyl saıyn artyp keletindigi, bıýdjettiń damýy men aqyly bilim berý arasyndaǵy teńsizdik, t.b. máseleler alańdatady.
Professorlyq-oqytýshylar quramy ártúrli granttarǵa, jeke sabaqtarǵa qosymsha aqshalaı qarajat alýdy, reıtıngterin arttyrýǵa, joǵary reıtıngti jýrnaldarda maqalalardy jarııalaýǵa jáne taǵy basqa qarajat kózin tabýǵa umtylady. Jastar arasynda jumyssyz qalý sındromy órship tur.
HATÝ-dyń assosıatıvtik professory Aqmarjan Aqyjanova Batysqa elikteýshilik jastarǵa keri áserin tıgizetindigin, sondyqtan da shyǵysqa bet burý kerekpiz, dedi. Ata-babamyzdan qalǵan murany joǵaltatyn bolsaq, ulttyq kodymyzdan aıyrylýymyz ábden múmkin. Jahandaný dáýirinde ózimizdi, ózdigimizdi, elimizdiń ulttyq jáne memlekettik biregeıligin buzbaı saqtaýdaǵy basty mindet – ulttyq rýhymyzdy boıymyzda máńgi saqtaý. О́zimizdiń ulttyq bolmysymyz ben tóltýma mádenıetimizdi, rýhanı qundylyqtarymyzdy tanyp, boıǵa sińirý.
Plenarly otyrystyń sońy seksııalardaǵy jumyspen jalǵasty. Seksııalarda stýdentter plenarly otyrysta sóz etilgen máselelerdi odan ári tolyqtyra tústi.
Elvıra SERIKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
