BÚGINGI JETISTIKTER ERTEŃGE О́LShEM EMES

Respýblıkanyń qaı óńirinde bolmasyn ótken jyly áleýmettik-ekonomıkalyq sala men bilim, densaýlyq saqtaý júıelerinde qol jetken jetistikter az emes. Onyń keıbir qorytyndylary búginde buqaralyq aqparat quraldarynda jarııa etilýde. Al mádenıet salasy she? Onyń bary men joǵyn tú­gen­deýge kelgende baıaǵy kezdegideı sal­­ǵyrttyq tanytyp, sol kez­degideı qaldyq qaǵıdasyn ustanyp júrgen joqpyz ba? Joq, olaı emes. Olaı emestigine qańtardyń qaqaǵan aıazdy bir kúnderi Oral qalasynda ótkizilgen Batys Qazaqstan obly­syndaǵy mádenıet qyzmet­ker­leriniń keńeıtilgen keńesi kýá. Aldymen aıtarymyz, osynaý alqaly basqosý buǵan deıin tyn­dyrylǵan isterge tereń taldaýlar ja­salyp, aldaǵy atqarylatyn is-sharalardyń naqty baǵyt-baǵdary belgilenýimen erekshelengen. Osy erekshelik Batys Qazaqstan ob­lystyq mádenıet basqar­masynyń bastyǵy Aıdar Batyrhanovtyń baıan­damasyna basty jeli bolyp tar­tyldy. Keńeske Batys Qa­zaq­stan oblysynyń ákimi Baqtyqoja Izmuhambetov qatysyp, alda turǵan mindetterdi taıǵa tańba basqandaı jiliktep, saralap bergen kezde oǵan qatysýshylar rıza keıippen “E, báse” dep bir qozǵalaqtap qaldy. Kez kelgen oblys basshysy úshin sol óńirde ekinshi kezekke ysy­ratyn sharýa bolmaýǵa tıis. Al­aıda kóp jaǵdaılarda úlkendi-ki­shili atqarýshy organdardyń je­tek­shileri áleýmettik-ekono­mıkalyq jáıtterdiń jeteginde ketip qala beretini jasyryn emes. Al bul jo­ly negizgi mamandyǵy mu­naıshy bo­lyp tabylatyn Baq­ty­qoja Sa­la­hat­dınulynyń mádenıet máseleleri jó­nindegi oı-órisiniń te­reń­digi, oǵan shyn jany ashıtyny aıqyn ań­ǵarylyp turdy. Onyń óńirde má­denıet pen ónerdiń damýy úshin naq­ty qoldaý kórsetkenine 2007 jylmen salystyrǵanda, ótken jyly 1 mıllıard 98 mıllıon teń­ge artyq bólingeni de aıqyn dálel. Árıne, qol jetken jetistik esh­qaıda qashpaıdy. Onyń bári baıan­­damada da jan-jaqty qam­tyl­dy. Mádenıet aýqymy óte keń uǵym. Onyń ústine búgingi kúni oǵan júk­telip otyrǵan mindetter de kúrdeli. О́ıtkeni, mádenıeti jaqsy damyǵan el ǵana órkenıetti mem­le­ket­ter qatarynan oryn alady. Osyndaı tutas qazaqstandyq má­denıetti da­my­týǵa respýblıka aı­maqtarynyń qosatyn orny aı­ryqsha. Sonyń biri – Aqjaıyq jurty. Endeshe, má­denıet má­ıe­gindegi joǵymyz ben olqy tus­ta­ry­myz­dy túgender bol­saq oıǵa ora­latyn jáıtter tómen­degideı. Oblys ákimi Baqtyqoja Iz­mu­hambetov atap kórsetkendeı, mun­da­ǵy birinshi másele mádenıet sa­la­synda qyzmet jasaýǵa laıyqty kadr­lar ázirleý qajettiliginen týyndaıdy. Barlyq jerdegideı batys­qazaq­sta­n­dyq mádenıet qyz­met­kerleri de respýblıkalyq má­denı saıasat jáne ónertaný ıns­tı­týtynda bilim je­til­dirý men qaıta daıarlaý kýrs­tarynan ótip turady. Sondaı-aq olar orta­lyq­taǵy óner ordalarynyń qyz­me­timen tanysyp, tájirıbe almasady. О́tken jyly Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi “Dıplommen – aýylǵa” atty jobany bekitkeni belgili. Mádenıet salasy kadr­laryna qatysty alǵanda Oral óńirinde ony iske asyrý úshin keshendi sharalar shoǵyry belgilendi. Soǵan sáıkes, Batys Qazaqstan mem­le­kettik ýnı­ver­sıtetiniń túlekteri shalǵaı aýyl­dar­daǵy mádenıet oshaqtaryna qyz­metke ornalasty. Olarǵa bir jolǵy kóterme aqy tólendi. Bıyl oblysta “Dıp­lom­men – aýylǵa” jobasy odan ári jal­ǵasýda. Jas mamandardy aýylda tu­raq­tandyrý maqsatynda búginde olarǵa úı satyp alý úshin nesıe berý joldary qarastyrylǵan. Shyndyǵyn aıtqanda respýb­lı­kada mádenıet qyzmetkerleriniń bilim jáne densaýlyq saqtaý sala­syn­da isteıtin qyzmetkerlerdiń ja­la­qy­symen salystyrǵanda ál­deqaıda tómen. Aıtalyq, mádenıet bas­qar­masynyń bastyǵy Aıdar Ba­tyr­ha­nov­tyń baıandamasynda atap kór­setilgendeı, qyryq jyl eńbek ótili bar, múıizi qaraǵaıdaı Batys Qa­zaqstan oblystyq qazaq drama tea­try­nyń dırektory Qujyrǵalı Tó­leýishevtyń aılyq jalaqysy qyryq myń teńgeniń ústinde bolsa, mádenıet mekemelerine ornalasqan jas mamannyń tabysy – on segiz myń teńge kóleminde ǵana. Budan soń baıandamashy belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, má­denıettiń úlken janashyry, joq­taýshysy bola bilgen Ilııas Oma­rovtyń: Mádenıet – halyqtyń eń qajetti rýhanı azyǵy . Oǵan kól­deneń kók attylardy ótkize be­rýge, jibere berýge bolmaıdy. Ha­lyqqa má­denı qyzmet kórsetetin mamannyń ózi de mádenıettiniń mádenıettisi, sonymen birge bilimi tereń, oı-órisi keń, parasaty bıik adam bolýy kerek degen ulaǵatty só­zin mysalǵa kel­tirdi. Ilekeńniń bul qaǵıdasy ke­ńeske qatysý­shy­larǵa oı salǵany anyq. Keńeste oblystyq teatrlar men fılarmonııanyń repertýarlaryn ba­ıytý jóninde qundy usynys- pi­kirler aıtyldy.  Oral qala­syn­da­ǵy A.N.Ostrovskıı atyndaǵy orys drama teatry óz dástúri men ta­rıhy, kásibı deńgeıi qalyptasqan res­­pýblıkadaǵy baıyrǵy tea­tr­lar­dyń biri. Onyń qurylǵanyna 150 jyl tolyp otyr. Aıtaıyn de­genimiz, osy teatr bir kúnniń tir­ligin qamtyǵan ózegi tar dúnıelerdi sah­nalaýdan boılaryn aýlaq salýy arqyly óz kórermenderiniń rıza­shy­lyǵyna bólenip júr. Degenmen, endigi jerde osynaý óner shańyraǵy halqy­myz­dyń bitim-bolmysyn, qaıǵy-qasireti men qýanysh, ma­hab­batyn, arman- tilegin, búgingi kúni qol jetken ba­qytyn beı­ne­leıtin sahnalyq týyn­dy­larǵa da oryn berýi kerek. Bul búgingi ýaqyt talaby. Onyń basty joly – teatr re­per­týaryn qazaq dramatýrgteri shy­ǵar­malarymen jáne ulttyq rýh­taǵy ózge de dramalyq dúnıelermen to­lyq­tyrý. Kez kelgen teatr tutastaı al­ǵanda adamdar problemalarymen aı­na­ly­sa­dy. Sondyqtan da mundaǵy sah­naǵa jol tartatyn týyndylar da za­manmen úndese alatyn deńgeıde bo­lýy qajet. Sonymen birge klas­sı­kalyq tur­pat­taǵy týyndylardyń orny qashanda bólek. О́ıtkeni, ýaqyt qansha alǵa jyl­jy­ǵa­nymen, tarıh dóńgelegi urshyqsha aı­nalǵanymen kez kelgen qoǵamǵa tán as­tary tereń adamı problemalardy óz re­per­týar­laryna ózek ete bilgen óner ujym­da­rynyń mereıi qashanda bıik. Osy oraıda Oraldaǵy orys drama tea­try­nyń shyǵarmashylyq ujymy osy deń­geı­den shyǵa alady dep sengimiz keledi. Respýblıkanyń batys óńiri ejelden tókpe kúıdiń otany sana­la­­dy. Rýhty asqaqtatyp, namys­tar­dy ja­nıtyn osyndaı asqaq ta ór óner­diń bastaýy – kúı atasy Qur­man­­ǵa­zydan, kúı anasy – Dınadan, B­a­la­maı­sannan, Mámennen, Oqap­tan, Seı­tek­ten, Túrkeshten jáne Qalıdan tamyr tartady. Alaıda, óńirde sońǵy kez­de osy tókpe kúı dástúriniń ar­qaýy bosap bara jatqandaı kórinedi. “Mádenı mura” baǵdarlamasynyń bir mindeti – halqymyzdyń taǵdyrymen to­ǵysyp jatqan osy kúı ónerin al­daǵy ǵasyrlarǵa jalǵaý bolǵan edi. Osy­naý rýhanı talap aldaǵy kezde de ma­ńyzyn joımaq emes. Bul iste bú­gingi kúı óneriniń korıfeıleri men janashyrlaryna artylar sal­maq ta, qoıylar mindet te joǵary. Osy maqsatta kúı festıvaldaryn ót­­ki­zýdiń de bereri mol. Oralda ót­ki­zilgen mádenıet qyzmetkerleriniń ke­ńesinde jasalǵan bir túıin osyndaı. Sonymen birge bul basqosýda joǵaryda aıtylǵandaı, sheshimin kútip turǵan máselelerdi sheshý joldary da belgilendi. Búgingi kúni oblys boıynsha 43 mádenıet mekemesi ǵımaraty kúrdeli jóndeýdi kerek etedi. Onyń jeteýi kitaphana, otyz jetisi aýyldyq mádenıet úı­leri. Eń bir kúrdelisi Terekti, Kaz­ta­lov, Qaratóbe jáne Tasqala aý­dan­darynyń keıbir aýyldarynda jańa mádenıet úıi ǵımarattaryn salý bolyp otyr. Búgingi ekonomıkalyq-qarjy daǵ­darysy jaǵdaıynda jańa qu­ry­lys salý múmkindigi azaıyp ketti. Bul tek bir óńir ǵana emes, búkil respýblıkaǵa tán jaǵdaı. Degenmen, ol ýaqytsha qubylys ekeni de belgili. Ýaqyttyń osyndaı synı sátin óz upaıymyzǵa paıdalanyp qalý nıetinen aýlaqpyz. Qazir shu­ǵyl taktıkalyq sharalar belgilep, jer­gi­likti jerde yńǵaıǵa keletin ny­san­dardy satyp alyp, oǵan kúrdeli jón­deýler júrgizýdi kózdep otyr­myz. Oǵan arnalǵan tıisti qarajat kóz­deri de bar. Osy maq­sat­ta aýdan ákim­derimen kelisimder jasalýda, – dedi gazet tilshisine aldyńǵy oıdy odan ári shegeleı túsken Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy Aıdar Batyrhanov. Sózdiń qysqasy, búgingi kúni Aq­jaıyq óńirinde mádenı qyz­me­t­tiń deń­geıin kóterip, onyń órisin ke­ńeıtýde qol jetken jetistikter jet­kilikti. Bul baǵytta is pen sózdiń bir­­ligi úılesim tabýda. Alaıda bú­gingi je­tis­tik erteńge ólshem bola al­­maı­dy. Osy qaǵıdany má­de­nıettiń basy-qasynda júrgen ba­tysqazaqstandyq bas­shy azamattar berik ustanǵan. Olardyń ótkenge tal­daý jasap, al­daǵy ýaqytqa jańa min­detter bel­gileýi, sóz joq, qup­taýǵa, ózge árip­testerine úlgi-ónege etip usynýǵa ábden laıyqty. Son­dyq­tan da onyń uzyn-yrǵasyn oqyr­mandar nazaryna bergendi jón kórdik. Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy.