Aýyldaǵy «arheolog»

Aýdan ortalyǵynan shalǵaı jat­qan aýylda mal sharýashylyǵymen aı­nalysatyn Amanjol Jumabekov aqsaqaldy osy óńirdiń kózi tiri she­jireshisi dese de bolǵandaı. Al­dyndaǵy malyn jaıǵap júrip Ábe­keń kúnige birer saǵat ýaqytyn osy óńirdiń tarıhyn tanı túsýge jum­saıdy. Búginde onyń úıinde osy tóńirekten tabylǵan úsh júzge tarta eksponat saqtaýly tur. Ýaqytynda úlken qalashyq bolǵan tóbeden sol zaman­daǵy babalarymyzdyń jebe jasaýǵa arnalǵan buıymdary men dán úkkish, qysh qumyra, qazandary aýyl arheologiniń kózdiń qarashyǵyndaı saqtaıtyn murasyna aınalǵan.

Tapa aýmaǵynda eki júz gektardaı quraq bolǵan eken. Amanjol Jumabekov 1969 jyl osy jerden ıne quıatyn qalyp taýyp alypty. Qola jáne neolıt dáýirinen qalǵan mu­ra­lardyń birazyn óz qolymen Al­ma­tydaǵy Ortalyq mýzeıge ót­kizipti.

Aýylda turatyn, arheologııa ǵy­lymy týraly úlken bilimi joq ota­ǵasy bul buıymdardyń qaı dáýir­ge ja­tatyndyǵyn qaıdan biledi degen zańdy suraq týýy múmkin. Bul rette aqsaqalǵa osy saladaǵy ǵalymdardan bólek, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda mem­lekettik ýnıversıtetiniń arheolo­gııa jáne etnografııa ǵylymı-zert­teý orta­ly­ǵynyń jetekshisi Ázilhan Táje­keev járdemdesip, jumys barysyna baǵyt-baǵdar berip otyrady.

Ǵalymdarmen únemi baılanys­ta bolyp, kóne qalashyq ornynan tapqan dúnıeleriniń derekterin jı­naqtap otyratyn aýyldaǵy «arheolog» aqsaqaldyń dańqy alysqa ketken syńaıly. Kóne jádigerdiń quny joǵary. 

– At basyndaı altyn berse de týǵan jerimizdiń jádigerlerin kól­deneń kók attyǵa ustata almaımyn. Kó­ne dú­nıe­ler elimizdiń keshegi ómiri, búgingi tarıhy. Elbasymyzdyń ózi tarıhymyzdy baǵalaý, qurmetpen qaraý, búgingi urpaqqa amanat etý jaıynda «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda esti jan túsinerlikteı etip aıtty. Bul jádigerler qazaq ta­rı­hynyń kózi, al­tyn­nyń synyǵy, bo­lashaq urpaqtyń nesibesi, – deıdi aqsaqal.

Týǵan eliniń ótkenine táý etip, ta­rıhyn túgendep júrgen aqsaqal aýyl­da turyp-aq rýhanııatqa osylaısha úlesin qosyp jatyr. 

Baqtııar TAIJAN,

«Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy