Qarjygerler bolsa bankterdiń ekonomıkadaǵy kredıtter portfeli tómen deńgeıde – 3 paıyz ǵana ekenin aıtyp jatyr. Ulttyq bank saıtynda jarııalanǵan málimetterge sensek, ıpotekalyq nesıe resimdeý aıyna 2018 jyldyń sońǵy toqsanynda ár aı saıyn 1,8 paıyzǵa óskenin, 2019 jyldyń qańtar aıynda 1,3 trln teńgege jetken.
О́ńirler arasynda bul kórsetkishti 3 paıyzdan asyrǵan úsh oblys bar: Qostanaı (+5,8 paıyz – 40,6 mlrd tg), Aqtóbe (+3,3 paıyz – 73,7 mlrd tg) jáne Batys Qazaqstan (+3 paıyz – 44,9 mlrd tg).
Baspana satyp alýǵa berilgen zaımdardyń jartysynan kóbin Turǵyn úı qurylys jınaq banki qamtamasyz etken.
Atalǵan qarjy ınstıtýtynyń eldegi ıpotekalyq protfeldegi úlesi 2018 sońynda 51,4 paıyzdy kórsetip tur. 2017 jyly bul kórsetkish 42,4 paıyz bolǵan edi. TQJB qyzmetine Batys Qazaqstan oblysy turǵyndaryna tarapynan suranys joǵary. Sondyqtan bank 2019 jyldyń birinshi jartysynda osy aımaqtan jańa fılıal ashýdy josparlap otyr. Qazir sol oblystyń 70 myń turǵyny Turǵyn úı qurylys jınaq bankte shot ashypty. Tutastaı alǵanda byltyr elimizde 12,5 mln sharshy metr baspana paıdalanýǵa berilipti. Byltyr bul kórsetkish 11,2, mln sharshy metr boldy. Al 2014 jyly 7,5 mln sharshy metr bolatyn.
Ulttyq bank janynan turǵyn úıdi qarjylandyrýmen aınalysatyn jańa ıpotekalyq kompanııanyń ashylady degen habar 2017 jyldyń basty jańalyǵy boldy.
«Qazaqstan Halyq banki» AQ basshysy Úmit Shaıahmetova ótken aptada jýrnalıstermen kezdesken kezde ıpoteke arqyly baspanaly bolǵysy keletinder «7 – 20 – 25» baǵdarlamaǵa úmit artatynyn, onyń óte kúrdeli joba ekenin, ony qoldanysqa engizý men baqylaýdyń qıynǵa soǵatynyn aıtty. «Bul arzan ıpotekany 25 jylǵa alý múmkindigin beredi. Bul halyqty qoldaý maqsatynan týyp otyr. Baǵdarlama týraly túsindirme jumystary el arasynda júrgizilgen joq. Tek qana Ulttyq banktyń enshiles kompanııasy paıda bolatyny ǵana belgili», –deıdi Úmit Shaıahmetova.
Onyń paıymdaýynsha bul shemany júzege asyrý ázirge qıyndaý. «Biz ekinshi deńgeıli bankterge 3 paıyzdyq aıyrym () aqsha berý jáne qaryz alýshy úshin túpkilikti mólsherleme – 7 paıyzben berý týraly usynys engizdik. «Bul atalǵan baǵdarlama aqshany tez ıgerip ketýge múmkindik beredi. Sebebi bankter paıyzsyz jumys isteı almaıdy. Onda memleket únemi bankterge kómektesip, kapıtal salyp otyrady. Biz súıenip otyrǵan ortasha marja – operasııalyq shyǵyndar, jelini qoldaý, qyzmetkerlerge jalaqy berý degen sııaqty qyzmetterge ketedi. Memleket tarapynan 3-4 paıyz bank marjalary bolsa dep aıtyp otyrmyz», – deıdi Úmit Shaıahmetova.
Úkimet baǵdarlamanyń sátti júzege asýy «Turǵyn úı qurylys jınaq banki» qyzmetimen shektelip qalǵysy kelmeıtini 2018 jyldyń ekinshi jartysynda belgili boldy.
Ipoteka naryǵynda Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy (QIK) jáne «Turǵyn úı qurylysjınaq banki» óz qyzmetterin jalǵastyra beredi. Alǵashqysynyń jarǵylyq kapıtaly Ulttyq bank qarajaty negizinde qalyptasady. Sebebi «7 – 20 – 25» formýlasy boıynsha usynyp otyrǵan jańa ıpotekalyq kredıtterdi satyp alý úshin oǵan kapıtal kerek.
Ekinshi kezeń – atalǵan kompanııalardyń qarjylyq agenttik retinde qalyptasa bastaýy. Kompanııalardyń oblıgasııasy úshin – memlekettik qundy qaǵazdarǵa salynǵandaı salyq júıesi salynady. Bul turǵyda Ulttyq bank tıisti zań jobasyn Úkimetke joldaıdy. Úshinshi kezeń – turǵyn úı bastamasy usynyp otyrǵan jańa múmkindik – ár adamǵa beriletin jeńildik sharty. Sarapshy Anton Smırnov baǵdarlamanyń «uzyn arqan, keń tusaýǵa» salynyp ketý qaýpi osy jerde týyp turǵanyn aıtady. Sebebi bul ınstıtýttyń bolashaq salymshylary qarjylyq turǵyda tólem qabilettiligin rastaýy tıis. Ázirge baǵdarlamaǵa resmı tabysy bar qazaqstandyqtardyń ǵana qatysý múmkindigi qarastyrylyp jatyr. Al resmı tabystyń mólsheriniń qandaı bolatyny ázirge belgisiz. «Bul kórsetkish qurylys kompanııalarynyń qandaı materıaldardy qoldanatynyna baılanysty bolmaq. Eger, barshaǵa birdeı qol jetimdi degen talappen bolsa, ol turmysy ortadan tómen, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylar úshin áleýmettik baǵdarlama sheńberinen asa almaıdy. Bul joba boıynsha salynyp jatqan turǵyn úılerdiń kótermeıtini jaıly BAQ betterinde aıtylyp júr. Sondyqtan, mamandar aldaǵy ýaqytta osy baǵdarlama sheńberinde jalǵa beriletin áleýmettik jataqhanalar salýdy qaperge alyp júrýi tıis» , –deıdi sarapshy Anton Smırnov
Qazir áleýmettik baǵdarlama boıynsha nesıelendirýge quqy bar bankter salymshylarǵa qatysty naqty talaptardy qaıta qarap jatyr. Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev sońǵy jyldary ıpotekalyq nesıelerdiń súıkimin ketirip jibergen keıbir talaptar mindette túrde qaıta qaralady eken.
TQJB -niń júgin jeńildetetin qarjy ınstıtýtynyń qandaı bolatyny 2019 jyldyń alǵashqy jarty jyldyǵynda belgili bolyp qalady.
Gúlbarshyn SABAEVA,
«Eqemen Qazaqstan»
