ALǴYS AITADY

Elbasynyń atyna Aqtóbe oblysy, Yrǵyz aýdanynyń turǵyny, kóp balaly ana Aqjarqyn Jakýdaqyzynan hat kelip tústi.Zeınetker A.Jakýdaqyzy hatynda Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevqa júrgizip otyrǵan sarabdal saıasaty men áleýmettik saladaǵy qamqorlyqtary úshin alǵysyn bildiredi. Hat avtorynyń jazýynsha, kópten beri júregi aýyratyn nemeresine kvota berilip, sonyń nátıjesinde bıylǵy jyldyń aqpan aıynda Astana qalasyndaǵy “Ulttyq ǵylymı-medısınalyq ortalyǵy” RMK Kardıologııalyq klınıkasynda operasııa jasalǵan. Hatta: “Nemereme operasııa sátti jasaldy. Respýblıkanyń túkpir-túkpirinen kelgen balalar men ata-analar, ár ulttyń ókilderi Sizge dán razy. Denińizge saýlyq, Alladan raqym, Paıǵambardan shapaǵat, uzaq ǵumyr tileımin! Elimizdiń eńsesin budan da joǵary kótere berińiz”, dep jazylǵan. MÚDDE – ORTAQ, MAQSAT – BIR Ulttyq kitaphanada Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Bas­shy­synyń orynbasary Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyq etýimen 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan “Mádenı mura” strategııalyq ult­tyq jobasyn júzege asyrý jónindegi qoǵamdyq keńestiń otyrysy ótti. Otyrysta negizinen “Mádenı mura” baǵdarlamasy is-sharalar josparynyń ótken jyly atqa­ryl­ǵan jumys qorytyndylary túıindelip, ulttyq tarıhı-mádenı murany nasıhattaý barysy sóz bol­dy. “Mádenı mura” baǵdar­la­ma­sy memlekettiń mádenıetke degen kózqarasyn aıqyndaıtyn mańyzdy joba” dep sóz bastaǵan Prezıdent Ákimshiligi Basshysy­nyń orynbasary Máýlen Áshim­baev jaqynda Elbasynyń ádebıet pen mádenıettiń bir top qaırat­ker­lerimen kezdesken kezde osy baǵ­darlamaǵa taǵy da jaqsy baǵa bergenin, bıik mádenıet – ulttyń kórsetkishi ekenin aıryqsha atap, baǵdarlama qaı kezde de  mádenı ómirimizdegi tarıhı oqıǵa bolyp qa­latynyn aıtyp ótkenin eske sal­ǵan. Byltyrǵy jyldyń basyn­da Elbasynyń tapsyrmasymen 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan is-sha­ralar jospary bekitilip, jos­par aıasynda Mádenıet jáne aq­parat, Bilim jáne ǵylym, Týrızm jáne sport mınıstrlikterine, olarǵa qarasty mekemelerge kóp­tegen mindetter júktelgenin, soǵan baılanysty birtalaı jumystar atqarylǵanyn baıandaǵan tóraǵa tarıhı-mádenı eskertkishterdi qaıta jańǵyrtý jumystary jal­ǵa­syp kele jatqanyn, qazaq halqy­nyń tarıhy men mádenıetine qa­tysty ǵylymı-zertteý jumystary júrgizilgenin, ulttyq jáne álemdik oı-sana, ádebıet pen mádenıet boıynsha kitap serııalary jaryq kórgenin áńgimeledi. Soǵan qa­ra­mastan bul salada qyrýar ister de kútip turǵanyn málimdeı kelip, Be­rel qoryq-murajaıynda bastal­ǵan jumystardyń toqtap qalǵa­nyn, osyǵan baılanysty jýyq arada tıisti qarjy kózin taýyp, bul jumystardy ármen qaraı jal­ǵastyrmasa buryn salynǵan biraz nysandardyń tozyp ketýi ábden múmkin ekenin eskertti. О́tken jyly Týrızm jáne sport mı­nıstr­ligine Otyrar aýdanyndaǵy týrızm ınfraqurylymyn damytý úshin ázirlegen qurylys jumysyn qa­raýdy tapsyrǵanyn, biraq ta odan áli kúnge deıin nátıje shyǵa qoımaǵanyn, sondaı-aq “Mádenı mura” baǵdarlamasy aıasynda shy­ǵa­tyn keıbir kitaptar ǵylymı ke­ńestiń talqysyna salynbaı, bas­paǵa asyǵys tapsyrylatynyn syn­ǵa aldy. Al jaryq kórip jat­qan kitaptardyń keıbiriniń aýdar­ma sapasy nashar, tómen deńgeıde degen pikirler aıtylyp jataty­nyn joqqa shyǵarmady. Jospar­lanǵan, birneshe jyl buryn qar­jy­sy bólingen, biraq shyqpaı jat­qan kitaptarymyz da joq emes degen oı aıtty. “Aıta bersek mun­daı problemalar barshylyq. Son­dyqtan búgingi maqsat – alda qandaı ózekti máseleler turǵanyn talqylaý, ekinshi jaǵynan solardy sheshý joldaryn qarastyrý, sóıtip aldaǵy jyly atap ótiletin táýel­sizdiktiń 20 jyldyǵyna daıyndyq­ty kúsheıtý”, dep basty máselege oıysty. Keńes otyrysynda “Mádenı mura” baǵdarlamasy is-sharalar jos­parynyń 2009 jylǵy atqa­ryl­ǵan jumys qorytyndylary jáne ulttyq tarıhı-mádenı murany na­sıhattaý barysy týraly Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed baıandama jasady.  “Mádenı mura” strategııalyq ulttyq jobasy 5 jyldyń ishinde 2008 jylǵa deıin óte úlken deńgeıde júrgizilgenin, jobaǵa respýblıkanyń  barlyq ǵylymı-mádenı zııaly qaýymy túgeldeı derlik qatysqanyn, joba shyn máninde qazaq halqynyń bes myń jyldyq tarıhyna, arǵy zamannan kúni búginge deıingi tarıhyna qa­tys­ty jádigerlerdi júıelep, zer­delep qalyń jurtqa usynýmen kele jatqanyn tilge tıek etken mınıstr ótken jylǵy jumys­tar­dyń qorytyndylaryna toqtaldy. Byltyr 26 tarıhı nysanda qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Qapshaǵaıdyń túbindegi Tańbaly tas petroglıfteri, Aqtóbedegi Qaraǵul, Qyzylordadaǵy Asanas, Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Qarashash ana keseneleri men Baba Ata saraı-qamal keshenin, sondaı-aq basqa da tarıhı eskertkishterdi qaıta qalpyna keltirý jumystary aıaqtalǵan. Osy nysandardyń barlyǵy derlik qazirgi Elbasynyń tapsyrmasymen júzege asyrylyp jatqan “Batys Qytaı – Batys Eýropa” magıstraldy-transult­tyq tas jolynyń boıynda or­na­lasqan. Erteń sol joldardyń boı­ynda neshe túrli avtobeketter saly­nyp, syrttan kelgen adam osy óńirdiń tarıhı qundylyqtarymen tanysýyna múmkindikter týady. Ekin­shiden, tek qana 2009 jyly    49 qorǵan, mazarat, qalashyqtarda arheologııalyq zertteý jumystary júrgizildi. Solardyń ishinde Aqmola oblysyndaǵy Bozoq – astanamyzdyń tarıhyn áriden bastaý úshin Elbasynyń tikeleı óziniń tapsyrmasy boıynsha júze­ge asyrylyp jatqan tarıhı es­kert­kish sanalady. Almaty obly­syndaǵy Esik, Qoılyq, Talǵar, Atyraýdaǵy Saraıshyq, Ońtústik Qazaqstandaǵy Jýantóbe, Qaras­pan tóbe, Shymkenttegi Saýran, Sıdaq, Sozaq, Otyrar, Shyǵys Qazaqstandaǵy Berel, Shilikti, Jam­byl oblysyndaǵy Aqyrtas, Batys Qazaqstandaǵy Qyryq oba, Qaraǵandy oblysyndaǵy Toqtaý­yl, Aıbas, Kent, Taldysaı, taǵy basqa qonystar men qalashyq­tarda  biraz jumystar júzege asyryl­ǵa­ny jáne bular bir jyldyń ishinde bitetin jumystar emes, birtindep retimen atqary­latyny aıtyldy. “Mádenı mura” strategııalyq ulttyq jobasy tarıh jáne má­de­nıet, arheologııa, sáýlet eskert­kishteriniń mańyzdylaryn qaıta jańǵyrtýdy, qazaq halqynyń mu­ralaryn zertteýdiń birtutas júıe­sin qurýdy, ulttyq jáne álemdik ǵylymı oı-sana, mádenıet jáne ádebıet salalary boıynsha baspa serııalaryn daıyndaýdy kózdeı­tinin aıta ketý kerek. Osyndaı is-sharalar josparyna sáıkes ótken jyly respýblıkalyq bıýdjetten 2079,415 mln. teńge bólinse, osy qarjy tolyq ıgerilgen. Onyń ishinde atap aıtar bolsaq, ulttyq rámizderdi qalyptastyrýǵa 66,0 mln. teńge, mádenı týrızmdi damy­týǵa 89,615 mln. teńge, ulttyq ta­rıhı murany halyqaralyq deń­geı­de nasıhattaýǵa 957,5 mln. teńge, tarıhı-mádenı murany keshendi zerdeleý men jańa ǵylymı joba­lardy ázirleýge 77,5 mln. teńge, qoldanbaly ǵylymı zertteýlerge 88,9 mln. teńge, arheologııalyq zert­teýler júrgizýge 119,7 mln. teńge, tarıh pen mádenıet eskert­kishterin qalpyna keltirýge 443,4 mln. teńge, Qazaqstannyń tarıh, arheologııa, etnografııa jáne má­de­nıet máseleleri boıynsha ba­sylymdar serııasyn shyǵarýdy jalǵastyrýǵa 236,8 mln. teńge bólinip, 2009 jyly birqatar mańyzdy jumystar tııanaqtalǵan. Sonyń birazy ulttyq tarıhı mu­rany halyqaralyq deńgeıde nası­hattaý maqsatynda júzege asqan. Sırııa jáne Egıpet elderinde baıyrǵy babalarymyz Ál-Farabı men Sultan Beıbarys eskertkish­teri jańǵyrtylýda. Damask qala­synda Sultan Beıbarystyń ke­senesi qaıta jańǵyrtylyp, Ál-Farabı kesenesi men tarıhı-má­denı ortalyǵy salynýda. Al Kaırde Sultan Beıbarystyń me­shiti qaıta jańǵyrtylyp jatyr. Sondaı-aq 2009 jyly Mońǵolııa aýmaǵynan tabylǵan kóne túrki rýnıkalyq jazbalary bar tastardyń kóshirmeleri qalpyna keltirilip, elimizge jetkizilgen. “О́rkenıet dıalogyndaǵy ta­rıhı-mádenı muranyń róli” atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótip, “Mádenı mura” ulttyq jobasyn halyqaralyq dá­rejede nasıhattaýǵa kóńil bólinip otyr. Qazaqstandy áleýmettik-gýmanıtarlyq ózekti máselelerdi sheshetin, halyqaralyq órkenıet­ter dıalogynyń alańyna aınal­dyrý, sondaı-aq qazaqtyń ulttyq tarıhı-mádenı murasyn dúnıe­júzilik ǵylymı aınalysqa engizý basty murat sanalady. Qazaq hal­qy­nyń mádenı murasy salasynda ǵylymı jumystardy jalǵastyrý boıynsha byltyr 12 taqyrypta qazaq halqynyń tarıhymen, mate­rıaldyq jáne rýhanı mádenıeti­men baılanysty qoldanbaly ǵy­ly­mı-zertteýler iske asyrylsa, tarıhı-mádenı murany keshendi zerdeleý, jańa ǵylymı jobalardy ázirleý taraýy boıynsha baǵdar­la­ma aıasynda birqatar oblystardyń tarıh jáne mádenıet eskertkish­teriniń jınaqtaryn ázirleý ju­mys­tary jalǵasýda. Búginde Oń­tústik Qazaqstan, Jambyl, Qy­zyl­orda, Soltústik Qazaqstan, Aqmola oblystary men Almaty qalasynyń jınaqtary jaryq kórip, Pavlodar men Aqtóbe ob­lystarynyń tarıhı-mádenı es­kertkishteriniń jınaqtary ázirle­nip jatyr. Mınıstr “Mádenı mura” baǵdarlamasy aıasynda ja­ryq kórip jatqan kitaptarǵa erek­she toqtaldy. Solardyń ishinen “Babalar sózi” serııasyn erekshe atady. Onyń qazirge deıin 53-56 tomdary, “Álemdik tarıhı oı-sana” serııasynyń 12-14-tomdary, “HVIII-HH ǵ.ǵ. Qazaq ult-azattyq qozǵalysyna qatysty qujattar men materıaldar jınaǵy” serııa­synyń 13,14,15-tomdary qazaq jáne orys tilderinde jaryq kórip, jalpy bir jylda barlyǵy 56 atalym boıynsha kitaptar shy­ǵa­rylǵan. 1 myń 605 baspa tabaq 168 myń danamen taralǵan, 9 atalym boıynsha 450 baspa tabaq óńdelip aýdarylǵan. Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev baǵdarlama nátıjesinde qol jetken rýhanı qun­dylyqtardy jas urpaqtyń sa­nasyna jetkizý maqsatynda atqa­rylyp jatqan birqatar jumys­tar­dy atady. О́zge tildi mektepterge arnalǵan “Qazaq tili” páni boıyn­sha bilim berýdiń memlekettik jal­pyǵa mindetti bilim standartynyń 5-9 synyptarynyń bazalyq bilim mazmunyna “El taný” taraýy qo­sylǵanyn, sondaı-aq Qazaqstan tarıhy boıynsha “Mádenı mura” baǵdarlamasy aıasynda júrgizilgen ekspedısııalyq zertteýlerdiń ná­tıjeleri, Qoılyq, Talǵar, Qaras­pan, Túrkistan, Saýran, Saraı­shyq, Jankent qalalary jaıyn­daǵy málimetterdiń, ejelgi Otyrar men Bozoq qalalarynan tabylǵan qazba jumystarynyń nátıjeleri men tastaǵy tańbalarǵa qatysty ǵylymı derekter 6-synypqa ar­nalǵan “Qazaqstan tarıhy” pánine engizilgenin aıtty. 2009-2010 jyl­dan bastap ǵylymı-zertteý ınstı­týttarynyń qatysýymen “Meniń elimniń tarıhy” taqyrybynda respýblıkadaǵy on-laın rejiminde ınteraktıvti sabaqtar júıeli ótkizile bastaǵanyn jetkizdi. Týrızm jáne sport vıse-mı­nıstri Qaıyrbek О́skenbaev eli­mizdegi belgili tarıhı eskertkish­ter­ge ákeletin magıstraldy jol­dardyń qurylysyn jóndeý týraly áńgimelese, Arheologııa ınstıtý­tynyń dırektory, akademık Karl Baıpaqov byltyr arheologııalyq qazba jumystary kezinde tabylǵan tarıhı jádigerlerdi, qorǵandar men basqa da tarıhı oryndardaǵy qazba jumystarynyń barysy tý­raly sóz etti. “Qazqaıtajańǵyrtý” mekemesiniń dırektory Qanat Tuıaqbaev Ál-Farabı men Sultan Beı­barystyń tarıhı eskertkish­terinde júrgizilip jatqan jumys­tardy baıandady. Ortalyq mem­lekettik mýzeıdiń dırektory Nursan Álimbaı qazba jumystary barysynda tabylǵan jádigerler eń aldymen, Ortalyq mýzeıge ótki­zilýi kerek dep esepteıdi. Mýzeı negizinen zertteý alańy bolýy tıis degen pikir aıtty. Akademık Ábdimálik Nysanbaev baspa ónimderi aýylda turatyn zııaly azamattardyń da qolyna tıse, nur ústine nur bolady degen tilek bil­dirdi. О́tken jylǵy jumystardy saralaı kelip, Prezıdent Ákim­shiligi Basshysynyń orynbasary Máýlen Áshimbaev keleshekte de birlese atqaratyn ister az emes dep qorytyndy jasady. Kitap serııasyna baılanysty  ınternet­tegi jumysty kúsheıtýge kóńil aýdar­dy. Úkimet ınternetti ár aýyl­ǵa aparýmen aınalysyp ja­tyr. Sondyqtan “Mádenı mura” portalyn molaıtýǵa kúsh jumsaý kerektigin basa aıtty.  Mádenı tý­rızmdi kúsheıtý máselesi de aldaǵy ýaqytta mańyzdy bolyp qala beretinin jetkizdi. Eń bastysy, el táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereı­toıy kele jatyr. Soǵan baıla­nysty alda kóptegen jumystar kútip turǵanyn aıtty. Ulttyq ki­tap­hanada shet elderdegi muraǵat­tardan “Ulttyq muraǵat qoryna” kelip túsken qujattar men “Máde­nı mura” baǵdarlamasymen jaryq kórgen kitap serııalary qoıylǵan kórme de kóp jumystar atqaryl­ǵanyn ańǵartady. ÚILESTIRÝ KEŃESINIŃ ÚILESIMDI ISI Keshe Bas Prokýror Qaırat Mámıdiń tóraǵalyq etýimen Qazaqstan Respýblıkasy quqyq qorǵaý organdarynyń úılestirý keńesiniń kezekti májilisi bolyp ótti. Májiliste Ulttyq qordyń qarjy daǵdarysy zardaptaryn eńserýge bólingen qarjysyn zańdy jáne tıimdi paıdalanýdy qamta­ma­syz etý boıynsha júrgizilgen ju­mys­tardyń jaı-kúıi qarasty­ryl­dy. Onyń jumysyna Qarjy ryno­gyn jáne qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttiginiń tóraıy­my E.Bahmýtova, “Samuryq-Qazy­na” ulttyq ál-aýqat qorynyń jáne “Qazagro” ulttyq holdınginiń basshylary Q.Kelimbetov pen A.Ma­mytbekov qatysty. Májilisti ashqan Bas Prokýror Qaırat Mámı Memleket basshysy daǵdarysqa qarsy bólingen qara­jat­tyń zańdy ári tıimdi jum­sa­ly­nýyna qatań baqylaý ornatý tý­ra­ly quqyq qorǵaý organdary aldyna úlken mindet qoıǵan edi, dedi. О́ıtkeni, Ulttyq qor qarjysynyń jumsalýy halyq úshin qashanda ashyq ári túsinikti bolýy kerek. Bul tapsyrmany oryndaý maqsatynda quqyq qorǵaý organdary “Samu­ryq-Qazyna” qorymen jáne basqa da holdıngtermen birlesip birqatar jumystar atqardy. Nátıjesinde osy ýaqytqa deıin bólingen qarjy talan-tarajǵa salynbaı belgilen­gen maqsattarǵa saı jumsaldy. Árı­ne, bul baǵytta is-sharalardy áli de jalǵastyra berý qajet. Son­dyqtan da Úılestirý keńesinde osy máselelerdi odan ári pysyqtaý kóz­delgenin atap ótti Bas Prokýror. Jalpy, ótken jyly memleket ulttyq ekonomıkany qoldaýǵa teń­dessiz sharalar  qabyldap, osy maq­satta Ulttyq qor qarjysynan 1 trıllıon 200 mıllıardtan astam teńge bólindi. Memleket basshysy ót­ken jylǵy  Joldaýynda daǵda­rys­qa qarsy sharalardy júzege asy­rýǵa jáne osy maqsatqa bólin­gen bıýdjet qarajatynyń jumsa­lýyna qatań baqylaýdy qamtama­syz etý jóninde naqty tapsyrma­lar bergen bolatyn. Osyǵan baı­lanysty, ýákiletti organdar tıisti jumystardy turaqty túrde júrgizip keledi. Qazirgi ýaqytta quqyq qorǵaý or­gandary halyqtyń ıpotekalyq zaemdaryn qaıta qarjylandyrýǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti, agroónerkásiptik keshendi qoldaý­ǵa, ekonomıkanyń naqty sektoryn nesıelendirýge bólingen Qor qar­jysynyń jumsalýynyń zańdyly­ǵyn tekserýdi aıaqtady. Tutastaı alǵanda, memlekettik organdar bıýdjet qarajatynyń tıisinshe Úkimet belgilegen shart­tarǵa sáıkes paıdalanylýyn qamtamasyz etti. Aıtarlyqtaı zań buzýshylyqtar jáne kó­leńkeli mámilelerdiń jasalý derekteri anyqtalǵan joq. Demek, ondaı kemshilikter oryn alǵan joq. Quqyq qorǵaý organdary ýáki­letti qurylymdarmen birge Elba­synyń daǵdarysqa qarsy bólingen qarajatty maqsatty jáne tıimdi jumsaý jónindegi tapsyrmasynyń tıisinshe oryndalýyn qamtamasyz etti. Sóıtip, Úılestirý keńesiniń mú­sheleri memlekettik organdar­dyń osy másele­degi ózara is-qı­myl deńgeıine oń baǵa berdi. Qyz­mettik mindetter men jaýapker­shi­liktiń aıqyn me­je­lenýi men aqpa­rat almasý jáne monıtorıng júr­gizý tetikteriniń bir­kelki tártibiniń bekitilýi atap aı­tyldy. Baıandamashylar sózin talqy­laı kele Úılestirý keńesi osy ba­ǵyt­taǵy jumysty odan ári jal­ǵastyrý qajet dep tapty. Elimizdiń Bas Prokýrory bıznes-qoǵamdas­tyq­tar ókilderimen ózara birles­ken is-qımyldyń jáne tıisti talaptarǵa saı keletin adamdardyń memlekettik qarjylyq kómek alýyna bóget jasaıtyn jáıtterdi joıýdyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti. Osyǵan oraı Qaırat Mámı quqyq qorǵaý organdarynan tekserý sharalaryn uıymdastyrý kezinde kásipkerlik sýbektileriniń quqyqtary men zańdy múddelerin qatań saqtaýdy talap etti. Sharýa­shylyq júrgizýshi qyzmetke negiz­siz aralasyp, bıznes ókilderin óz isinen alańdaýǵa jol berilmeýine erekshe nazar aýdarylatyndyǵy aıtyldy. Sondaı-aq, otyrys barysynda Úılestirý keńesiniń 2009 jyly júrgizgen jumystarynyń esebi de tyńdaldy. Májilis qorytyndy­syn­da kórsetilgen máseleler boıynsha jumys tıimdiligin odan ári arttyrýǵa baǵyttalǵan sheshim­der qabyldandy. Aleksandr TASBOLATOV. ǴALYMDARǴA QOIYLAR TALAP JOǴARY Keshe Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi janyndaǵy qoǵamdyq gýmanıtarlyq ınstıtýttar dırektorlarynyń qatysýymen  keńes bolyp ótti. Keńeste ótken jyldyń qyr­kúıeginde M.Áshimbaevpen bolǵan kezdesý qorytyndylary boıynsha ınstıtýttardaǵy jumystardyń ná­tıjeleri, 2009 jyldyń qazanyn­daǵy ınstıtýt qyzmetin tekserý qorytyndylary talqylanyp, Prezıdenttiń ústimizdegi jyldyń 29 qańtaryndaǵy Qazaqstan hal­qy­na Joldaýyndaǵy ǵylymı qyz­metti modernızasııalaý jónindegi tapsyrmalardy oryndaý turǵy­syn­daǵy perspektıvalar naqtylandy. 2009 jylǵy tekserýler bútindeı alǵanda qoǵamdyq jáne gýmanı­tarlyq ǵylymdar ınstıtýty búgingi kúni ǵylymnyń tıisti salalarynda irgeli zertteýler júrgizetin respýb­lı­kadaǵy birden bir ǵylymı me­keme bolyp tabylatynyn, al olardyń zertteýleri erekshe mánge ıe ekenin kórsetip berdi. Keńes barysynda qazirgi zaman­ǵy qoǵamdyq-saıası úderisterdi paı­ymdaý men olarǵa taldaý jasaýdyń naqty da jan-jaqty mindetteri belgilendi. Olar – Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy, Memleket basshysynyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qa­zaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýyn júzege asyrý, Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 15 jyldyq mereıtoıy, Qazaqstannyń mem­le­ket­tik táýelsizdigi týraly Deklara­sııa qabyldanýynyń 20 jyldyǵy, sondaı-aq alda kele jatqan res­pýb­lıka táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy. Ǵalymdar osy oqıǵalardyń róli men mańyzyna, olardyń qo­ǵam­dyq sana men adamdardyń kó­ńil-kúıine yqpal etýine nazar aýda­rýlary kerek. Sol sııaqty olarǵa tıisti qoǵamdyq máde­nıettaný­shy­lyq, saıasattanýshylyq jáne áleý­mettik-ekonomıkalyq baǵa berýge tıis. Keńes qorytyndysynda Máý­len Áshimbaev ókiletti ortalyq mem­lekettik organdar men qoǵam­dyq-gýmanıtarlyq baǵdardaǵy ınstıtýttar basshylaryna birqatar naqty tapsyrmalar júktedi. “Egemen-aqparat”. ULTTYQ BILIM BERÝ JÚIESI memlekettik tildi damytýdyń negizgi kilti Aqpan aıy elimizdiń bilim salasyna qatysty keleli jıyndarmen, kókeıkesti máselelerdiń kóterilýimen aıshyqtalyp tur. Almatyda  ótken aptada qazirgi zaman oqýlyǵyn daıyndaýdyń ózekti máselelerin kótergen halyqaralyq jıynnan keıin ile-shala Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev ulttyq bilim berý júıesinde qazaq tilin damytýdyń keleshegine qatysty dóńgelek ústel uıymdastyrdy. Aınash ESALI. Bilim salasynyń basshysy Jan­seıit Túımebaev aldymen áń­gimeni Joldaýdan bastap, qazaq ti­li­niń óz quzyryndaǵy mekeme­ler­degi jaǵdaıyna ǵana emes, jalpy qoǵamdaǵy ahýalyna toqtala kelip, qazaq tiliniń shuraılylyǵyna qara­mas­tan, keıbir mekemeler men ult­tyq kompanııalarda onyń qoldaný aıasy tarlyǵyn da alǵa tartty. Osy jıynǵa uıytqy bolǵan mınıstrliktiń málimeti boıynsha, elimizdiń barlyq oqý oryndarynda memlekettik til oqytylady. Res­pýb­lıkamyzda 7576 mektep bolsa, onyń 5888-inde oqýshylar qazaq tilinde bilim alyp jatyr. Bul – Qa­zaqstandaǵy mektepterdiń 78 paıyzy. Oǵan qosa “Murager” kóp­tildi mektepter jalpyulttyq jelisi keńeıýde. Sol sııaqty 33 mektepte dáris qazaq, orys jáne aǵylshyn til­derinde qatar júredi. Orys ti­lindegi mektepterde qazaq tilin úı­retý úderisi eýropalyq kóp deńgeıli júıege kóshirilgen. Osy arada, jalpy orys tildi mek­tepterde memlekettik tildi  meń­gerýde ilgerileý bar ekendigin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Máselen, qa­zir orys mektepteriniń shákirtteri qazaq tiliniń maıyn tamyzyp sóılemese de, óz zamandastarymen jap-jaqsy tildesip turǵanyna jıi kýá bola bastaǵanymyzdy nege aıtpasqa! “Musylman bolmaq – áste-áste” degendeı, keshegi júıe­den keıin san ulttan turatyn búkil eldiń tek memlekettik tilde saırap ketýine, Elbasy aıtqandaı, sabyr da kerek shyǵar. Áıtpese, mınıstr eske salǵan­daı, áne bir kezeńde, ıaǵnı 90-shy jyldary Qazaqstanda bar bolǵany 2 myń ǵana qazaq mektebi bolmap pa edi?! Sondyqtan da atalmysh jıyndy uıymdastyrýǵa Bilim jáne ǵylym mınıstrligi uıytqy bolyp jatqany beker emes. Ana tili adam­ǵa ana sútimen, otbasynan, qala berdi balabaqshadan bastap darı­ty­nyn árkim biledi. Biz aıtyp otyrǵan balabaqshalar da osy mı­nıstrliktiń quzyrynda. Mınıstr Janseıit Túımebaev óz oıyn túıindegennen keıin sóz kezegi  Parlament Senaty men Má­ji­lis depýtattaryna, túrli qoǵam­dyq uıymdar men buqaralyq aqpa­rat quraldary basshylaryna, tilge janashyr belgili qoǵam qaırat­kerleri men ǵalymdarǵa tıdi. Jazýshy Smaǵul Elýbaı Qa­zaq­standa 1920-30 jyldary oryn alǵan  asharshylyqta qynadaı qy­ry­lyp, 4 mıllıonnan astam qa­zaqtyń quny suraýsyz ketkenin aıta kelip, osy saıası soraqy­lyq­tar shań basqan tarıhtyń qatpar­la­rynda qalyp jatqanyn  alǵa tart­ty. Ol kisiniń oıy osy eki ashar­shylyq pen Uly Otan soǵy­syn­da qyrylmaǵanda qazir 40 mıl­lıonǵa jetip, tilimiz de shubar­lan­baı, otyrar ma edik!.. Smaǵul Elý­baı osy qasiret jaıynda mektep oqýlyqtarynda aqıqattyń jazyl­maı­tyndyǵyn, búıte bersek bolashaq ur­paqtyń túsinigi qazaq tarıhy tý­raly ushqary bolatyn­dyǵyn da eske saldy. Sóz alǵandar arasynda akade­mık, halyqaralyq “Qazaq tili” qoǵamynyń prezıdenti О́mirzaq Aıtbaıuly, senator Ǵarıfolla Esim, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory Shámsha Berkimbaevalar sońǵy ýaqytta ulttyq bilim berý júıesinde jasalynyp jatqan tirlikterdi de joqqa shyǵarmaı, biraq aldaǵy ýaqytta atqarylýy tıisti sharalarǵa qatysty usynys-pikirlerin aıtty. Jıynda sóz alǵan “Ult taǵdy­ry” qozǵalysynyń jetekshisi Dos Kóshim ulttyq bilim berý júıesinde mem­lekettik tildi damytý úshin ult jastary boıyna ulttyq qundy­lyq­tarymyzdy sińirý basty nazarda bolý kerektigin tilge tıek etti. “Babalarymyz júrip ótken joldar men san taraý tarıhymyz – urpaq úshin basty qundylyq. Al bizdiń qazirgi keı jastar keshe ǵana bolǵan jeltoqsan jańǵyryǵynan da ha­bar­syz. Eń bolmaǵanda 16 jeltoqsan kúni bir de bir oqý ornynyń bas­shy­sy shákirtterin alańǵa alyp kel­ip, jeltoqsanshylardyń rýhyna arnap gúl shoqtaryn da qoımaıdy. Urpaǵymyz ata-babalarynyń basy­nan ótken tarıhtan habarsyz bolsa, odan ótken qasiret bar ma” dedi ol. Almaty. TOLYMDY TALQYLAÝ Qaqaǵan qańtardyń qaharyna qaramaı, Partııalyq baqylaý komıtetiniń múshelerin qystyń kózi qyraýda elimizdiń óńirlerine attandyrǵanda “Nur Otan” partııasynyń basshylyǵy máslıhattar depýtattarynyń forýmy aldynda jer-jerdegi depýtattyq fraksııalardyń qyzmetin zertteýdi maqsat tutqan bolatyn. Álısultan QULANBAI. “Nur Otan” HDP Partııalyq baqylaý komıtetiniń keshe Ádilet mınıstrliginiń Sıtýasııalyq or­talyǵynda komıtet tóraǵasy Bo­ran Rahymbekovtiń tóraǵalyǵymen ótkizilgen otyrysynda komıtet músheleriniń sol issaparlarynyń nátıjeleri negizinde máslıhattar depýtattary – “Nur Otan” par­tııasy músheleriniń partııa Jar­ǵysyn, barlyq deńgeıdegi máslı­hat­tar depýtattarynyń fraksııa­lary týraly erejeni oryndaýy týraly másele qaraldy. Partııalyq baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Ońalbek Sápıev komıtet músheleriniń al­dynda jan-jaqty aqparat berdi. Baıandamada depýtattyq fraksııa­lar qyzmetin tekserý boıynsha ja­salǵan qorytyndy ortaǵa sa­lyndy. Naqty jetistikter men naq­ty kemistikter dál derek­termen, qolmen qoıǵandaı aıtyl­dy. Parlamentarızm ınstıtýty­nyń aǵa sarapshysy Q.Jaman­qu­lov eldegi máslıhattar depýtat­taryna júrgizilgen saýaldamanyń qo­rytyndysy jóninde habarlama jasady. Oty­rysty Ádilet mınıstrligindegi Sıtýasııalyq ortalyǵynda ótkizýdiń arqasynda komıtet tóraǵasy B.Ǵ.Raqymbekov barlyq oblystardaǵy “Nur Otan” partııasy fılıaldary tóraǵalary­nyń birinshi orynbasarlaryn tikeleı áńgimege tartyp, olardyń aqparatyn qolma-qol estýge, talqylaý barysynda týyndaǵan suraqtarǵa qol­ma-qol jaýap alýǵa múmkindik jasady. “Nur Otan” partııasy Astana qalalyq fılıaly tór­aǵasynyń birinshi orynbasary Ámirjan Ra­qymjanov óz aqparatyn sol otyrys bary­synda jetkizdi. Komıtet músheleri – Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenko, Senat depý­tat­tary O.Áb­dikárimov, Q.Sultanov, A.Samaqova, “Egemen Qazaqstan” respýblıkalyq gazeti” AQ pre­zıdenti S.Abdrahmanov óńirlerge barǵan issaparlarynyń nátıje­sinde depýtattyq fraksııalardyń jumysyndaǵy ońdy ózgerister men olqylyqtarǵa jan-jaqty taldaý jasady. Otyrys qorytyndysynda qabyldanǵan sheshimde partııa fılıaldarynyń basshylaryna el Prezıdenti, “Nur Otan” partııa­synyń Tór­aǵasy N.Á.Nazar­baevtyń partııanyń kezekten tys HII sezinde ishki partııalyq tártipti art­tyrý, Jarǵyny qatań saqtaý, máslıhattardaǵy depýtat­tyq fraksııalar qyzmetin qar­qyn­datý boıynsha bergen tapsyrma­laryna sáıkes jumys júrgizý júkteldi. “Nur Otan” HDP Partııalyq baqylaý komı­tetiniń 2010 jylǵy jumys jospary bekitildi. BASTY QUNDYLYQ – TURAQTYLYQ Keshe “Kózqaras” partııaaralyq jáne qoǵamdyq dıalog saıası klýbynyń ke­zekti otyrysy bolyp, onda Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kindikteri” atty halyqqa Joldaýynyń basym baǵyttary talqyǵa tústi. Asqar TURAPBAIULY. Qoǵam úshin eń aldymen sol qoǵamda belsene jumys atqaryp jatqan ártúrli uıymdardyń ózara únqatysýy qajet bolsa, ondaı pi­kir­­saıys alańy retinde “Kóz­qaras”  par­tııaaralyq jáne qoǵam­dyq saıası klýby bir jyldan beri jumys istep keledi. Onyń kezekti otyrysyna 9 partııanyń Astana qa­lalyq  fılıaldarynyń tóraǵa­la­ry, úkimettik emes uıymdar men buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysyp, óz oılaryn or­taǵa saldy. Kún tártibine qoı­yl­ǵan ishki saıası turaqtylyqty ny­ǵaıtýda úkimettik emes uıym­dar­dyń jáne partııalardyń róli má­se­lesi tóńireginde biraz pikirler aı­tyldy. Jańadan saılanǵan “Nur Otan” HDP Astana qalalyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ámirhan Raqymjanov óz baıandamasynda osy máselege keńinen toqtalyp ótti. Sondaı-aq pikirsaıys bary­synda úleskerler problemasy, balabaqshalar men ózge de máseleler alǵa tartyldy. Bul jóninde “Azat” BSDP AQF múshesi Ýálı­han Qaısarov jan-jaqty aıtyp kórsetti. Osynyń barlyǵyn “Nur Otan” partııasy tekserýi qajet edi ǵoı degen oılar da aıtylyp qalyp jatty. QKP AQF tóraıymy Toty Elýbaeva óz partııalarynyń saıa­jaı turǵyndary máselesimen aı­nalysyp jatqandyǵyn aıta kelip, elimizde tirkelgen kóptegen saıası kúshter belsendi áreket etpeı jatqandyǵyna qynjylys bildirdi. Osylaısha “Ishki turaq­tylyqty ny­ǵaıtýdaǵy úkimettik emes uıym­dardyń jáne partııa­lardyń róli” taqyrybynda ótken pikirsaıys barysynda kóptegen usynystar ortaǵa salyndy. Sonyń nátıje­sinde “Kózqaras” par­tııaaralyq jáne qoǵamdyq ún­qatysý saıası klýbynyń usy­nym­dary ázirlendi. ÚLESTIK QURYLYSQA – ÚLKEN NAZAR Sársenbi kúni Astana ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov pen “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory” AQ basqarma tóraǵasy Qaırat Kelimbetovtiń qatysýymen Úkimettiń daǵdarysqa qarsy sharalarynyń aıasynda atalmysh qor qarjylan­dyratyn qalanyń úlestik qurylys nysandaryn aıaqtaý máselesi jóninde kóshpeli keńes ótti. Dastan KENJALIN. Kóshpeli keńeste qala ákimi men qor tóraǵasy “Infınıtı”, “Soltús­tik shuǵylasy”, “Esil”, “Caspian Pa­lace”, “Astana Juldyzy”, “Marııa”, “Granıtnyı” turǵyn úı keshenderiniń qurylysymen tanysyp, byltyrǵy jyl­dyń jeltoqsan aıynda paıdala­ný­ǵa tapsyrylǵan “Ál-Arka” men “Aq­jaıyq” turǵyn úı kesheninde bol­dy. Bul keshenderdiń bári “Samuryq-Qazyna” qorynyń qarjylandyrýy­men qaladaǵy úleskerlerdiń qatysýy­men salynyp jatqan nysandar. Olar­dyń qurylysy, keńeste belgili bolǵandaı, osy jyldyń sońyna deıin aıaqtalyp qalýy tıis. Qazir Astana ákimdigi men qor osy maqsatta qoldan kelgen múmkindiktiń bárin jasaýda. Al, jalpy alǵanda, bıyl qor budan basqa Astanadaǵy baspana máselesin sheshý maqsatynda qala ákimdiginen 3 965 úleskerlerdiń qatysýymen sa­lynyp jatqan 26 turǵyn úı keshe­nindegi páterlerdi satyp alýdy, qu­rylys kompanııalarynyń óz kúshteri­men 1 182 úleskerdiń qatysýymen turǵyzyp jatqan 9 turǵyn úı kesheniniń qurylysyn aıaqtaýdy jáne basqa da nysandardy ýaqytynda tap­syrýyn mejelep otyr. Qor tóra­ǵa­synyń aıtýynsha, bıyl Jyljymaı­tyn múlik qory Astana qalasy boı­yn­sha 10-nan astam nysandardyń qu­rylysyn aıaqtaýdy josparlaýda. Sóıtip, osy jyly jalpy aýdany 353 359 sharshy metr quraıtyn 3 439 páter paıdalanýǵa beriletin bolady. Onyń ishinde Jyljymaıtyn múlik qory boıynsha 1 754 úleskerdiń qatysýymen salynyp jatqan aýdany 156 867 sharshy metr bolatyn 1 447 páter bar. Osy maqsattarǵa ótken jyly Astanadaǵy úlestik qurylysqa qoldaý kórsetýde “Samuryq-Qazyna” qory arqyly 51,4 mlrd. teńge, sonyń ishinde EDB arqyly nysandardy aıaqtaýǵa 17,2 mlrd. teńge jáne Jyl­jymaıtyn múlik qorynan 34,2 mlrd. teńge baǵyttaldy. Jalpy aıtqanda, bıylǵy jyly Astanada 12 933 úleskerdiń qatysýy­men salynyp jatqan úlestik qurylys boıynsha 61 nysandy aıaqtaý jospar­lanyp otyr. О́tken jyly 12 574 adamnyń úlesi bar 62 turǵyn úı kesheni tapsyrylǵan bolatyn.