Dúbirge toly dúnıe

Juma, 9 qarasha 2012 7:17

Qarýly kúshke kúshti adam kerek

Reseıde Qorǵanys mınıstri ózgerdi. Anatolıı Serdıýkov ketip, ornyna Sergeı Shoıgý keldi. Buǵan Reseıdiń ǵana emes, álemniń aqparat quraldary aıryqsha mán berip, sarapshylar óz pikirlerin bildirip, baǵalaryn berip jatyr.

Juma, 9 qarasha 2012 7:17

Qarýly kúshke kúshti adam kerek

Reseıde Qorǵanys mınıstri ózgerdi. Anatolıı Serdıýkov ketip, ornyna Sergeı Shoıgý keldi. Buǵan Reseıdiń ǵana emes, álemniń aqparat quraldary aıryqsha mán berip, sarapshylar óz pikirlerin bildirip, baǵalaryn berip jatyr.

Mınıstr aýyssa, onda turǵan ne bar deýge ábden bolady. Mınıstr túgili, basqa elderde úkimet basshylary, tipti memleket basshylary aýysyp jatsa da, oǵan jurt mán bere qoımas edi. Osy Reseıdiń ózinde mınıstrler emes, úkimet basshysynyń orynbasarlary aýysyp jatsa da, ony jurt ańǵarmaı qalady. Al bul elde Qorǵanys mınıstriniń aýysýy ańǵarylmaı qalýy múmkin emes. О́ıtkeni, bul el – Reseı.

Bul el úshin Qorǵanys mınıs­trliginiń de, onyń basshysynyń da orny bólek. Bul – dástúr. Sonaý orys ımperııasynyń dáýi­rinen, odan soń keshegi keńestik ımperııanyń zamanynan kele jatqan dástúr. Al Reseı Federasııasy – sol ekeýiniń de murageri. Alysqa barmaı-aq, keshegi KSRO-da Qorǵanys mınıstri qashan da tulǵaly adam bolǵan, partııa, el basshysynyń biri bolǵan.

Muny prezıdent Vladımır Pýtın Qorǵanys mınıstrin aýys­tyrar kezde de naqty tujy­rym­dady. «Eń mańyzdy mınıstr­likterdiń biriniń basyna ustanǵan baǵytty júzege asyratyn, eldiń Qarýly kúshteriniń qarqyndy damýyn qamtamasyz etetin adam kerek. Qorǵanys tapsyrystaryn, bizdiń armııamyzdy qaıta ja­raqtandyrý jónindegi orasan zor jospardy oryndaýdy qamtama­syz etý kerek. Sizdi sondaı adam sanaımyn. Sizge sol Qorǵanys mınıstri qyzmetin atqarýdy usynamyn».

Shyn máninde Reseıdiń áskeri – álemdegi eń kúshti áskerdiń biri. Bolashaqta da ol solaı bola bermek. Bular óz áskerin NATO kúsh­terimen, AQSh áskerimen taıtalasatyndaı deńgeıge kóterý úshin esh nárseni aıamaq emes. Aldaǵy bes jylda Reseı áskeriniń 70 paıyzy jańa tehnıkamen jaraq­tanady, oǵan 20 trıllıon rýbl qarjy bólinbek. Bul elde bıýd­jettiń qomaqty bóligi áskerge jumsalady. Mine, soǵan ıe kerek. Sol sharýa endi Sergeı Shoıgýge júkteledi.

Burynǵy Anatolıı Serdıýkov ta senimdi adam bolatyn. Bas­qasyn bylaı qoıǵanda, basshy­lardyń birimen týystyǵy da bar edi. Sirá, sony arqalandy ma eken, ol áskerge bólingen qar­jyny shashyp-tókkenge uqsaıdy. Qazannan qaqpaq ketken soń, ony ojaýlap ishkender kóbeıipti. Bir ǵana mysal. Bul elde Qorǵanys mınıstrligine qarasty «Oboronservıs» degen bar. Aqshasy kóp. Sol aksıonerlik qoǵamnyń dırektorlar keńesin A.Serdıý­kov­tyń ózi basqarady eken. Al sol keńeske múshe, Qorǵanys mınıs­trliginiń múliktik qatynas depar­tamentiniń basshysy Evgenııa Vasılevanyń 13 bólmeli páterin tárkileý kezinde odan 3 mıllıon rýbl, belgili sýretshilerdiń kóp­tegen kartınalary, baǵasy 1 mıllıon dollardan asatyn áshekeı zattar tabylypty. Ol ózi Ser­dıýkovqa kórshi de eken. Dúnıe kóp bolǵan soń, osylaı shashylar. Alǵashqy sátten S.Shoıgýǵa júkteler mindet mınıstrlikti sol «Serdıýkovtyń damalarynan tazartý» bolmaq kórinedi.

Biraq álem nazar aýdaryp otyrǵan jaı – Reseı basshy­ly­ǵynyń óz Qorǵanys mınıs­trligin kadrlyq jaǵynan kú­sheıtýi bolyp otyr. Sergeı Shoıgý buryn Tó­tenshe jaǵdaılar mınıstrliginde qatty tártip ornatyp, kózge tús­ken. Reseıdiń batyry, armııa generaly. Endi Qorǵanys mınıs­trliginde tártip ornatsa, Reseıdiń áskerı áleýeti kúsheıedi.

Árıne, ár el óziniń qorǵa­nysyn oılaýy kerek. Ásirese, jaý kórinip tursa, barlyq kúsh-qýatty soǵan jumyldyrǵan jón-aq. Al tóńirektiń bárin jaý sa­naǵandaı, qalaı da qarýlanýdy saıasatqa aınaldyrýdyń da jóni joqtaı kórinedi. Ekinshi jaǵy­nan, shekarańa NATO tónip tursa qaıter ediń degen suraq ta qylań beredi…

Sırııa Somalıge aınalsa qıyn

Eki jylǵa taıaý soǵys jaǵdaıynda ómir súrip jatqan Sırııadaǵy jaǵdaıǵa etimiz de, kózimiz de úırenip ketkendeı-aý. Kúni keshe onda lańkestik áreket saldarynan 60 adam qaza taýyp edi, tipti oǵan aqparat quraldary mán de bermegendeı.

Bul elde kún saıyn adam óliminiń bolyp jatýy qalypty jaǵdaıǵa aınalǵandaı. Áıtpese, osyndaı áreket basqa bir elde oryn alsynshy, jurt shýlap qoıa berer edi. Sırııadaǵy osynaý qan­nyń sýdaı aqqan jaǵdaıyna on­daǵylar ǵana emes, eń aldymen, sheshimdi qadamdarǵa bara almaı otyrǵan syrttaǵylar – jetekshi elder, halyqaralyq uıymdar da aıyptydaı kórinedi. Bulaı sozyla berýine jol berýge bolmaıdy, qan­dy qaqtyǵysty toqtatýǵa jet­kize­tin pármendi áreketter kerek-aq.

Dál osylaı sozyla berse, bul eldiń jańa Somalıge aınalý qaýpi barlyǵyn BUU men Arab memleketteri lıgasynyń arnaýly ókili Lahdor Brahımı málimdedi. Somalıdegi  jaǵdaı belgili. Onda memlekettik bılik joq, dala komandırleri men «Ál-Kaıda» uıymymen baılanystaǵy jasaq­shylar arasyndaǵy azamat soǵy­sy úzdiksiz júrip jatyr.

«Sırııadaǵy jaǵdaı óte qaýipti, – deıdi Brahımı. – Eger qazirgi daǵdarys jyldam túzel­mese, onyń «Somalıge aınalýy» ábden múm­kin. Bul degenińiz – memlekettiń apatqa ushyraýy. Dala koman­dırleri men qarýly qurylym­dardyń kúsheıýine soq­tyrady».

Somalıde, 1991 jyldan beri dıktator Sıada Barreni qulat­qannan keıin is júzinde ortalyq memlekettik bılik joq. Eldiń úkimeti tek astanada ǵana baqy­laý jasaıdy, al óńirlerdiń óz ákim­shilikteri bar, ortalyqqa ba­ǵyn­baıdy. Sonyń saldarynan túrli toptar bir-birimen soǵysyp jatady. Afrıkalyq odaqtyń bitimger­shilik kúshteriniń «Ash-Shabab» ıslamdyq uıymymen kúresýden basqa qolynan keleri joq.

Sırııadaǵy jaǵdaı Somalı­degi jaǵdaıǵa aınalar bolsa, onyń zardaptary aıryqsha aýyr bolmaq. Sırııa – joǵary deńgeıli mılıtarıstik memleket. Onyń qarý-jaraǵy baqylaýdan ketken toptardyń qolyna tıetin bolsa, qantógis aýqymy keńeıedi, qaı­shylyq kúsheıe túsedi. Ásirese, bul eldegi qaqtyǵystyń dinı sıpat alýy ony retteýdi barynsha qıyndatpaq.

BUU jáne Arab memleketteri lıgasynyń arnaýly ókili Bra­hımıdiń qaýpi negizdi. Bolǵan jaǵdaıǵa kýálik etip qana qoı­maı, BUU Qaýipsizdik Keńe­siniń de, jetekshi elderdiń de pármendi áreketterge kóshkeni qajet-aq. Pármendi áreket degende, kúsh-qoldaný ǵana emes, Reseı Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov atap kórsetkendeı, aldymen bel­sendi dıplomatııaǵa júgine otyryp, arandatýshylyqqa qoldaý kórsetip kele jatqan elderge yqpal etýdiń joldaryn izdestirý jón bolar edi-aý deısiń. Qalǵan jol – kelisim joly. Bul jol – Sırııanyń Somalıge aınalýynan da qutqaratyn jol.

Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».