Meıirim shýaǵy

Sársenbi, 7 naýryz 2012 8:25

 37 balany ákelik qushaǵyna, analyq meıirimine alǵan

 erli-zaıyptylardyń basybaıly baspanasy joq degenge kim senedi?

«Korolkovtar asyraýyna taǵy da bala alypty. Bóbekjaı da ashqan kórinedi» degen habar qulaqqa tıisimen jetkenshe asyq­­tyq. Oblys ortalyǵynan shetke­rileý ornalasqan shaǵyn aýdan el aýzynda «Meshan ormany» ata­lyp ketken. Aq qaıyńy men qaraǵaıy talasa ósip, jurtshy­lyqtyń demalys ornyna taptyrmaıtyn jer. Keıin osy ma­ńaıǵa japa-tarmaǵaı jekemen­shik úıler salyna bastaǵan.

Sársenbi, 7 naýryz 2012 8:25

 37 balany ákelik qushaǵyna, analyq meıirimine alǵan

 erli-zaıyptylardyń basybaıly baspanasy joq degenge kim senedi?

«Korolkovtar asyraýyna taǵy da bala alypty. Bóbekjaı da ashqan kórinedi» degen habar qulaqqa tıisimen jetkenshe asyq­­tyq. Oblys ortalyǵynan shetke­rileý ornalasqan shaǵyn aýdan el aýzynda «Meshan ormany» ata­lyp ketken. Aq qaıyńy men qaraǵaıy talasa ósip, jurtshy­lyqtyń demalys ornyna taptyrmaıtyn jer. Keıin osy ma­ńaıǵa japa-tarmaǵaı jekemen­shik úıler salyna bastaǵan. So­lardyń arasynan Korolkovtar­dyń otbasylyq úlgidegi balalar úıi anadaıdan kózge shalynar edi. Sáýletti de eńseli eki qa­bat­ty kottedjdiń boı kótergenine shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyt bol­ǵan. Ol kezde úsh ul-qyz tárbıe­lep otyrǵan Anatolıı Gennadevıch zaýytta, Tamara Ivanovna mek­tepte jumys isteıtin. Jas­tary áli 40-qa jete qoımaǵan naǵyz qylshyldaǵan kezi-tin. Erli-zaıyptylar ata-ananyń qam­qorlyǵynsyz qalǵan jáýteń­kóz sábılerdi asyrap alýǵa kóp­ten beri nıet etip júretin. Olar­dyń bul oılary jaıly keı­bireýler ártúrli dolbar aıt­qanymen, ekiniń biri táýekel ete bermeıtin ıgi iske júrek qa­­laýy­men, jan jylýymen on oılanyp, júz tolǵanyp barǵany daýsyz edi. Birde ortalyq teledıdardan jetim balalardy baýyryna basqan lenıngradtyq otba­syǵa qatysty uıymdasty­ryl­ǵan telemarafondy kórgen­nen keıin ekeýi batyl sheshimge birjola taban tiregen. Erteńine salyp uryp balalar qorynyń dırektory Adolf Penchýkke kelgen. Sheneýnik birden elp ete qoı­mady. Salqynqandylyqpen tyń­dap, «kórermizben» shyǵaryp sal­ǵan. Kúder úzildi-aý degen shaqta Adolf Nıkolaevıch ózine shuǵyl shaqyrtqan. Ornynan tu­ryp, jyly qabaqpen qarsy al­ǵan ol bastamanyń oblys bas­shy­lyǵy tarapynan qoldaý tap­qanyn, Petropavl qalalyq at­q­a­rý komıteti otbasylyq úlgidegi balalar úıin qurý týraly she­shim shyǵarǵanyn aıta kelip, ázir­ge úsh bólmeli páterlerińdi amaldaı turyńdar. Qalǵanyn kóre jatarmyz, degen.

1990 jyly kóktemge salym shańyraq quldyrań qaqqan sá­bı­lerdiń shat kúlkisine tola bastady. Bosaǵany aldymen Sereja, Vadık, Dasha attady. Odan keıin qatarǵa Tanıa, Alena, Valera, Krıs­tına qosyldy. Erli-zaıyp­tylardyń tabandy jaýapker­shi­ligi men bıik maqsatkerligine bı­liktiń de kózi jetken bolý kerek, 3 jáne 5 bólmeli jaıly qos pá­terdi syıǵa tartty. Oǵan deıin ala jaz boıy saıajaıda turyp, balalardy eńbekke tóseldirdi, jańa ortaǵa úıretti. Aralarynda psıhıkalyq damý jaǵynan kenjelep qalǵandary da, dim­kástikke shaldyqqandary da boldy. Bárine de analyq meıirimin tógip, jan jylýyn daryta bil­di. Korolkovtardyń izimen ob­­lys­ta osyndaı úlgidegi bes otbasy qurylǵan. Alaıda, bári de túrli sebeptermen tarap tyn­ǵan. Anatolıı men Tamara bolsa aýyrt­palyqty qara nardaı qaıyspaı kóterip keledi. Qıyn kezde qol ushyn berip, qaraı­las­qan azamattardy árkez jy­lylyqpen eske alyp otyrady. Ásirese, «Eýrazııa» et-konservi kombınatynyń dırektory Nıkolaı Iаkovlevke degen alǵys­tary sheksiz. Osy bir abzal jan 1994 jylǵy ekono­mı­kalyq qı­yndyqqa qaramastan shyn peıi­limen han saraıyndaı eki qa­batty kottedj salyp ber­di. Korolkovtar jaqsylyqtyń qaı­ta­rymy retinde asyraýyn­daǵy balalardyń sanyn 17-ge jet­kiz­di. Olardyń aldy búginde úı­lenip, turmys qurǵan, ómir­den óz oryndaryn tapqan. Al­ǵan bilimderi men mamandyq­ta­ryna saı jemisti eńbek etip júr.

…Tamara Ivanovna bizdi qa­shanǵy jaıdary qalpymen qar­sy aldy. Ár saýalymyzǵa yjda­ǵattylyqpen jaýap berdi.

– Balalar úıi jumys iste­gen­nen beri 37 sábıdi baýyrymyzǵa alyppyz. Qazir tárbıemizde 9 ba­la bar. Volodıa men Vıtalıı Borkı kásiptik-pedagogıkalyq kol­ledjinde avtomehanık jáne elektrık mamandyǵyna mashyq­ta­nyp júr. Vıkamyz bolashaq ti­gin­shi. № 5 kásiptik lıseıde oqı­dy. Qalǵandary – mektep oqý­shy­lary. Myna aǵaly-inili Oleg pen Qostıanyń qalaı kelgenin aıtaıyn. Birde jetim balalar úıine bara qaldym. Ekeýi egiz qozydaı súp-súıkimdi bolyp júr eken. Meni kóre salysymen «mamalap» qyr sońymnan qal­maı qoıdy. Qudaı aýzyna salyp turǵan shyǵar dep asyrap aldyq. Jýyrda shańyraǵymyz Dasha jáne Zarınamen tolyqty. Naǵyz qolqanattarym – osylar. Tár­tip­­teri de, oqý úlgerimderi de jaqsy. Úıdiń sharýasyn qyzdar atqarady. Túzdegi jumys Anatolıı men uldardyń moınynda. Túrli úıirmelerge zor yntamen qatysyp, sportpen shuǵylda­ný­laryna da rızamyn.

Úıdiń mańaıyn aralap shyq­tyq. Tap-tuınaqtaı retke kelti­rilgen. 40 sotyq jerge kókónis­tiń onnan astam túri egiledi eken. 200 sharshy metr jerge jy­lyjaı ornalasqan. Demek, dastarqannan asa baı dárý­men­der qysy-jazy úzilmeıdi degen sóz. Tek bıyldyń ózinde 2000 banki sańyraýqulaq pen tosap ázirlenipti. Balalar úıi janynda 25 orynǵa laıyqtalǵan «Kroha» atty jeke menshik bóbekjaı-balabaqsha jumys isteıdi. Bas­tapqyda jergilikti bılik oryndarymen áleýmettik áriptestik qarym-qatynas ornatý arqyly isti ilgeriletý oılastyryl­ǵany­men, keıin ol pıǵylynan aıny­ǵan. Nege deseńiz, memlekettik satyp alýda kemshin tustar kóp. Máselen, tenderdi kóbine tó­mengi baǵa belgilegen tarap utyp alyp júr. Soǵan oraı usynatyn ónimderi de sapasyz. Osy jaıdy oı eleginen ótkize kelip azyq-túlik ónimderimen ózimiz qamta­masyz eteıik degen toqtamǵa kel­dik, deıdi Tamara Ivanovna. Mun­da búldirshinderge barlyq jaǵdaı jasalǵany baı­qa­lady. Osy jerde bóbekjaı egesi bir problemanyń ushyn shyǵar­dy. Ol kottedjge qatysty bolyp shyqty. Joǵaryda aıtqany­myzdaı, úıdi et kombınaty salyp bergenimen, bankrotqa ushy­raǵannan keıin ıesiz qalǵanǵa uqsaıdy. Ne úı ıeleriniń, ne kom­mýnaldyq menshikke alynba­ǵan­dyqtan, úıdiń janynan qo­symsha ǵımarattar turǵyzýǵa, qurylystar salýǵa quqylary joq kórinedi. Áıtpese, bóbek­jaı­dy 70-80 orynǵa deıin ulǵaı­tý josparyn oılastyryp qoıypty. Balalar úıin keńeı­tý­g­e de múmkindik týary sózsiz.

Áńgimeniń toqeteri sol, shırek ǵasyrǵa jýyq asyraýyna al­ǵan 37 jetim balanyń árqaı­sy­syn oqytyp, bilim berip, úl­ken ómir jolyna attandyryp kele jatqan Korolkovtardyń áli kúnge deıin basybaıly bas­panasy joq! Aqıqaty osy! Bol­ǵan. Kottedjdiń óteýi retin­de qala­lyq ákimdikke ótkizgen. En­di sha­ńyraqsyz qalyp otyr­ǵan jaılary bar. Balalar úıin je­ke­she­len­dirip berse, eshkim «já» demes edi. Uzaq jylǵy mazasyz da tynymsyz beınettiń óteýi re­tinde. Qalanyń jańa ákimi mu­ny ózine júktelgen bir amanattaı kórse degen tilek aıt­qy­myz keledi.

О́mir ESQALI,

Soltústik Qazaqstan oblysy.