Ortalyq Azııadaǵy ıadrolyq qarýdan azat aımaq birqatar erekshelikterge ıe. Bul ıadrolyq qarýdy belsendi túrde óristetý jáne synaý úshin polıgon retinde sanalǵan soltústik jarty shar óńirindegi alǵashqy ıadrolyq qarýsyz aımaq. Oǵan qosa, OAIаQAA ıadrolyq qarýy bar memleketter arasyndaǵy ıadrosyz aral bolyp tabylady. Resmı ıadrolyq memleketter – Reseı men Qytaı, sondaı – aq ıadrolyq qarýdy taratpaý týraly shart (IаQTSh) turǵysynan tanylmaǵan – Úndistan men Pákistandy atap ótemin. Sonymen birge, Semeı shartynda ýran qaldyqtar qoımalaryn jáne ıadrolyq synaq polıgonyndaryn ekologııalyq ońaltý boıynsha mindettemeler jazylǵan.
Qazirgi ýaqytta biz aımaqtaǵy áriptesterimizben birlesip túrli baǵytta dáıekti jumys júrgizip kelemiz. 2018 jyly О́zbekstan aımaqtyń tóraǵasy retinde oǵan múshe memleketterdiń atynan OAIаQQA boıynsha BUU Bas Assambleıasynyń kezekti qarar jobasyn engizdi. Qarar 2018 jyly Nıý-Iorkte BUU Bas Assambleıasynyń 73-sessııasy barysynda konsensýspen qabyldandy.
Qazaqstan 2019 jyly OAIаQQA tóraǵasy retinde Ortalyq Azııalyq aımaqqa múshe memleketteriniń Astana qalasynda kezekti konsýltatıvtik kezdesýin ótkizýdi josparlaýda. Tóraǵalyq etý barysynda biz aımaq sheńberinde úılestirýdi nyǵaıtý máselelerine, sondaı-aq «ıadrolyq jáne radıoaktıvti materıaldardyń zańsyz aınalymyn boldyrmaý jáne Ortalyq Azııadaǵy Iаdrolyq qarýdan azat aımaq týraly shartqa qatysýshy elderdiń ıadrolyq terrorızmge qarsy kúres jónindegi ózara is-qımyl týraly shartty» ilgeriletýge nazar aýdarýdy josparlap otyrmyz.
Semeı shartynyń mańyzdy quramdas bóligi Ulybrıtanııa, Qytaı, Reseı, AQSh jáne Fransııa elderiniń ókilderi qol qoıǵan jaǵymsyz kepildikter týraly Hattama bolyp tabylady. Qazirgi tańda AQSh-tan basqa «ıadrolyq bestiktiń» barlyq elderi Hattamany ratıfıkasııalady. Biz amerıkandyq tarappen bul másele boıynsha turaqty túrde konsýltasııalar ótkizýdemiz.
Jalpy alǵanda, ıadrolyq qarýsyz aımaqtar jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý jáne qarýsyzdaný máselelerinde eń tıimdi quraldardyń biri bolyp qalýda. Qazaqstan Taıaý Shyǵysta, Soltústik-Shyǵys Azııada jáne Eýropada ıadrolyq qarýdan azat aımaqtardy qurý búkil planetamyzdyń birtindep ıadrolyq qarýsyz biregeı aımaqqa aınalýy jolynda ıadrolyq qarýsyz álemniń geografııasyn keńeıtýge jol ashady dep sanaıdy.
QR Syrtqy ister mınıstrligi ıadrolyq qarýdan azat aımaqtardyń barlyǵymen is-qımyldy nyǵaıtý boıynsha Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasyn iske asyrýda. Bul rette, elordada barlyq aımaqtar ókilderiniń kezdesýin ótkizý pysyqtalýda.
Gúlbarshyn SABAEVA,
«Eqemen Qazaqstan»
Almaty
