Iá, kópten beri Býrabaıdyń aspanynda dál munsha qyran samǵamaǵan shyǵar. Aq kórpesin jamylǵan Oqjetpes te, qoınaýyna kúmbirlep dúbir engen qaraǵaıly orman da kóz tigip, tańyrqap qaraıtyndaı. Tańyrqaıtyn da reti bar. Bul jolǵy saıysqa Reseı, Vengrııa, Ispanııa, Mońǵolııa, Qyrǵyzstan, Birikken Arab Ámirligi, Qytaı, Túrikmenstan tárizdi jeti memlekettiń qus tilin biletin, aqsúıek ónerdi janyna serik etken saıatshylary qatysyp otyr. Qazaqstannyń ár aımaǵynan da qyranynyń qaıratynan úmit etken elýge jýyq qusbegiler jınalǵan. Keıbireýi qoldaryna qos-qostan qyran qondyrǵan.
Halyqaralyq týrnırdiń ashylý saltanatynda sóz sóılegen oblys ákimi Málik Myrzalın óńirde ulttyq sporttyń óńi jaqsaryp, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» maqalalarynan keıin sony serpin alǵandyǵyn erekshe ekpin túsirip aıtyp ótti. Býrabaı aspanyn qyran qustyń kerege qanattarymen kómkerip, rýhtandyrǵan jarysqa alystan at aryltyp jetken sheteldik qonaqtar da osy bir ózgeshe saltanatty, aıryqsha qyzǵylyqty týrnırdi uıymdastyrýshylarǵa aq alǵystaryn aıta kelip, óz tańdanystaryn da bildirdi.
– Yqylym zamannan beri qazaq halqy kóshpeli ómir saltyn kóriktendirgen ádemi salt-dástúriniń biri osy, –deıdi memleket jáne qoǵam qaıratkeri, «Qansonar» ańshylardyń qoǵamdyq birlestigi men ańshylyq-sharýashylyǵy sýbektileri respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Oralbaı Ábdikárimov, – negizinde adam boıyndaǵy erekshe yntyzarlyqty, yqylaspen nıetti talap etetin qusbegilik óner maǵan ónerdiń shyrqaý bıikke kóterilgen shyńy tárizdi bolyp kórinedi. Tamyry da tereńde. Máselen, Botaı qonysynan jylqynyń súıegimen birge, ıt pen qustyń súıegi de tabylyp otyr. Demek, qazaqtyń bul óneriniń tarıhy sol dáýirlerden bastaý alady. Mine, osyndaı ózimizdi ózimiz tanyp-bilýge orasan zor yqpal etetin dúnıe Elbasynyń sońǵy maqalasynan serpin alyp otyrǵandyǵyn aıtýǵa tıispiz. Uly dalanyń ulaǵatyn uqtyratyn jádigerlerdi janymyzǵa serik etýdi Elbasy Nursultan Nazarbaev ta óte oryndy aıtyp otyr emes pe? Orta ǵasyrlarda ómir súrgen ıtalııa saıahatshysy Marko Polonyń tarıhı jazbalarynda qula túzdi túrlentken ataqty Qubylaı hannyń 500 suńqary týraly derekter bar. Mine, sol zamannan kúni búginge deıin jalǵasyp kele jatqan óz ultymyzǵa tán salt-dástúrimiz, ónerimiz qaıta jańǵyrýy kerek-aq. Qaıta jańǵyrsa, azýyn aıǵa bilegen atalarymyzdyń qaıtpas qaısar rýhy jalǵasyn tappaq. Men qanatty qyrannyń ǵana emes, qazaq jeti qazynasynyń biri sanaǵan tazy men tóbetti kóbeıtsek deımin. Keshegi keńes zamanynda ıt júgirtip, qus salý umyt boldy. Eshkim kóńil aýdarmady. Sodan baryp mal baǵyp, qotan qoryǵan, ań qaǵyp, saıat qurǵan tekti ıttiń tuqymy azyp ketti. Áıtse de, juqanasy qaldy. Endigi mindet sol qolda baryn suryptap, tuqymyn jaqsartý. Ol úshin ne isteý kerek? Osy bir jaqsy iske memleket janashyr bolýy kerek. Janashyrlyq degenińiz, qoldaý, kómek, qarjynyń bólinýi. Mań tóbet pen jelaıaq tazynyń tuqymyn qaıtadan qalpyna keltirip, saqtaý máselesin kóterip, Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasaryna, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrine arnaıy hat jazdym. Qalaı bolǵan kúnde de tekti tuqymnyń gendik qoryn saqtaý úshin alǵa qoıylyp otyrǵan mindetterdi ǵylymı turǵyda qamtamasyz etý qajet. Ol úshin tazy men tóbetterdiń taza tuqymdaryn ustaý jáne ósirý, asyl tuqymdy ıtterdiń úıirlerin qalyptastyrý, genetıkalyq turǵydan toptastyrý salasynda túpkilikti zertteý jumystaryn júrgizý qajet.
– Baıanaýyldan keldik,–deıdi qusbegi Tasybaı Imanzaıyp, – eki búrkit ákeldim. Búgingi kúni baǵzy zamannan, babalarymyzdan qalǵan murany damytý shynyn aıtqanda, bizge syn bolyp otyr. Qusbegiler qoldaýǵa zárý. Qusbegilerdi qoldaý degenińiz tól ónerimizdi qoldaý degen sóz. Qoldaý bolsa ǵana ǵasyrlar boıy úzilmeı jalǵasyp kele jatqan aıryqsha ádemi ónerimizdi álemge tanytar edik. Qazir birshama janashyrlyqtyń bar ekendigin aıta ketýge bolady. Máselen, buryn osyndaı jarystarǵa qatynaý qıyn bolatyn. Qazir ruqsat qaǵazdaryńyz bolsa, eshbir kedergisiz júre beresiz. Sosynǵy bir kemshini nasıhattyń azdyǵy.
Qusbegi dóp aıtyp otyr. Nasıhattyń solǵyndyǵyn osy jarystan da kórýge bolady. Halyqaralyq týrnırdiń kórermenderi neken-saıaq. Negizinde qusbegilerdiń ózderi men atqosshylary. Qalam ustaǵan jazarman qaýym, tóreshiler men uıymdastyrýshylar. Kók aspannyń kórki bolǵan, aqsha bultpen astasqan sonaý bıiktegi qyrandy aıtqanyna kóndirip, degenine júrgizip, kózdegenine ushyryp otyrǵan qusbegilik óner qandaı keremet, shirkin! О́zekti órter ókinishi de sol, qansonardyń qyzyǵyn qansha qaýym kóre almady. Álde jarnamasy kem, qulaqtandyrylýy az. Áıtpese, nege kórmesin?!
Býrabaıda «Salburyn» ulttyq ańshylyq ortalyǵy 2017 jyly ashylǵan. Negizgi maqsaty – ulttyq ańshylyq ónerdi damytý, Býrabaı baýraıyna kelýshilerge qyzmet kórsetý. Seriktestiktiń usynatyn qyzmet aýqymy da jan-jaqty. Atqa minip, seıil-serýen qurýǵa bolady. Qalasańyz, búrkitpen ań aýlaısyz, ıt júgirtip, qoıan, túlki qaǵasyz. Zerendi jáne Býrabaı aýmaǵynda 111 myń gektar jeri bar.
– Býrabaı baýraıyn týrızmniń Mekkesine aınaldyrý týraly el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev úlken mindet qoıyp otyr ǵoı, – deıdi ortalyq basshysy Serik Kóbegenuly. Biz endi kórkem tabıǵatymyzben ǵana emes, ulttyq ónerimizben de maqtana alamyz. Qazirdiń ózinde kelýshiler az emes. Estip-bilgen el tamasha tabıǵat aıasynda qazaqtyń qasıetti ónerin kórýge qumartyp-aq jatyr. Negizinde, ıt júgirtip, qus salý asa kóp zııanyn tıgize qoımaıdy. Ol jaǵyn da eskerýdemiz.
Saıaq júrip, saıat qurý bir basqa da, synǵa túser sát óz aldyna bólek bir qyzýly álem. Áne jotanyń ústinen qalyqtap ushqan qyran aınadaı jarqyraǵan aq qardyń ústindegi jalǵyz noqat qoıandy janaryna iliktirdi. Kıiz úıdiń aýmaǵyndaı aýqymdy qushaǵyna syıdyratyn qos qanatyn ántek kerip, syryq boıy kóterildi de tóbeden tastaǵan tastaı zý ete tústi. Qas-qaǵym sát. Buta túbin pana kórip, jasyrynǵan qoıannyń tóbesinen jaı túskendeı boldy. Aq tonyn áli tolyq kıip bolmaǵan, aqtan góri sarǵylt reńge jaqyn or qoıan qyran tyrnaǵynyń astynda typyrlap jatyr.
Aldymen irikteý saıysy ótkizilgen. Aınymaı túsken qyrandar aqtyq synǵa joldama aldy. Jarys barysynda qyran kelbeti de, túr-túsi de, beıne-bitimi de eskerildi. Eń bastysy, alǵyrlyǵy. Qoıanǵa qyr asyrmaǵan qyrandar alpys eki aılaly túlkige kelgende ábjildigi alqynǵandaı. Qazylar alqasynyń sheshimimen jerlesimiz, Krasnyı ıar aýylynyń turǵyny, qusbegi Rýslan Týmýrzın bas júlde – «Nıva» avtokóligine ıe boldy. Barlyq jeńimpaz qusbegilerge kádeli syılyqtar tartý etildi. Eki kún boıy Býrabaı baýraıyn bóktirgen qusbegiler saıysy elimizde tól ónerimizdiń týyn tiktep kele jatqandyǵyn jeti memleketten jınalǵan támam elge tanytty.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy,
Býrabaı aýdany
