• 10 Qańtar, 2012

Nurly tańda sheshek atqan gúl

400 ret

kórsetildi

10 mın

oqý úshin

Egemen Qazaqstan

Nurly tańda sheshek atqan gúl

Seısenbi, 10 qańtar 2012 7:39

Qostanaıdaǵy merekeler konsertsiz, oıyn-saýyqsyz ótpeıdi. Sonda jurtshylyq qazaqtyń án-kúıimen qatar oblys óńirin jaılaǵan ózge ult ókilderiniń de ónerin tamashalaıdy. Sahnaǵa jelpýish ustaǵan koreı sulýlary shyqqanda, kóńilder kóktemge aınalǵandaı áser qalady. Adamzatqa tabıǵattyń qaı mezgili de jat emes. Alaıda qazaqtyń án-kúılerinen jazdyń jaıly samalyn, jazǵy jaılaý qyzyǵyn, at tuıaǵynyń dúbirin, qustardyń qıqýyn sezingendeı bolamyz. Qazaqtyń jany jazdy unatady. Al koreılerdiń án áýezi men bıinen, ulttyq kıiminiń aıshyǵynan sheshek atqan kóktem kórinis bergendeı bolady. Koreı ulttyq-mádenı ortalyǵy janyndaǵy «Mý gýn hva» hory músheleriniń ulttyq kóılekteri men salǵan áni esh aýdarmasyz júrekterge jetip jatady. Ánde, ónerde shekara bolmaıtyny ras. Atalarymyz ańsaǵan Táýelsizdik Qazaqstandaǵy barlyq ult ókilderiniń de ómirine úlken ózgeris ákeldi. Koreı etnosy da óz ultynyń tilinen, dilinen ajyrap bara jatqan urpaq bolatyn. Keńes Odaǵy kezinde etnos úshin Koreıamen baılanys jasaý degen túsinik te bolmady. Qazaqstan Táýelsizdigin alǵannan keıin-aq túrli eldermen qarym-qatynas jasaı bastady. Qazaqstandyq koreı etnosy úshin Shyǵystaǵy Koreıany, atamekenderin kórý armany oryndaldy. 1994 jyly Qazaqstannan 30 adam Soltústik Koreıaǵa bardy. Sol delegasııanyń ishinde qostanaılyqtar da boldy.

– Árıne, ýaqyttyń uly ózgerisiniń, Qazaqstan Táýelsizdiginiń arqasynda tarıhı otanymyz – Koreıany kórdik ǵoı. Ol jaqtaǵy qandastarymyzdan tilimizde de, syrtqy túrimizde de aıyrmashylyq bar eken. Olar bop-boz, aryqsha keledi, al biz Qazaqstannan barǵan koreıler boıshań, iri ári shetimizden tolyq boldyq. «Atajurtymyzdaǵy koreıler negizinen balyq jeıdi, al bizdiń dastarqanymyzdan et ketpeıdi, qazaqtarǵa uqsap ketkenbiz» dep kúldik,–deıdi Lıýdmıla Mıhaılovna.
Al byltyr Koreıanyń Qazaqstandaǵy jyly boldy. Soǵan oraı Qostanaıdaǵy koreı etnosy da birshama jumystar júrgizdi. Qostanaıdyń shybynsyz jazynda Koreıanyń Qazaqstandaǵy elshisi Lı Ben Hva, Qazaqstan koreıleri assosıasııasynyń prezıdenti Roman Ýhenovıch Kım keldi. Olar oblystaǵy tarıhı-mádenı oryndardy aralap, oblystyń mádenı ómirine qanyqty, Dostyq úıinde bolyp, koreı etnosynyń jumysymen tanysty. Qurmetti qonaqtardy oblys ákiminiń orynbasary Serik Bekturǵanov qabyldady. Sonymen qatar, A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetinde aldymen bilim ordasynyń basshylyǵymen, sodan keıin koreı dıasporasy ókilderimen kezdesti. Qazaq, orys, koreı ónerpazdarynyń konsertin tamashalady.
1993 jyldan bastap Qostanaıda jeksenbilik mektep ashylyp, onda ynta bildirgenderge koreı tili úıretiledi. Koreı tilinen birinshi ret sabaq bergen muǵalim Vıktor Petrovıch Shegaıdyń eńbegi kúshti boldy. Qazir koreı jastarynyń da ulttyq tiline qyzyǵýshylyǵy oıana bastady. Vıktor Petrovıchten keıingi muǵalimderdiń barlyǵy da jastar. Búginde til úırenýshilerge Radmılıa Kım dáris beredi. Ol osydan biraz ýaqyt buryn Koreıanyń Qazaqstandaǵy elshiligi janynda uıymdastyrylǵan semınarǵa qatysyp, ulttyq til, dástúr, bı týraly málimetterge molyǵyp keldi. Sonymen qatar. Iýlııa Nam, Olga jáne Alekseı Sın sııaqty jastar koreı tilin úırenip, ózgelerge til úıretetin dárejege jetti.
Qostanaılyq koreılerdiń memlekettik tildi úırenýde de qadamdary jaman emes. Jeksenbilik mektepte sabaqtar júrgiziledi. Qazaqstandyq koreıler assosıasııasy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Iýrıı Sergeevıch Kogaı bul jaǵyn ózi qadaǵalaıdy eken.
– О́zimizdiń ulttyq tilimizdi bilý rýhanı baıytsa, al memlekettik til – dostyqtyń dánekeri, ózimizdiń ómir súrip otyrǵan Otanamyzǵa degen balalarymyzdyń patrıotızmin arttyrady. Qazaqstannyń bolashaǵy da memlekettik tilde ekenin bilemiz, – deıdi Iýrıı Sergeevıch. – Tarıhty bilmeı, ulttyq dástúr-saltymyzdy boıyna sińirmeı, jastardyń tárbıesi durys bolmaq emes. Bizdiń koreı etnomádenı birlestiginiń basty mindeti osy bolýy kerek.
Iýrıı Sergeevıch qazaq tiliniń oblys mektepterinde jaqsy dárejede júrgizile bastaǵanyna rızalyq bildiredi. Qansha degenmen, tildi bala kezde, balabaqshada, mektepte balanyń boıyna sińirmese, eresek jasta qıyn bolatynyn tájirıbe kórsetip júr. Orys mektepterinde memlekettik tildiń oqytylýyna álde de mańyz bere túsý kerektigin de belgili pedagog joqqa shyǵarmaıdy. Al ózi basshylyq etetin Qurylys kolledjinde qazaq tili pánine talap kúshti. Ol erteńgi maman memlekettik tildi bilýi kerek dep sanaıdy.
– Jastarǵa tarıhty bilý kerek. Osy oraıda «Jeruıyq» fılmin koreılerdiń kári-jasy birdeı jylap otyryp kórdi. Mine, dostyqtyń tamyryn tarıh jasaıdy dep túsinemin men. Qazaqstan – bizdiń taǵdyrymyz, tamyrymyz baılanǵan jer. Sondyqtan Qazaqstannyń gúldenýine, eldiń amandyǵyna, tynyshtyǵyna bárimiz birdeı atsalysýymyz kerek. Balalardy osyǵan tárbıeleımiz, – deıdi Lıýdmıla Nam.
Lıýdmıla Mıhaılovnanyń aıtýynsha, ómirdiń zańymen aǵa urpaq ókilderiniń qatary tym sırep ketken. Koreı tiliniń máıegin búginge alyp jetken de solar bolatyn. Ata-men ájeniń tárbıesin kórip qalǵan orta jastan asqan kisiler áli de tildi shamalap biledi. Al keıingi urpaqtyń tilden de, dástúrden de habary az.
– Qazir jastardyń úılený toıynda, janazada koreılerdiń saltyn ustaýǵa tyrysamyz. Bir qyzyǵy, bizdiń saltymyz qazaqtarǵa tym uqsas ekenin aıttym ǵoı. Mysaly, kelin túsirgende biz de qudalardy shaqyramyz. Sonda qudalar esiktiń aldyna kelip, úıge kirmeı turyp alady. Neshe túrli «sharttar» qoıady. Sony kelin alǵan jaq «oryndasa» ǵana eki jaq «kelisip» úıge kiredi. Al qazaqtarda qudalarǵa «arqan kerý» degen salt bar ekenin kórip júrmiz. Jastardyń toıy tarqaǵannan keıin týǵan-týys qalyp, kelin pisirgen botqanyń dámin tatady. Qazaqtar kelindi quıǵan sháıine qarap «synamaı ma»? Bul da soǵan uqsas salt qoı, – dep áńgimeleıdi Lıýdmıla Mıhaılovna.
Salt-dástúr – tárbıe bulaǵy. Onyń barlyǵy da til umytylmasa óz shyraıyn beredi. Qazaqstandaǵy koreıler qazir tilin damytýǵa, dástúrin saqtaýǵa tolyq múmkindik alyp otyr.
Qazaqstan jalǵyz koreıler úshin ǵana emes, osy eldiń sýyn iship, nanyn jegen barlyq ult pen ulys úshin jeruıyq dese – jeruıyq jer. Elbasy Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, birinshi baılyq – eldiń tynyshtyǵy, qazaqstandyqtardyń yntymaǵy. Qazir Dostyq úıinde Qostanaıda turatyn ulystardyń árqaısysyna arnalǵan kabınetter bar. Olar merekelerde bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, qyzyqty birge toılaıdy. Jazdygúni tatarlardyń sabantýıynda koreıler de, armıandar da, ózbek pen tájik te, túrkimender de júredi. Al koreılerdiń jańa jylyn ataǵanda basqa ulystar qonaq retinde keledi. Armıandardyń «ana kúni» merekesinde, nemisterdiń rojdestvosynda da solaı, barlyǵy birge toılaıdy.
– Jaqynda qyrǵyzdar kelip, etnomádenı birlestigin tirketipti dep estip jatyrmyn. Endi olardy da qatarymyzǵa qosamyz, qyrǵyzdardyń salt-dástúrin tamashalaımyz. Osynyń barlyǵy da bizge qyzyq, – deıdi Lıýdmıla Nam. Qostanaıdaǵy koreıler tek qoǵamdyq jumystarda ǵana emes, kúndelikti ómirde de dostyqqa asa mán beredi. Kúndelikti ómirde qazaq pen koreıdiń, basqa ult ókilderiniń dostyǵyna myńdap mysal keltirýge bolady. Týǵan jerdiń gúldenýine úlesin qosyp, aınalasyna úlgi bolyp júrgen zamandastar da barshylyq. Kóptegen jyldar oblystyq partııa-keńes qyzmetinde istep, al táýelsizdik alǵannan keıin oblys ákiminiń orynbasary bolyp, sharýashylyqty uıymdastyrýda kóp eńbek atqarǵan Vıktor Arsentevıch Kım oblystaǵy ardaqty aqsaqaldardyń biri. Al A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń prorektory Natalıa Kımniń esimi de qurmetpen atalady. Qazaqstan koreıleri assosıasııasy Qostanaı fılıalynyń tóraǵasy Iýrıı Kogaı óńirdegi bilim berý salasynyń kórnekti ókili, naǵyz pedagog kisi. Mundaı tizimdi búgingi ómirdiń ár salasynan jalǵastyra berýge bolady.
Koreıler tynysh tańda búr atqan gúldi, onyń uzaq gúldep turýyn baqytty ómirdiń beınesi dep túsinedi. Al ondaı gúldiń mekeni – Qazaqstan!
Názıra JÁRIMBETOVA,
Qostanaı.