Qyrkúıek ortalanǵan mezgildiń ińiri áne-mine degenshe kólegeı tartyp, qabyrshyǵy byt-shyt jarylyp kebersigen aıtaqyrdyń ústin jym-jyrt kesh jaılady. Ulan-ǵaıyr taqyrdyń uzyna boıymen josyla jóńkip, Analyq eshkimen qatarlasyp, úıirdi bastaǵan saqa teke, aıdyndy keńistiktiń shetine taqaı bere ekpinin kenet báseńdetip aldyńǵy aıaǵyn dik etkize qadap, qalt kidirdi. Taqyrǵa tóne jaǵalaı turǵan mashınalardyń ar-gúr gújili, ár-ár tustan qaz-qatar ornatylǵan áldebir abajadaı nárselerdiń jarqyl-jurqyly kıikterdi keıin orǵytty. Úıirbasy Analyq eshkimen qaptaldasyp júıtkigen, keń tanaýy par-pur deleńdegen saqa teke kıik úıirin taqyrdyń batys búıirine taman oıystyrǵysy kelip edi, ol jaqtan da sol úreıli tosqaýyl aldarynan antalap shyǵa keldi...
Taqyrdyń o sheti men bu shetine qaraı alma-kezek jantalasa josylǵan kıikter endi bir sátte tyǵyryqtan shyǵyp keter sańylaý tappaı alasurdy. Ári-beriden soń ymyrt qarańǵylyǵy ábden úıirilip, aıdyndy taqyrdyń keń qoltyǵy qýsyrylyp qalǵandaı boldy da, álgibir jarqyldyń ótkir taspadaı sáýlesi aıqysh-uıqysh sharlap, kıikterdi turǵan-turǵan ornynan tapjyltpaı tastady. Sáýlege shaǵylysqan kıik kózderiniń ottaı janǵan sarǵysh jasyl noqaty tún qoınaýy jutyp qoıǵan aıtaqyrdyń betinde juldyzdaı janyp, jylt-jylt etip jatty...
– Ǵajap kórinis!.. – Qaladan kıik atýshy kásipker ańshylar tobyn bıylǵy kúz birinshi ret basqaryp kelgen, osy mekemeniń jańa bastyǵy, qalyń shúıdeli, jýan moıyn eńgezerdeı, sepkil sary kazak-orys Erofeı Egorych myna kóriniske tańdanysyn jasyra almady. – Da-a! Mundaı ohotany birinshi kórýim!
Qas-qaǵymda bir janyp, bir sónip, sodan soń qaıta jaryq etip qoıý qarańǵylyqty tilgilegen projektorlardyń qýatty jaryǵyna arbalyp, túngi taqyrǵa qamalǵan myń qaraly kıiktiń kózinen jyltyraǵan, sansyraǵan sansyz-sansyz ushqynnan kózin almaǵan Egorych oqtalǵan qos aýzyn daıyn ustaǵan qalpy taqyr jıegine taman jaqyndaı berdi.
Úıirdiń bergi qaptalynda turǵan, ádemi bitken qaıqy múıizi on oram saqa teke taqyr shetinen áldekimniń aıaq dybys qozǵalysyn túısikteı sezip, tanaýy deleń etti. Basyn oqys tómen salyp, kózin qamaǵan jaryqtan bir mezet tasalanyp, ári yǵysyp júre berdi. О́zimen birge entelese qozǵalysqa túsken Analyq eshki bastaǵan úıirdi de jedel ilestire jóneldi. Qaýiptiń tym jaqyn jerden oqystan sezilgenin ańdatyp, úıirdi taqyrdyń ortasyna qaraı oıystyra berdi.
Kózderi shoqtaı janyp jaıbaraqat turǵan kıikterdiń aıaq astynan ári yǵysyp ketkeni ańshy bastyq Egorychtyń qytyǵyna ábden tıgeni anyq edi. Birin-biri qaǵa-soǵa, baǵyt-baǵdarsyz josa jónelgen kıiktiń qalyń tobynyń sońynan júgire túsip baryp, myltyǵynyń qos shúrippesin kezek-kezekpen basyp jiberdi.
Qaıqy múıizin birer silkip alyp jóńkigen saqa tekeniń sońynan, kóz sharasy shyradaı janyp, jan-jaǵynan taspadaı osqylaǵan tajal sáýlege qamalǵan kıik tobyry demigin basa almaı taqyr ústin shıyrlaı, shyrq aınalyp, joıqyn jantalasqa túsken kúıi úzdiksiz josı berdi. Taqyr ústindegi tún beıkúná maqulyqtar úshin naǵyz tamuq tuzaǵyna aınaldy.
Baıyz tappaı árli-berli ala-shapqynǵa túsken kıikterdi bir-birlep nysanaǵa alyp jaıratý bul iske ábden kánigilengen ańshylar úshin ońaı sharýa bolmady.
Jylda osy mezgildegi kıik atý naýqany bastalǵannan bulardy osylaısha taqyrǵa qamap, shetinen jaıratyp, refrıjeratorly uzyn-uzyn mashınalaryna syqap tıep alatyn ańshylar búgingideı myna kóriniske ań-tań boldy.
– Barlyq pále bar ǵoı, anaý tekede, múıiziniń ushy qaıqıǵan anaý nemede! – dedi Egorych entigin basyp, sál dem shaqyrǵasyn. – Sonyń kózin aldymen qurtý qajet! Kıikterdi qaıyrmalap olaı-bulaı uıytqytyp júrgen sol! Sonyń ózi!.. Projektorlardy taqyrdyń ishine taman aparyp, tekeni bólektep jaryqqa qamap, atyp tastaý kerek, kóreıik sosyn...
Ańshy-bastyqtyń buıryǵy eki etilmedi. Akkýmýlıatorlarǵa qosylǵan samsaǵan joıqyn jaryqty rettep turǵandar tún qoınaýyn aıqysh-uıqysh qaq jaryp, kıiktiń qalyń tobyrynan á, degennen saqa tekeni shettetip tastaýǵa tyrysty.
Qolyndaǵy myltyǵyn atýǵa daıarlaı ıkemdep, ańshylar qatarynyń aldynda júrgen jýan sarynyń demikken aıqaıy shyqqan tustan ármen yǵysa bergen saqa teke endigi bir mezette jalt burylyp, úıirdiń ekinshi búıirine shyǵyp ketti. Osylaısha bultyń-bultyń etip, sońynan qýalaǵan jaryqty adastyryp ketýge barynsha jantalasyp baqty.
– Bylaı turyńdar entelemeı, ózim atam ony, sender tıispeńder! – dep aıqaı salǵan Egorychty ańshylyq qumarlyqtan góri yryqqa kónbeı, ózderin bultalańmen áýre-sarsańǵa túsirgen maqulyqqa degen óshpendi yza birjola bılep alǵan edi.
Qaıqy múıiz álginde ǵana tula boıyn túrshiktirgen qaýipten ada-juda arylǵandaı essiz kúıde, oqtyn-oqtyn sekirip túsip, yrǵyp-yrǵyp júıtkı berdi. Dálme-dál ústinen túsken jaryqtan kóz ilestirmesteı jyldamdyqpen sytylyp shyǵyp, Egorychtyń jón-josyqsyz, jobalaı nysanalaǵan oǵyn eki-úsh márte darytpaı ketti.
Antalaı samsaǵan ajal-jaryqtan qas-qaǵymda qutylyp, tosqaýylsyz qalǵan qaptalǵa qaraı zamatta yǵysyp ketken Analyq eshki bastaǵan kıik úıiri endi oń-sol aınalasyn aıqyn ajyratyp, taqyrdyń shetine qaraı dúbirleı jóneldi.
Barlyq projektorlarymen jalǵyz saqa tekeni qýalaǵan ańshylar qalyń kıikten, qandyaýyzǵa túskeli turǵan oljadan birjola adasyp qalatyndaryn bul mezetterde áli bilgen de, sezgen de joq edi.
– Atpańdar!.. О́zim! О́zim kózin joıamyn onyń!..
Egorychtyń tún qoınaýyn qaqyratyp elirgen aıqaıynan qulaq tunyp, taqyr ústi alabóten jańǵyryp turdy. Myltyǵyn ońtaılap alǵan ol aldynan-artynan, oń-solynan tutastaı jamyraǵan jaryqtyń ortasynda jan-jaǵyna alaqtaǵan kúıi daǵdaryp turyp qaldy.
Jalǵyz tekeniń sońyna túsken ańshylar kıiktiń úıirinen aıyrylyp qalǵanyn osy kezde bir-aq bilip, ah urdy.
– Kıikterden aıyryldyq!.. Ketti áne, taqyrdan shyǵyp barady!..
– Jaryqty, jaryqty jetkizińder solaı qaraı!.. Tez, tezirek!..
Tekeni qýalaǵan projektorlardyń antalaǵan kózi endigi sátte jalt-jult jarqyldap, taqyr shetinen asyp bara jatqan kıikterge qaraı buryldy.
Tamuq taqyrdyń keńistiginen shyqqan kıikter projektorlardyń aıqysh-uıqysh jaryǵynan alystap, tún qoınaýyna sińe bergen edi.
Saqa tekeniń janyn alqymǵa alǵan jaryq taqyr ústinen kenet zym-zııa boldy da, aınala sol boıda qara túnekke orandy. Qýǵyn úreıinen bir sát qaltarys qalǵan saqa teke bir-eki yrǵyp baryp, artyna jalt burylǵanda eńgezerdeı qap-qara sulbanyń qarań-qurań etken kóleńke-nobaıy emis-emis qana kórindi.
Qaýiptiń áli seıilmegenin túısiktese de, saqa teke manaǵydaı janushyra qutylýdyń amalyna salmady. Eleń etip, deleńdegen tanaýyn kóterip, taqyrdyń shyǵys jaq betine qaraı moınyn burdy. Úıirlesteriniń taqyrdan shyǵyp, birtin-birtin alystap bara jatqan dúbirin osy qas-qaǵymda áldebir túısikpen emis-emis ańdaǵandaı boldy.
Endigi jerde qýǵynnyń qorqynysh, túrshigis ataýlysynan bir demde alystaǵan tekeni tún qarańǵysyna shomǵan aıtaqyrdyń ulan keńistigi óz qushaǵyna qymtap alǵandaı edi, biraq álgi eńgezerdeı páleniń demikken tynysy jaqyn mańnan taǵy da sezilgendeı boldy. Teke sál pysqyryna túsip, taǵy da úrgelektep qaldy. Úrgelektese de, nege ekeni, bul joly ytyrynbady, qashpady.
Saqa tekeniń sol mańnan uzamaǵanyn bajaılaǵan Egorych myltyǵyn atyp qalýǵa daıar ustap, tún-túneginde alǵa qarmanyp, aıaǵyn ár-ár jerden nobaılap basyp, mysyqtabandap kele jatty.
Osy bir aralyqta teke ózin ańdyǵan qarasulba tajaldyń tý syrtyna qaraı yǵysyp, buryla berdi. Sodan soń kóz ilespesteı shalt aınalyp kelip, onyń qarsy aldynan shyqty da, qaıqy múıiziniń ushyn qadaı ustap, joıqyn ekpinimen keýde tusyn súzgileı uryp qaǵyp ótti. Shalqasynan túsip mort qulaǵan ańshy-bastyqtyń ashy daýysy bir-aq ret yshqynyp qatty shyqty da, taqyr ústi tym-tyrs tynyp, múlgip qaldy.
Sońǵy dármeni túgesile kelip, ala-shapqyn súrginnen tirsegi dirildep, ábden qaljyraǵan maqulyq sol yrǵyn ekpinimen tońqalań asyp tumsyǵymen jer súze qulady. Saqa tekeniń qantalaǵan kóz sharasynan yrshyp ketken bir tamshy qyp-qyzyl jas kenezesi keýip, beti byt-shyt bolǵan aıtaqyrǵa úzilip tústi...
Mádı AIYMBETOV
